Yildirimlar

[boxcigar]

Şiddetli gök gürültülerinin eşliğinde bardaktan boşanırcasına yağanyağmuru seyretme fırsatını yakaladıysanız, hele bir de üstüste çakanşimşekler karşınızdaki bulutların arasında meydana geliyorsa,havaifişek gösterilerinin yanında sönük kaldığı muhteşem bir ışıkgösterisine şahit olursunuz.

Bulutların sürtünme ile elektriklenmesinden kaynaklanan bir elektrikboşalması olduğu herkesçe bilinen şimşek ve yıldırım, yüz milyonlarcavoltluk potansiyel farkı sıfırlanana kadar yaklaşık 20.000 Amperlik birakım şiddetinde ve aktığı kanalda 30.000 Kelvin (K)'lik bir sıcaklıkmeydana getirerek akar ve bu olay bir saniyeden daha kısa sürer. Buyüzden yıldırımın ürkütücü yanının küçümsenmemesi ve gereken yerlerdetedbir alınması yerinde bir harekettir.

Yıldırım, bulut ile yeryüzü arasındaki potansiyel farkı havayı delecekbir büyüklüğe (delinme gerilimi) ulaştığı anda meydana gelir. Bu andaakım şiddeti çok yüksek olduğundan, boşalma elektrik arkı şeklindedir.Buluttaki negatif yüklü serbest elektronlar ve yerdeki pozitif yüklüiyonlar bulutla yer arasındaki potansiyel farkını sıfırlamak içinbirbirine doğru büyük bir hızla harekete başlar.

Elektronlar iyonlardan çok daha küçük olduklarından hızları çokyüksektir. Bu yüzden iki akım yere oldukça yakın bir yüksekliktebirleşirler. Elektronların buluttan yere doğru hareketi ile birlikteakımın geçtiği yol boyunca iyonizasyon süreci başlamış olur.Elektronlar hızla çarptıkları hava atomlarından bazen elektronkoparırken, bazen de bu elektronlar iyonlar tarafından yakalanırlar veiyon nötral atom hâline gelir.

İşte yıldırımın parlak ışığı, iyonlarca yakalanan bu elektronlarınfazla enerjilerini fotonlar şeklinde dışarıya neşretmesi neticesioluşur. Böylece yıldırımın aktığı yol; nötral atom ve moleküller,uyarılmış atom ve moleküller, pozitif iyonlar, elektronlar vefotonlardan oluşan çok sıcak bir gaz çorbası hâline gelir. Bu ideal gazkanunu sağlayan bir hâl olmasına rağmen; gaz hâlinden çok farklıözellikler taşıdığından, maddenin dördüncü hâli olarak kabul edilir ve"plazma" hâli olarak bilinir.