Yagmur ve Yagislar

[boxcigar]

Havada her zaman su vardır. Gökyüzü açık olduğu zaman havadaki su buharhalindedir. Bulutlarda ise tersine, sıvı haldedir, toz gibi çok incetanecikler halinde havada asılı durur. Ama bunların birçoğu birarayagelip birleşince iri bir damla oluşur, bu da çok ağır olduğundan yeredüşer, böylece yağmur yağar. Sağanak, çisenti, karla karışık yağmur(sulusepken) belli başlı yağmur çeşitleridir.

Bir Sıcaklık Sorunu

Atmosferdeki suyun yoğunlaşması, sonra bulutların içinde damlalarınirileşmesi sıcaklığın düşmesinden ileri gelir. Bu olgu, harekethalindeki havanın bir dağa rastlaması sonucunda ortaya çıkabilir: bunaengel yağmuru denir.

Bir sıcak hava kütlesi bir soğuk hava kütlesiyle karşılaştığı zaman dayağmur oluşabilir. Bu iki hava kütlesi arasındaki temas bölgesine cepheve bu bölgede görülen yağışa da cephe yağmuru denir. Bu çeşit yağışlarılıman bölgelere özgüdür.

Bundan başka, toprak sıcak olduğu zaman hava yukarılara doğru çıkar veoralarda soğur. O zaman yukarıda bulutlar oluşur ve yağmur düşer:güneşin yeri çok ısıttığı Ekvator bölgelerinde bu yüzden her günöğleden sonra yağmur yağar. Yazın görülen bazı şiddetli sağanaklar dabu şekilde oluşur.

Kar ve Dolu

Sıcaklık sıfırın altına düştüğü zaman su donar ve katılaşır, yani buza.dönüşür. Kışın sıcaklık düşük olduğu zaman, yerde olduğu gibiyükseklerde de bulutların içinde yavaş yavaş çevresi yıldızlı hafif buzkristalleri oluşur, sonra bunlar ufak ya da iri yumaklar halindebirleşerek ağır ağır yere düşer, böylece kar yağar.

Hava birdenbire soğuduğu zaman su damlaları küçük buz parçacıklarınadönüşür, dolu denen bu buz parçacıkları şiddetle yere düşer. Ilımanbölgelerde dolu yağışı daha çok ilkbaharda ya da yazın görülür. Dolutaneleri genellikle bir santimetre çapındadır, ama bazen bunlarınarasında güvercin yumurtası iriliğinde olanlara da rastlanır.

Önemli Bir Görev

Yağmur, kar ve dölü genel olarak yağış terimiyle belirtilir. ikliminoluşumunda ve insanoğlunun geleneksel çalışma düzeninde bunların önemlibir yeri ve görevi vardır. Çünkü yağmurun miktarına ve yağış mevsiminegöre şu ya da bu tarım bitkisi yetiştirilir. Kar da faydalıdır: kışınkar, toprağı örterek köklerin donmasını önler. Dolu ise her zamanzararlıdır: ekili topraklan döverek bir bölgedeki bütün ürünü birkaçsaat içinde mahvedebilir.

Bu çeşit âfetleri önlemek için başvurulan yöntemler arasında enyaygını, dolu taşıyan bulutların top ateşiyle dağıtılmasıdır. Bunakarşılık kurak bölgelerde sunî yağmur yağdırmağa çalışılır; yoğunlaşma'mekanizmasını harekete geçirmek için bulutlar karbon karı ya da gümüşiyodür tanecikleriyle bombardıman edilir.

Yağmurölçer

Yağmurölçer, yağmuru toplayan huni biçiminde bir kaptır. Bu kap, üzerimilimetre ölçüsünde bölümlere ayrılmış bir boruya bağlıdır. Bölümçizgilerine bakılarak boruda birikmiş olan suyun yüksekliği anlaşılır.Bazı yağmurölçerlerde ölçme-yazma düzeneği vardır: yağmurla düşen sumiktarı, hattâ dolunun düşüş şiddeti otomatik olarak kâğıda kaydedilir.

Meteoroloji istasyonlarında her türlü yağmurölçer bulunur; bunlardanelde edilen kayıtlara bakılarak günlük, aylık ve yıllık yağışortalamaları hesaplanır.

Yağmur ve Bitkiler

Yağışların bolluğu enleme, en çok esen rüzgârlara, yükseltiye v.b. göredeğişir ve bitkiler için son derece .önemlidir. Hemen hemen hiç yağmurdüşmeyen çöllerde bitki örtüsü de yok gibidir. Yılda üç aydan altı ayakadar yağmur yağan (muson) tropikal ülkelerde ve özellikle Ekvatorbölgelerinde ısıya eklenen su, gür bir bitki örtüsü yaratır.

Çamur Yağmuru

Bazı bölgelerde (Büyük Sahra, Kuzey Afrika, tropikal ülkeler)atmosferde meydana gelen burgaçlar, bazen kum ve mil tozlarınıbulutlara kadar yükseltir. Sonra bunlar sarı ya da kırmızımsı bir çamuryağmuru halinde yere iner («kan yağmuru»).

Çiy ve Kırağı

Sabaha karşı toprak çok soğur. Havadaki su yere değince yoğunlaşır vesu damlacıkları bitkilerin üstünde birikir: çiy budur. Çiy donarak buzadönüşürse buna da kırağı denir.