TURHAL....

TURHAL TARİHİ

Yeşilırmak havzasında,Karadeniz bölgesinin orta bölümünün yerleşime en müsait yerinde kurulanTurhal ,İç Anadolu'yu Karadeniz'e , Doğu Anadolu'yu batıya bağlayanyolların kesiştiği yerde kurulmuştur. Cumhuriyetin ilk yıllarındakinüfusuyla küçük bir yerleşim yeri iken 1944 yılında ilçe olan Turhal ;bugün yüzbini aşan nüfusu, konumu ekonomik yapısı ile ülkemizin enhareketli yerleşim yerlerinden birisi haline gelmiş, adı geleceğinvilayetleri arasında geçer olmuştur.

Antik çağlarda Pontus Galatikus, ustuspolemoniakus, Komona Pontik gibi adlarla anılmış olan Turhal'ıntarihinin binlerce yıl ötelere gittiği anlaşılmaktadır. M.Ö. 3000yıllarında Mezapotamya'da yaşayan Sümer alfabesi ile yazılmış ikikitabenin Turhal Kalesinde bulunduğundan söz edilmesi, Turhal'ıntarihinin 5000 yıl önceye gittiğini göstermektedir. Kesin olmamaklaberaber Turhal, Kasiura, Gayura, Turnalit isimleri taşımıştır.

Turhal Binlerce yıldanberi ilgi odağında olmasının neticesinde sayısız savaşların sonucundafarklı yönetimlerde kalmıştır. M.Ö. 745 yıllarında Asurlular M.Ö. 7000yılarında Kimmerler, M.Ö. 612 yıllarında Medler, M.Ö. 546 yıllarındaise İran asıllı Persler bu çevreyi (yöreyi) yönetimleri altınaalmışlardır.İskender'in ortadoğu seferi ardından büyük bir baskı dönemiyaşayan Anadolu eyaletleri, komutanlar arasında bölüşülmüş; Perssoylularından Ariaretes, Gaziura'yı (Turhal) başkent yapmıştır.Bizanssınırları içerisinde olduğu yıllarda küçük bir yerleşim birimi olanTurhal, Beylikler döneminde Eratna Beyliği sınırları içinde idi.1399'da ilk kez Osmanlıların eline geçti. Ankara savaşından sonraTimur'un çekilmesi ile birlikte 1413'te kesin olarak Osmanlıtopraklarına katıldı. 19. yy 'ın II. yarısında yöreyi etkileyen enönemli olay göçmenlerin gelişi idi. 1854-1878 Kırım savaşı, 1855-1859Şeyh Şamil ayaklanması ve 1877-1878 Osmanlı-Rus savaşından sonraAnadolu'ya gelen Balkan ve Kafkas göçmenlerinin bir bölümü Turhalyöresine yerleştirilmişlerdir.Mütareke ve milli mücadele yıllarındaTurhal, Mustafa Kemal ATATÜRK'ün önderliğinde tüm varlığını ortayakoymuş, Kurtuluş Savaşında yüzlerce şehit vermiştir.
Zengin ve engin bir tarihe sahip olan bugüzel ilçe, Cumhuriyet döneminde de önemli ünlere olaylara şaitolmuştur. yurt ekonomisinde de önemli bir yere ve paya sahiptir. Temeli1933'te dönemin Sanayi Bakanı Celal Bayar tarafından atılan ve açılışı1934 yılında İsmet İnönü tarafından yapılan ve dünyanın en kalitelişekerini üreten Turhal(Muammer Tuksavul) Şeker Fabrikası, Turhal MakinaFabrikası yöreye hayat vermiştir. Son yıllarda konfeksiyon (tekstil)alanında gerçekleşen yatırımlar, Antimuan madeni, Kevser süt ve yemfabrikaları ülke ve ilçe ekonomisinde önemli bir yer tutmaktadır.

Günümüzdeki Turhal’ın yerinde bir zamanlargüzel bir kent bulunmaktadır. Günün birinde kenti düşmanlar kuşatır.Zorlu bir çarpışma olur; bir çok yiğit ölür. Savaşın şiddetlendiği birgün namlı yiğitlerden biri, düşman ordusunun içine dalar, gün batışınadeğin kılıç sallar. Güneşin battığı an, bir kılıç darbesiyle başıgövdesinden ayrılır. Kesikbaş yuvarlana yuvarlana kentin dışındakiköprüye gelir. O sırada nereden geldiği belirsiz bir ses “DUR KAL” diyeseslenir. Kurulan kente DURKAL adı verilir. Bu ad zamanla “Turhal” adönüşür.
Turhal’ın günümüze kadar yazılmış bir tarihibulunmadığından hangi tarihte kimler tarafından kurulduğu kesin olarakbilinmemektedir. Bugüne kadar yapılan araştırmalarda adı KAŞEN-KUŞAR,KASİURA, GAYGURA VE TURNALİT olarak geçmektedir.
Turhal kalesinde bulunduğu söylenen ikikitabenin Sümer yazısı ile yazılı olması, Turhal’ın inşasının Sümerlerekadar indiğini göstermektedir. Sümerlerin M.Ö. 3000‘li yıllardayaşadıkları düşünülürse Turhal’ın kuruluş tarihinin günümüzden yaklaşık5000 yıl öncesine dayandığı anlaşılmaktadır.
M.Ö. 2000-1900’lü yıllarda Hitit (Eti)lerAmasya, Tokat, Sivas ve çevresini de ele geçirmişlerdir. Kaynaklaragöre (Eti Kralı Mürşil‘in kitabesi) Kral Sebbiliyame (babası) kışıKOMANA (Gümenek) da geçirdi. Bu yüzden ZİLE, KASİURA/TURHAL, KOMANA(Gümenek) gibi sınır boyları yerleşim birimleri ETİLER’le KASGALARarasında el değiştirmiştir. M.Ö. 1200‘lü yıllarda Batı Anadolu‘danFriglerin Yeşilırmak boylarına kadar ilerlemeleri ile kültürlerinin deTurhal ve Zile’ye kadar yayıldığı görülür.
Ayrıca M.Ö. 745’li yıllarda Asurların, M.Ö.700‘lerde Kimmerlerin, M.Ö. 612’li yıllarda Medlerin, M.Ö. 546’lıyıllarda Perslerin Tokat, Amasya, Sivas ve Turhal’ı hakimiyetlerialtına aldıklarını görüyoruz. Pers İmparatorluğunun çökmeye başlamasıve M.Ö. 3. yy’dan sonra Büyük İskender’in Anadolu’yu işgal etmesi ileMakedonyalı komutan SABİKTAS bölgede denetimi sağlayamayınca, Persasıllı ARİARETES Yeşilırmak merkezi GAZİURA “Turhal” da bağımsızlıkilan ettirmiştir.
M.Ö.100’lerde Tokat çevresi ve Amasya Romaİmparatorluğu Yönetimine girmiştir. M.S.395 ‘te Roma İmparatorluğuikiye ayrılınca bu bölge Doğu Roma’da kalmış, Tokat ile beraberAmasya’ya bağlanmıştır. Bu dönemde İranlı Sasanilerin, MüslümanArapların akınlarına maruz kalmıştır.
Alparslan’ın Malazgirt zaferiyle birlikteAnadolu kapılarını Türklere açması neticesinde bu çevreyi (Amasya,Turhal, Tokat) Danişment Gazi 1074’te Bizanslılardan almıştır. 1178 ll.KILIÇ Arslan tarafından Danişmentler sona erdirilince AnadoluSelçuklularınca 1335’de Tokat ve çevresi Eretna Oğullarına, 1391’deKadıburhanettin'e, 1392’de Osmanlı yönetimine katılmıştır. 1875’deyazdığı Seyahatnamesinden Turhal’ı şöyle anlatır. “Turhal 3000 nüfuslu,Tokat Merkez Sancağına bağlı büyük bir nahiyedir. Turhal Yerleşimolarak Kazova’nın girişinde, vilayetin 35 mil batısındadır. Nahiye’ninetrafı güzel meyve bahçeleri ile çevrilidir. Antik döneme ait harabelerve en önemlisi bir kale vardır.”
19.Yüzyılın ikinci yarısında bölgeyietkileyen olay göçmenlerin gelişidir. Kırım savaşı, 1855-1859 ŞeyhŞamil ayaklanması ve 1877-1878 Osmanlı-Rus Harbinden sonra Anadolu’yagelen Balkan ve Kafkas göçmenlerinin bir bölümü Turhal yöresineyerleşmiştir. Mütareke ve milli mücadele yıllarında Turhal MustafaKemal’in önderliğinde tüm varlığını ortaya koymuş, kurtuluş savaşındayüzlerce şehit vermiştir.
Milli mücadelenin en önemli adımı olanSamsun’dan Amasya’ya; oradan da Sivas’a geçen Mustafa Kemal’ingüzergahında Turhal vardır. İşte bu geçişler Turhal’ın kaderinde dönümnoktasıdır.
Turhal 1892 Yılında belediye olmuş ve1.9.1944 tarihine kadar Tokat’a bağlı bucak olarak yer almıştır. Butarihten itibaren ilçe merkezi haline gelmiştir. 1923’lerde 300 hanelibir bucak iken 19 Ekim 1934’de Şeker Fabrikası açılmasıyla ekonomik vesosyal açıdan hızla gelişmeye başlamıştır. Son Nüfus sayımına göremerkez ilçe nüfusu 100.000‘e yaklaşmış ve bir çok il’den nüfusça dahabüyük bir ilçe olmuştur.
TURHAL KALESİ

İlçe Merkezinde ki tepede yer alan kaleden,günümüze pek az şey kalmıştır. İki burç harabesi ve kapatılmış yer altıgeçitleri dışındaki yapı malzemeleri, kale eteğinde kurulan kent içinsökülerek taşınmıştır. -Şeyh Mustafa Camii ve Tekkesi (Kesikbaş)-Mehmet Dede Türbesi : İlhanlı eseridir, 1312 yılında yapılmıştır.

Mubariz Bin Mehmetyatmaktadır. - Ahni Yusuf Türbesi : 1324 yılında, İlhanlı dönemindeyaptırılmıştır. Semercilerin Piri Yatmaktadır. Dazya köyü (Dazimontis): Kazova' da bulunan, önemli bir tarihi alandır. Burada, 1370 yılındaErtana beyliği döneminde Abdullah bey tarafından yaptırılmış bir camibulunmaktaydı. Çok eski çağlara ait bir yerleşme merkezidir. Çevreyeyayılmış pek çok tümülüslerden en önemlisi DÖKMETEPE' dir.1938 yılımüze kayıtlarına göre burada at heykeli, çevreye yayılmış seramik eşya,sütun, başlık ve parçaları, horasan temeller ortaya çıkmıştır. ENDÜZtümülüsünde 1948 yılında Tokat müzesi tarafından yapılan kazılardaHelenistik çağa ait eserler bulunmuştur. Asarkaya köyünde yapaymağaralar ve mezarlar, Asarcık, DEREKÖY VE Beyobasında Latince veYunanca yazılı kitabeleri, Emirseyit ve Mercimek dağı civarında kayamezarları vardır. Komana' dan kaçan Hıristiyan halkın, ilk yerleşmealanlarından biri Dazya köyüdür.

TURHAL COĞRAFYASI

Turhal, KaradenizBölgesinin , Orta Karadeniz Bölümünde yer almaktadır. Turhal 40'-18'kuzey enlemi ile 36'-06 Doğu boylamının kesiştiği yerdedir. Yüzölçümü911 km2 dir. Şehir merkezi rakımı 493 tür. Yeşilırmak vadisinde bulunanTurhal ilçesi ; etrafı dağlar ve yüksek tepelerle çevrili 3 kmgenişliğinde 9 km uzunluğunda bir ova üzerinde bulunmaktadır. Çevredekibelli yükseltiler Kesicik Tepe( 1450m), Kamalı Çal Tepe(1200m),Mercimek Tepe(1201m) Yeşilırmak Havzasında her yönden önemli olanTurhal Çöküntü alanı, Yeşilırmak ve ve yeşilırmaka karışan yanderelerin getirdiği malzeme ve aleviyonların birikmesinden meydanagelmiştir. Ovada ki yükseltiler batıdan itibaren sıralanan İskele Tepe,Kale Tepe, Varvara Tepesi, Eğer Tepe dikkati çeker.
Kuzeyinde Amasya ili Erbaa ilçesi, güneyindePazar ilçesi , batısında Zile ilçesi , doğusunda Tokat il merkezi yeralmaktadır. Tokat'a uzaklığı 46km dir .Turhal nüfusu itibariyle Tokatilinin en büyük ilçesidir. Türkiye'nin en uzun akarsularından biri olanYeşilırmak Turhal'ın şehir merkezinden geçmektedir.
İlçede mevcut ormanlık ve fundalık alanlarıntoplamı 40.386 ha., tarım alanlarının toplamı 35.380 ha., çayır vemeralarının toplamı 8.908 ha., tarım dışı arazilerin toplamı 6.426 ha.dır. İlçenin en büyük su kaynağı Yeşilırmaktır. Köse Dağı'ndan çıkanYeşilırmak 365 km'de Almus Barajına ulaşır, daha sonra Tokat'tangeçerek Kazova'ya girer. Buradan Turhal Ovası'nı geçerken Dazya veKuruçay derelerini de alır. Amasya ilinde Çekerek Irmağı ile birleşerekdevam eder. Turhal İlçesi Karadeniz iklimine geçiş bölgesindedir. Bunedenle ılıman bir iklim tesiri altındadır. Ortalama yıllık sıcaklıkkışın -3 ve +5 derece, yazın ise 13-35 derece arasında değişir.

İKLİM
Turhal İklim özelliğinde; denize olanuzaklığın ve yükseltinin etkisi önemlidir. İlçemizde orta Karadeniziklimi ile iç Anadolu bölgesi iklimi arasında bir geçiş iklimi görülürbu nedenle genelde ılıman bir iklime sahiptir. Genel olarak yaz mevsimialçak alanlarda sıcak ve kurak yüksek yerlerde serin geçer. Yeşilırmakvadisi boyunca iç kesimlere ulaşana Karadeniz'in nemli havasıbeklenmedik zamanda yağışa dönüşebilir. Kış mevsimi soğuk ve karyağışlıdır. Kuzeyden güneye yükseltinin artması nedeniyle önemlifarklılıklar görülür. Güneye doğru kış mevsimi daha sert bir karaktergösterir. En soğuk aylar ocak , şubat en sıcak aylar temmuz ve ağustosdur. Yıllık ortalama sıcaklık 12-9 derecedir. En az yağışı yazmevsiminde alan Turhal da yıllık yağış miktarı 413,3 mm dir. Yazaylarında poyraz kuzeyden eserken, bazen güneyden sam yeli rüzgarıeser. Kışın kuzeybatıdan karayel kuzeyden yıldız eser ilk baharda iselodos görülür.
Geçiş bölgesi iklim özelliklerini Taşımasınedeniyle, Turhal ve çevresinde, Karadeniz iklim özelliklerini yansıtanormanlar (çam, kayın, ceviz, çınar, meşe, kızılcık, dağ kavağı vb)görülür. Karasal iklimin görüldüğü yerlerde ise bozkır bitki örtüsününçeşitleri hakimdir. Genel olarak her iklim türünde görülen tarımürünleri yetiştirilebilir.

TURHAL ULAŞIM

Samsun-Amasya'dan gelipTurhal'dan geçerek Tokat'a giden karayolunun Milli Mücadele veCumhuriyetin ilk yıllarındaki önemini unutmamak gerekir. Atatürk 26haziran 1919'da Turhal'a eski Amasya yolu güzergahından gelmiş, bucakMd. Nazif Engin ve Hacı Mustafa Lütfi Bilgen'e Müdafaa-i HukukCemiyetinin kurulması emrini vermiş ve Tokat'a hareket etmiştir.18 ekim1919, 25 eylül 1924, 18 eylül 1928 ve 22 kasım 1930'da Atatürk karayoluile Turhal'a uğramıştır.
7 kasım 1933yılında Bakan M.Celal Bayar, Turhal Şeker Fabrikası'nın temel atma töreni için, karayolundan Turhal'a gelmişledir.
HAVA YOLU
Turhal'a 25 km yakında bulunan Tokat Hava Alanı ile bağlantısı önemli bir avantajdır.
TURHAL'A ULAŞIM - KONAKLAMA
Tarihi yollardan Bağdat - Samsun ve aynızamanda Tokat -Samsun - Amasya - Ankara, Tokat - Turhal - Zile -Çekerek - Yozgat -Ankara yolları üzerinde bulunan Turhal şehri ulaşımbakımından önemli bir merkezdir. Ayrıca İstanbul -Samsun demiryoluşehir içinden geçmektedir. Tokat'ın demiryolu bağlantısı Turhalüzerindendir. Bu sebeple yoğun bir karayolu ve demiryolu trafiğivardır. Bilhassa demiryoluna uzak bölgelerden her sene Şeker Fabrikasıkampanyası zamanındaki nakliyatı bu trafiği daha da arttırmaktadır.Ayrıca Turhal'dan Türkiye'nin her yerine karayolu ile ulaşım çokkolaydır.Çünkü Turhal'dan Türkiye'nin her yerine her gün otobüsbulabilirsiniz. Ayrıca Turhal İlçesi dışarıdan gelecek yatırımcılariçin ideal bir merkezdir. Sebebi ise nakliye sorunu olmaması veulaşımın çok rahat olmasına bağlıyabilirsiniz. Havaalanı olmasıİstanbul - Ankara gibi Türkiye'nin merkez şehirlerine de gidiş vedönüşleri çok daha kolaylaştırıyor.
Turhal dan Türkiye'nin her yerine,Türkiye'nin her yerinden Turhal'a kara yolu ile ulaşım çok kolaydır.Turhal'daki otobüs işletmelerinin Türkiye'nin her yerine her günseferleri vardır. Aynı zamanda Türkiye'nin her yerinden de burayaotobüs kaldırılmaktadır.Özellikle büyük şehirlere aynı gün içindedeğişik saatlerde bir çok sefer yapılmaktadır.
DEMİRYOLU
İnsanlığın hizmetine sunulduğu günden buyana gelişen değerde önemi artmıştır. Demiryolu Turhal'ın ekonomik vesosyal yaşantısında önemli bir yer tutar. Cumhuriyetin ilk yıllarındaülkeyi baştan başa "Demiryolu ağı ile döşeme projesi"nden ilçemiz dehissesine düşeni almıştır.

23-08-1928'de TurhalDemiryolu İstasyonu açılmıştır. Bu demir yolunun da önemli yolcularıolmuştur. G.Mustafa Kemal, 22 kasım 1930'da Tokat'tan Turhal'a gelerekkendisini bekleyen özel trenle Turhal tren istasyonundan Amasya'yahareket etmiştir.

TURHAL NÜFUS

Tokat sancağına bağlı bir bucak merkezi iken1923 mülki taksimatında da Tokat vilayeti sınırları içinde bucak olarakyer almıştır. Cumhuriyetin ilk yıllarında kale etrafında kümelenmiş, 6mahallesi ve nüfusu 3000 civarında bir yerleşim yeri iken 1934 yılındaşeker fabrikasının hizmete girmesinden sonra her alanda önemligelişmeler kaydeden Turhal, 1942 yılında ilçe olmuştur. Köylerden,ilçelerden, illerden yoğun bir göç alarak 100 bine ulaşan nüfusu ile 40vilayetten büyük bir ilçe haline gelmiştir. Dünün küçük kasabası,bugünün 30 mahallesi ile geniş bir alana yayılmış; Yeşilırmak’ın heriki yakasında genişlemeye devam etmektedir. Şeker fabrikası yapılıncayakadar geçen süre zarfında Turhal’ın nüfusu net olarak bilinmemekleberaber yeterli gelişme ve nüfus artışının olmadığı ortadadır. Ancak1935 yılı itibariyle 5687 olan nüfusun yıllar itibariyle hızlı birartış gösterdiği görülmektedir Turhal, Tokat İlinin nüfusu en çok olanilçesidir. 1997 yılı genel nüfus sayımına göre nüfusu 116.351'dir.Bunun %72'si olan 83430 kişi şehir merkezinde, %28'i olan 32.921 kişiköy ve kasabalarda yaşamaktadır. İlçemizde km²'ye 128 kişi düşmektedir.İlçe nüfusunun %90'ı okur yazardır. İlçemizde yıllık nüfus artış oranı1.50'dir. Köy ve kasabalarda halkın %95'i çiftçilikle ve hayvancılıklauğraşmaktadır. İlçe merkezinde oturanların bir kısmı yine çiftçilikleve hayvancılıkla uğraşırken, diğer bir kısmı fabrika ve kamukuruluşları ile diğer özel işyerlerinde çalışmaktadır. Bu tabloya göreoranlama yapılırsa nüfusun %82'si çiftçilik ve hayvancılıklauğraşmakta, %12'si esnaf ve %6'sı memur ve işçidir.

İDARİ YAPISI
İlçemizde 5 kasaba ile birlikte 48 köybulunmaktadır. Bu köylerle birlikte 22 adet mezra konumunda yerleşimalanı bulunmaktadır. İlçe merkezinde 30 mahalle mevcuttur. Meskenlergenellikle betonarme yapıdır. Köylerde ise kerpiç ve ahşap yapılarçoğunluktadır.
SOSYAL YAPISI
İlçemizdeki hızlı nüfus artışı konutsorununu da beraberinde getirmektedir. Buna karşılık 55'e yakın yapıkooperatifi üyelerine konut sağlama çabası içerisindedir. İlçe halkınınsosyal yaşantısı sadedir. Özellikle eğlence yerlerinin olmamasınedeniyle halk bu gereksinimini televizyon yoluyla gidermektedir.İlçemizde istihdama yönelik işyerleri olarak başta Turhal ŞekerFabrikası ve Makina Fabrikası bulunmaktadır. Bunun yanı sıra özelsektöre ait diğer fabrikalarda çalışanların dışında halkın bir kısmıticaret ve küçük sanayi ile, diğer kısmı ise tarım ve hayvancılıklauğraşmaktadır. İlçe merkezinde; 1 adet kütüphane, Milli EğitimYayınevi, 14 gazete bayii, 2 adet spor sahası, 1 adet stadyum, 1 adetkapalı spor salonu, 3 adet gazete, 2 adet yerel televizyon kanalıbulunmaktadır. Bunun yanı sıra 4 adet kamu kuruluşlarına ait sosyaltesis ve 8 adet banka şubesi bulunmaktadır.
YEMEKLER

Tokat Kebabı
Taze kuzu eti, kuyruk yağı, patlıcan, domates, yeşil biber,patates, soğan, sarımsak ve özel pişirilmiş kebap pidesi kullanılarakyapılan ilimize has enfes bir yemektir. Özel kebap ocaklarında yapılır.Küçük parçalar halinde kesilen etler baharat, biber ve soğanla terbiyeedildikten sonra hafif yağlanmış şişlere takılmak üzere bekletilir.Şişlerin en başına et ve sebzelerin düşmemesi için patlıcanın sap kısmıtakılır. Şiş üzerine bir et bir sebze ve sebze aralarına bir parçakuyruk yağı ve bir iki diş sarımsak dizilir. Patlıcanların kabuğualınmaz yarıdan kesilmiş ve uzun selvi doğranmış patlıcanlar öncedenhafifçe tuzlanmalıdır. Birkaç şişe de etler müstakil olarak takılır.
Kebap ocağının ortasında bulunan yatay demire şişler asılır.Fırının iki tarafında bulunan yatay bölümde yanan odunların ateşi ilepişmeye bırakılır. Fırının alt kısmında bulunan şaç tepsiye damlayanyağlar toplanır. Özel pişirilmiş pideler bir tepsiye yayılır. Pişenetler ve sebzeler bunun üzerine sıyrılır. Tepsinin ortasına pişendomatesler konulur. Üzerine toplanan yağlardan gezdirilerek servisealınır.
Keşkek
Bütün yarma, nohut, kemikli et, yağ, tuz, kara biber. İliklikemikli et akşamdan çemenlenir ve bekletilir. Keşkeğin pişeceğitencereye etler alınır, üzerine tuz ilave edilir ve pişmeye bırakılır.Suyu azalınca et pişmemişse tekrar su konulur ve pişmeye devam edilir.Et piştiğinde suyu yeterli ise tekrar su verilmez. Ayıklanmış veyıkanmış yarma ve nohut katılır. Tuz ilave edilir. Baharatları atılır.Ağır ateşte pişmeye bırakılır. Yarmaları ve nohudu istenilen derecedepişmemişse tekrar su verilir. Yarı pişmiş durumda iken yağı eklenir vepişmesi tamamlanır.
NOT: Taze etle olabileceği gibi kurutulmuş etle de pişebilir.Sıcak sıcak sofraya alınır. Tahta kaşıkla piştiği tencereden yenilmesitercihlidir. Tabaklara dağıtım yapılmaz. Kış sabah kahvaltısında veöğle vaktinde tercih edilir. Yanında ayran,kuşburnu ezmesi ve turşutercih edilir.
Bat
Yeşil mercimek, yeşil soğan, yeşil biber, maydanoz, kuru soğan,domates salçası, dere otu, reyhan, domates, kıyılmış ceviz, incebulgur, tuz, kimyon ve kara biber malzemelerinden yapılır.
Yeşil mercimek önce haşlanır, suyu süzülmeden soğumaya bırakılır,yukarıdaki malzemeler doğranarak soğumuş olan mercimeğe katılır. Birazsu ilave edilir. Hafif ve besin değeri yüksek bir soğuk yemek olarakservise sunulur.
Bakla Dolması
İç bakla, ince bulgur, domates salçası, reyhan, kuru soğan,maydanoz, tuz, kara biber, yağ ve parçalanmış et malzemelerindenyapılır.
Bakla önce ıslatılarak ikiye kesilir, kabuğu soyulur. İnce bulgurve diğer malzemeler birbirine karıştırılarak dolma içi hazırlanır. Dahaönce salamura yapılmış asma yaprağına irice sarılır. İçine parça etkonmuş kazana dolmalar dizilir. Üzerine kıyılarak yağda öldürülmüşdörtlü ilave edilerek, kısık ateşte pişirilir.
Madımak
Tokat’ın yemek kültürünün en güzel örneklerinden biri olanmadımak, çayır ve meralardan toplanır. Ayıklandıktan sonra yıkanır.İnce ince doğranıp, tekrar yıkanarak süzgeçten geçirilir. Bir kazandakıyılmış soğan, yağ ve pastırma ile karıştırılıp, soğan ölünceye kadarbeklenir. Daha sonra madımak konur. Biraz bekledikten sonra bulgur vesu ilave edilir. Tuz atılarak iyice pişinceye kadar beklenir.

TEKRAR KISACA TARİHİMİZ
Günümüzdeki Turhal’ın yerinde bir zamanlar güzel bir kentbulunmaktadır. Günün birinde kenti düşmanlar kuşatır. Zorlu birçarpışma olur; bir çok yiğit ölür. Savaşın şiddetlendiği bir gün namlıyiğitlerden biri, düşman ordusunun içine dalar, gün batışına değinkılıç sallar. Güneşin battığı an, bir kılıç darbesiyle başı gövdesindenayrılır. Kesikbaş yuvarlana yuvarlana kentin dışındaki köprüye gelir. Osırada nereden geldiği belirsiz bir ses “DUR KAL” diye seslenir.Kurulan kente DURKAL adı verilir. Bu ad zamanla “Turhal” a dönüşür.Turhal’ın günümüze kadar yazılmış bir tarihi bulunmadığından hangitarihte kimler tarafından kurulduğu kesin olarak bilinmemektedir.Bugüne kadar yapılan araştırmalarda adı KAŞEN-KUŞAR, KASİURA, GAYGURAVE TURNALİT olarak geçmektedir. Turhal kalesinde bulunduğu söylenen ikikitabenin Sümer yazısı ile yazılı olması, Turhal’ın inşasının Sümerlerekadar indiğini göstermektedir. Sümerlerin M.Ö. 3000‘li yıllardayaşadıkları düşünülürse Turhal’ın kuruluş tarihinin günümüzden yaklaşık5000 yıl öncesine dayandığı anlaşılmaktadır. M.Ö. 2000-1900’lü yıllardaHitit (Eti)ler Amasya, Tokat, Sivas ve çevresini de ele geçirmişlerdir.Kaynaklara göre (Eti Kralı Mürşil‘in kitabesi) Kral Sebbiliyame(babası) kışı KOMANA (Gümenek) da geçirdi. Bu yüzden ZİLE,KASİURA/TURHAL, KOMANA (Gümenek) gibi sınır boyları yerleşim birimleriETİLER’le KASGALAR arasında el değiştirmiştir. M.Ö. 1200‘lü yıllardaBatı Anadolu‘dan Friglerin Yeşilırmak boylarına kadar ilerlemeleri ilekültürlerinin de Turhal ve Zile’ye kadar yayıldığı görülür. Ayrıca M.Ö.745’li yıllarda Asurların, M.Ö. 700‘lerde Kimmerlerin, M.Ö. 612’liyıllarda Medlerin, M.Ö. 546’lı yıllarda Perslerin Tokat, Amasya, Sivasve Turhal’ı hakimiyetleri altına aldıklarını görüyoruz. Persİmparatorluğunun çökmeye başlaması ve M.Ö. 3. yy’dan sonra Büyükİskender’in Anadolu’yu işgal etmesi ile Makedonyalı komutan SABİKTASbölgede denetimi sağlayamayınca, Pers asıllı ARİARETES Yeşilırmakmerkezi GAZİURA “Turhal” da bağımsızlık ilan ettirmiştir. M.Ö.100’lerdeTokat çevresi ve Amasya Roma İmparatorluğu Yönetimine girmiştir.M.S.395 ‘te Roma İmparatorluğu ikiye ayrılınca bu bölge Doğu Roma’dakalmış, Tokat ile beraber Amasya’ya bağlanmıştır. Bu dönemde İranlıSasanilerin, Müslüman Arapların akınlarına maruz kalmıştır.Alparslan’ın Malazgirt zaferiyle birlikte Anadolu kapılarını Türklereaçması neticesinde bu çevreyi (Amasya, Turhal, Tokat) Danişment Gazi1074’te Bizanslılardan almıştır. 1178 ll. KILIÇ Arslan tarafındanDanişmentler sona erdirilince Anadolu Selçuklularınca 1335’de Tokat veçevresi Eretna Oğullarına, 1391’de Kadıburhanettin'e, 1392’de Osmanlıyönetimine katılmıştır. 1875’de yazdığı Seyahatnamesinden Turhal’ışöyle anlatır. “Turhal 3000 nüfuslu, Tokat Merkez Sancağına bağlı büyükbir nahiyedir. Turhal Yerleşim olarak Kazova’nın girişinde, vilayetin35 mil batısındadır. Nahiye’nin etrafı güzel meyve bahçeleri ileçevrilidir. Antik döneme ait harabeler ve en önemlisi bir kale vardır.”19.Yüzyılın ikinci yarısında bölgeyi etkileyen olay göçmenleringelişidir. Kırım savaşı, 1855-1859 Şeyh Şamil ayaklanması ve 1877-1878Osmanlı-Rus Harbinden sonra Anadolu’ya gelen Balkan ve Kafkasgöçmenlerinin bir bölümü Turhal yöresine yerleşmiştir. Mütareke vemilli mücadele yıllarında Turhal Mustafa Kemal’in önderliğinde tümvarlığını ortaya koymuş, kurtuluş savaşında yüzlerce şehit vermiştir.Milli mücadelenin en önemli adımı olan Samsun’dan Amasya’ya; oradan daSivas’a geçen Mustafa Kemal’in güzergahında Turhal vardır. İşte bugeçişler Turhal’ın kaderinde dönüm noktasıdır. Turhal 1892 Yılındabelediye olmuş ve 1.9.1944 tarihine kadar Tokat’a bağlı bucak olarakyer almıştır. Bu tarihten itibaren ilçe merkezi haline gelmiştir.1923’lerde 300 haneli bir bucak iken 19 Ekim 1934’de Şeker Fabrikasıaçılmasıyla ekonomik ve sosyal açıdan hızla gelişmeye başlamıştır. SonNüfus sayımına göre merkez ilçe nüfusu 100.000‘e yaklaşmış ve bir çokil’den nüfusça daha büyük bir ilçe olmuştur

TurhaL mesLek yüksek okuLu .!

ResimLer.!

TURHAL

şarköy 2007 kış