Termometre

Sıcaklık ölçmeğe yarayan Alet. Yunanca «thermos», ı«ı ve «metron», ölçü'den.
Termometreler ince cam borudan yapılır. Borunun alt ucu şişkincedir,buraya alkol ya da civa doldurulur. Üzerinde derece çizgileri bulunanince uzun kısmın içindeki hava boşaltılır, sonra ağzı kapatılır.Böylece ısı arttığı zaman tüpün içindeki sıvı genleşir ve yavaş yavaşyükselir.

CELCİUS DERECELERİ

İsveçli fizikçi Anders Celcius (1701-1744), termometreninderecelenmesinde «yüzlük» bir sistem önerdi; bugün birçok Avrupaülkesinde ve Türkiye'de bu sistem kullanılmaktadır. Celcius, öncecivalı termometre üzerinde iki nokta saptadı: buzun ergime noktasını 0,kaynama noktasını 100 olarak işaretledi. Sonra 0 ile 100 arasını 99eşit parçaya böldü; bunlara Celcius dereceleri dendi. Daha sonra yazıcıtermometre (sıcaklık değişimlerini otomatik olarak bir kâğıda kaydeder)ile maksimumlu ve minimumlu termometre (belli bir zaman aralığında endüşük ve en yüksek sıcaklıkları kaydeder) yapıldı.

CİVALI VE İSPİRTOLU TERMOMETRELER

Her zaman karşılaşılan sıcaklıkları ölçmek için yeterli olan civalı veispirtolu termometrelerin ölçme alanı çok dar ve sınırlıdır. Daha düşüksıcaklıkları ölçmek için tolüen ve pentan gibi değişik sıvılarkullanılır. Yüksek sıcaklıklar gazlı termometrelerle ölçülür. Çokincelik isteyen sıcaklık ölçümlerinde, laboratuvarlarda elektrikdirençli termometreler ve termoelektrik termometreler kullanılır.

AZOTLU TERMOMETRE

Azotlu termometre ile l 600 dereceye kadar olan sıcaklıklarölçülebilir. Bunun üstündeki sıcaklıkları ölçmek için pirometrelerdenyararlanılır. Bu âletin, sıcaklığı ölçülecek cisme değmesine gerekyoktur, yalnızca cismin ışımasını ölçmesi yeterlidir.

TERMOSTAT

Termostat, kapalı bir ortamda termometrenin verilerine dayanaraksıcaklığı sabit tutan bir âlettir. Üzerinde, istenilen sıcaklığı eldeetmek için ayarlanabilen bir düğmesi vardır; bir ısıtma aygıtınaelektrikle bağlanan termostat,, aygıtın verdiği sıcaklığı arttırmağa yada azaltmağa yarar.

FAHRENHEİT'İN ESERİ

XVI. yy.da ısı, içi hava dolu bir balonla ölçülüyordu. Ancak atmosferbasıncındaki değişiklikler nedeniyle bunun verdiği bilgi yanlışoluyordu. XVII. yy.da Floransa'da ilk ispirtolu termometre yapıldı.1721'de Alman fizikçisi Fahrenheit, civalı termometreyi gerçekleştirdi.Bugün Anglo-Saksonların kullandığı termometre derecesi onun adınıtaşır. Bu termometrede 32°F, buzun ergime noktasını; 212°F ise, suyunkaynama noktasını gösterir.