|
boxcigar
|
 |
« :» |
|
XIX. yüzyılın son çeyreğinde Morse telgrafı standart araçları,kuralları ve uzmanlarıyla tam örgütlenmiş bir kamu hizmeti durumunagelmişti. Ve sayısız araştırmacılar daha da geliştirmek için harılharıl çalışmaktaydılar. Çabaları özellikle iki yön izlemekteydi: Enkısa zamanda masrafları karşılayacak azami hızı ulaşımda sağlamak; birde Morse alfabesini bir yana bırakıp mesajları normal yazıylaalabilmek...
Birincisini duplex (çift taraflı haberleşme) tekniğiyle yani her ikiyönden birden mesaj göndermek yoluyla sağladılar. Bu güzel icat ikikişinin eseri oldu: Wheatstone (1852) ve Amerikalı Stearns (1868). ÜnlüThomas Edison da bunu 1871'de guadruplex sistem haline soktu.
İkinci sorun için ilk çözüm bulan İngiliz Davit Hughes (1831-1900)oldu.1855'te alfabenin harflerine karşılık olan bir klavye teklif etti.Ama yine de en köklü çözüm yolunu basit bir telgraf teknisyeni olanFransız Emile Baudot (1845-1903) gösterdi. 1874'te karma bir yol Hughesile şirketinin kullandığı Morse makinelerinin birleştirilmesini teklifetti. Ve bunu gerçekleştirmeyi başardı. Böylece yazılı bir telgrafmeydana getirmekle kalmadı, birkaç mesajı (5-6 taneyi) birden göndermeimkânını da sağlamış oldu.
Açıkgöz bir adam olan Baudot, icadının beratını almaya ve makinesiniP.T.T.'ye kabul ettirmeyi başardı. Bunun kendisine paraca bir tatminsağladığı söylenemezse de adının Morse'unki gibi gelecek kuşaklara bircins isim olarak kaldığını görmek kıvancına erişti.
Telefon Baudot'nun ilk denenmesi sırasında icat edildi.
Bu icadın da uzun bir geçmişi olmuştur. İlkini, sicimi: telefonu(Hooke) bir yana bırakalım; 1782'de sesleri 800 m. uzağa götürmeyideneyen Papaz Dom Gauthey'i de anıp geçtikten sonra, bu alanda ciddiilk çalışmayı yapmış olan Amerikalı Charles Page'a (1812-1873) gelelim.Page yumuşak demir parçacıklarını hızla mıknatıslamak ve mıknatıslığınıgidermek yoluyla sesleri almayı başarmıştı. Meslektaşı Cenevrelifizikçi Auguste de la Rive (1801-1873) bunu geliştirdi ve işi,telefonun gerçek ön-icatçısı olarak sayacağımız Alman fizikçi PhilippReiss (1801-1873) ele aldı .
Reiss makinesi sesin titrediği bir zardı ve bu titremeler elektrik devresini kapatmaktaydı.
Reiss, uluslararası üne sahip bir bilgin değildi. Öyle ki, çalışmalarıkendini aynı çalışmalara vermiş olan Amerikalı profesörün kulağınarastlantıyla çalındı. Bu bir diksiyon profesörünün oğlu olup 3 Mart1847'de Edinburg'da doğan Graham Bell idi. Kendisi de babası gibifonetikle konuşma mekanizması ve sağır dilsizlerle ilgilenmişti. Bualandaki incelemeleri sırasında Holmholtz'un "İşitme Duyusu AçısındanMüziğin Fizyolojik Teorisi" (1863) adlı eserinden, elektromıknatısınetkilediği bir diyapazon aracılığıyla nasıl sesler elde edilebileceğihakkında fikir edinmiş ve elektrik konusunda incelemeler yapmayabaşlamıştı.
1872'de A.B.D.'ye göç eden ve Boston Üniversitesine ses fizyolojisiprofesörü olarak atanan Bell, sağırlarla ilgili projelerini bir yanaatmış değildi; hatta bir sağır kadınla evlenmişti. O kadar ki, 1875'tebir telgraf maniplesi aracılığıyla bir diyapazonu onlar içintitreştirmişti. Günün birinde diyapazonun yerine mıknatıslı madenparçaları kullandı ve bunlardan birinin kuru bir ses çıkararakelektromıknatısa gidip yapıştığını gözlemledi. Ani bir esinlemeyleirkildi. Maden parçacıklarının yerine bir zar yerleştirdi ve zarıtitreşimlerine göre direnci değişen bir elektrik devresine bağladı.Sonra telin öbür ucunda çalışmakta olan asistanına seslendi: "BayWatson, gelin! size ihtiyacım var." Watson şaşkın ve ürkek bir tavırlakoşup geldi: Patronunun sesini telefondan duymuştu.
Bu olay 10 Mart 1876'da olmuştu. O zamanlar ilim adamları bu icadıAmerika'nın en olağanüstü buluşu olarak nitelemekteydiler, ama ohaliyle çok olduğu da bir gerçekti. Bir elektrik jeneratörüyleçalışmıyordu. Elektrik akımını yaratan, vericideki manyetik alanındeğişimleriydi ve bu telden geçerek alıcıdaki elektromıknatısı hareketegetiriyordu. Bu durumda 10-12 metreyi aşamazdı. Aygıtı ilk geliştirenEdison oldu (1876). Vericiye bir pil bağlayarak gücünü artırdı. 1878'de Hugnes mikrofon'u icat etti ve böylece zarların titreşimleri sonucuelde edilen sesleri büyük oranda yükseltmek mümkün oldu.
Böylesine olağanüstü bir buluş, sözgelişi, New York'ta iken Boston'dakiarkadaşının sesini duymak görülmemiş bir heyecan yarattı; olaylara,kıskançlıklara, kinlere ve davalara konu oldu. ilk davayı açanAmerikalı değerli teknisyen Elisha Gray (1835-1901) idi. içine kapanıkbir araştırmacı olan Gray telefonu Graham Bell'le aynı zamanda bulmuş,ama ne yazık ki beratını ondan iki saat sonra istemişti. Bu 120dakikalık gecikme mahkemelerin, haklarını reddetmesi için yetti. GrahamBell'in, icadını telgraf şirketi Western Union'a teklif edip (1877)reddedilmesinden sonra kurulan Bell Telephone Şirketi aleyhine; sözdebaşka mucitler, geliştiriciler ve rakipler tarafından bir yığın davalaraçılmaya başlanmış, bir yandan da berat meseleleri çevresinde tatsızdidişmeler ve açgözlü çekişmeler almış yürümüştü.
Bütün davalar art arda gerçek mucidin lehine sona ermekteydi. Telefonda bir yandan durmadan yayılmakta, teller şehirlerden şehirlereuzanmaktaydı. 1880 yılında Amerika'nın 35 eyaleti telefon santralınakavuşmuş ve 70.000 abone kaydetmişti. Bell 4 Ağustos 1922'de Halifax'daöldüğünde A.B.D. ve Kanada'daki 17 milyon abonelik şebekede ulaşım birdakika durduruldu.
1876'da telefonun icadı bunca hayranlık dolu bir şaşkınlık yarattıktansonra fonografın etkisi ne oldu, bir gözünüzün önüne getirin. Oysa bukonu da ani olarak patlak vermemiş, çalışmalar az çok kulaktan kulağaduyulmuştu. Bilim adamları uzunca bir süreden beri uğraşmaktaydılar;hatta 1857'de yarı yola varmışlardı bile. O yıl mütevazı bir basınmusahhihi olan Fransız Edouard-Leon Scott (1817-1879), gerçek birkaydedici fonograf imal etti. Bu, altında bir silindirin döndüğü madenibir sivri uç ve buna bağlı bir zardan oluşmuştu. Bu zarın önündekonuşulunca ya da şarkı söylenince sesler sivri madeni uç aracılığıylasilindirin üzerinde titreşimli izlet bırakıyordu.
Bu kaydetmenin tersinin olabileceği yani sivri ucu bu izlerden bir dahageçirmek yoluyla söz ya da müziği yeniden meydana getirmek bambaşka biralandı elbet. Ve kolay kolay kimsenin aklına gelecek şey de değildi.Bunu ilk düşünen Charles Cros (1842-1888) adında bir Fransız oldu. Crosşair, mizahçı, hem de bilim adamıydı. Bir yandan şiirler yazıyor, biryandan da teorik olarak renkli fotoğraf, gezegenlerarası ulaşım vefonograf tasarlıyordu. Tasarıları gerçekleşti ve 1877'de BilimlerAkademisine, "paleophone" adını verdiği gerçekte bir fonograf olan biraletin planını sundu.
Edison'un bu çalışmadan haberi oldu mu? Yoksa yalnızca bir rastlantısonucu olarak mı bilmiyoruz; tıpatıp aynı ilkelere dayanan makinesiiçin berat istedi. Edison'u bu makinenin önünde çocukça bir şarkı olan"Mary had a little lamb -Mary'nin minik bir kuzusu var" şarkısınısöylerken görenler, makinenin az sonra hımhım bir sesle bunutekrarladığını duydular.
1878'in fonografı bir oyuncaktı, ama inanılmaz bir gelişme gösterdi vegünümüzün elektrofon ve mikrosiyon plaklarına bir yığın yeni buluş veicatlara yol açtı...
|
