Tarihimizdeki büyük hatalar

[no_fear_06]

Tarihimizdeki büyük hatalar (3) Burhan Bozgeyik
bbozgeyik@milligazete.com.tr25.01.2008

Hayim Naum’un heyete girişinden sonra neler oldu?
Lozan görüşmelerininbirinci safhasında (20 Kasım 1922-7 Şubat 1923), Türkiye’yi temsil edenheyet büyük ölçüde, TBMM’de alınan kararlar çerçevesinde konuşmuş vehareket etmişti. Ne var ki, Hayim Naum’un heyette “resmen” yeralışından sonra durum değişecekti. 7 Şubat- 6 Mart 1923 tarihleriarasında devam edecek olan ikinci tur görüşmeleri esnasında ortayabambaşka bir tablo çıkacak ve bu yeni tablo TBMM’de de şiddetlitartışmalara yol açacaktı.
Lozan görüşmelerine gidilmeden hemen önce TBMM’de hâkim olan hava şuydu:
Ülkede hâkim olan kültürel yapıdan aslâ tâviz verilmeyecekti. Zaten bunun gündeme getirilmesi bile düşünülmüyordu.
Misak-ı Millî sınırlarından aslâvazgeçilmeyecekti. (Yani Musul, Kerkük, Kıbrıs, Batı Trakya, Adalar,Hatay Anavatana dahil olacaktı.)
Yunanlılar; İzmir, Uşak, Manisa, Denizli baştaolmak üzere pek çok şehri, kasabayı, köyü yakıp yıkmış, Ege bölgesiniviraneye döndürmüştü. Bunlardan mutlaka harp tazminatı alınmalıydı.
24 Temmuz 1923 tarihinde imzalanan ve ekleriylebirlikte 143 madde olan “Lozan Barış Sözleşmesi”ne baktığımızda,TBMM’nin ilk görüşünden büyük sapmalar olduğu görülür. Meselâ, sankizaferi Yunanlılar kazanmış gibi, Batı Trakya’yı ve 12 Ada’yı Yunanlılaralmış, harp tazminatı için, “Üzerine bir bardak soğuk su için!”denilmiş ve tek kuruş tazminat verilmemişti.
Öte yandan uyanık İngiltere, Kıbrıs’a ve Irak’ınpetrol bölgesine, Musul ve Kerkük’e kısa zamanda el koyacak şekilde birstatü tespit ettirmiş, Hatay bile Anavatan sınırları dışındabıraktırılmıştı.
Lozan’ın bu halini, TBMM’nin tasdik etmesi mümkündeğildi. Bu tasdik ancak, anlatması çok uzun sürecek, Birinci Meclis’intasfiyesinden sonra mümkün olmuştur.
Lozan Antlaşması’ndan hemen sonra, idarede sözsahibi olan parti, İslâmiyeti bütünüyle devre dışı bırakmayı, hattaİslâm dininin yerine Hıristiyanlığı kabul ettirmeyi tartışmıştır. Bukonuda yüzlerce sayfa tutarında konuşmalar kayıtlara geçmiştir.
Kapalı kapılar ardında yapılan görüşmelerden birkısmı da hocalar üzerineydi. 19 Ağustos 1923 günü Kazım Karabekir’inevine yemeğe gelmiş olan İsmet İnönü, “Lozan’dan sonra yapılacak işlerüzerine” görüş beyan ederken şöyle demişti:
“Hocaları toptan kaldırmadıkça hiçbir işyapamayız. Bugünkü kudret ve prestijimizle bugün bu inkılâbı yapmazsakhiçbir zaman yapamayız.” (Uğur Mumcu, Kâzım Karabekir Anlatıyor, s. 97)
Lozan’dan sonra Türkiye’de neler olup bittiği sırdeğildir. Manzara-i umumiye şöyledir: Bu ülkede hakim olan bin yıllıktarih ve kültür kanlı gözyaşı dökmektedir. Hayim Naum ise Hahambaşıkoltuğuna oturduğu Mısır’da son derece mutludur ve avuçlarınıoğuşturarak olup bitenleri seyretmektedir.
Gelecekte hür tarihçilerin bu konuyu daha daderinlemesine araştırdıklarında ortaya çıkacağı üzere, esrârengiz birsimanın, yani Hayim Naum’un Lozan’da Türkiye’yi temsil eden heyetedahil edilmesi tarihimizdeki büyük hatalardan biridir.