Takvim

Zaman bölümleme sistemi. Yılın günlerini gösteren cetvel.

Geçen zamanı ölçmek için, hareketleri düzenli olan ve kolaylıklagözlemlenebilen iki yıldızdan yararlanılır: bunlardan biri Ay, ötekiGüneş'tir. Ay'ın 29,5 günde bir tekrarlanan ve l yılda 12 evredenoluşan bir hareketi vardır. Güneş ise, mevsimlere göre değişen biryüksekliğe ulaşır ve hareketini 365 gün 6 saatte tamamlar. Bu nedenlede ay ve güneş takvimleri yapılmıştır.

Ay takviminde, Ay'ın evrelerini izleyen 29 ve 30 günlük almaşık 12 ayvardır; bu 12 ay, 354 günlük bir ay yılı oluşturur. Ancak bu yılmevsimlerin ritmine uymaz (11 gün kısa). Güneş takviminde ise yıl,tersine, mevsimlerin ritmini izler, ancak aylar (30 ya da 31 günlük),Ay'ın evrelerine denk düşmez (l gün fazla).

JÜLYEN TAKVİMİ

M.Ö. 46'da Julius Sezar, astronomları, Güneş'in hareketine tamanlamıyla uyabilen bir takvim yapmakla görevlendirdi. Güneş yılı işte ozaman 365 gün 6 saat olarak hesaplandı. «Jülyen» adı verilen bu takvimbu nedenle 365 günden, 4 yılda bir de 366 günden (artık yıl) oluşur.

Ancak bu takvim tam anlamıyla kusursuz bir takvim değildir. Yer, Güneşçevresindeki dolanımını 365 gün 5 saat 48 dakika ve 46 saniyedetamamlar. Şu halde Jülyen takvimi 11 dakika 14 saniye kadar uzundur. Bufark ilk bakışta önemsiz gibi görünürse de her yıl tekrarlanınca 100yılda 18 saatlik, 400 yılda da 3 günlük bir farka yol açar.

GREGORYEN TAKVİMİ (TAKVİMİ GARBİ)

XVI. yy. da, aradaki bu fark 10 güne ulaşmıştı (ilkbahar 21 yerine 11martta başlıyordu). İşte bu nedenle papa Gregorius XIII, bu hatayıdüzeltmek için 4 ekim 1582'den sonraki günün 15 ekim 1582 olmasınakarar verdi. Ayrıca bu farkın yeniden oluşmasını önlemek için artıkyılların dört yılda bir tekrarlanmasına karar verildi. Artık yıllar 00ile biten yıllar dışındakilerdi. Böyle yıllar da 400'e bölünebilirlerseartık olabilirdi. Sözgelimi 1600 artık yıldı, 2000 de artık yılolacaktır; ancak, 1700, 1800, 1900 yıllar artık sayılmadı. 400 yıldaki3 günlük hata da böylece giderilmiş oldu. «Gregoryen» diye bilinen butakvim bugün bütün dünyada kullanılmaktadır.

Yılın on iki ayı ve bu ayların gün sayısı şöyledir: ocak (31), şubat(28 veya 29), mart (31), nisan (30), mayıs (31), haziran (30), temmuz(31), ağustos (31), eylül (30), ekim (31), kasım (30), aralık (31).Yıl, her biri kavuşum ayının dörtte birine denk 52 haftaya bölünmüştür.

DİĞER TAKVİMLER

Birçok toplum resmî olarak Gregoryen takvimini kullanıyorsa da, dinîtarihler için daha eski ve geleneksel bir takvimden yararlanılır.Sözgelimi Müslümanların bir ay takvimi vardır; şu halde Müslümantakvimi yılı, Hıristiyan takviminin yılından 11 gün eksiktir. Müslümantakviminin birinci yılının ilk günü 16 temmuz 622'ye tekabül eder. Otarihte Hz. Muhammet Mekke'den Medine'ye Hicret etmiştir. Musevilerise, M.S. IV. yy.da, ayları (30 ve 29 günlük) Ay'ın hareketine görehesaplanmış bir takvimi kullanmağa başladılar. 12 ay 354 gün tuttuğuiçin bu takvime zaman zaman bir 13'üncü ay eklenir.

TÜRK TAKVİMLERİ

Türkler İslâm dinini kabul etmeden önce, güneş yılına dayanan veyılları sayıyla değil de hayvan adlarıyla belirtilen bir takvimkullanırlardı (on iki hayvanlı takvim). İslâmlığın kabulünden sonrahicrî-kamerî denen Müslüman takvimini (alaturka takvim de denir)benimsediler. Sonra Osmanlılarda Mahmut I zamanında hicrî takvimlebirlikte rumî takvim de kullanılmağa başladı. Malî veya hicrî-şemsîtakvim de denen bu takvim gene Hicret'ten başlatılıyordu. TürkiyeCumhuriyeti'nde bunların hepsi bırakılarak Gregoryen esasına uygunmiladî takvim benimsendi (26 aralık 1925).