Siroz

[boxcigar]

Siroz; normal karaciğer hücrelerinin yerine skar (nedbe) dokusununoluştuğu duruma verilen isimdir, ve bu durum karaciğerin tümfonksiyonlarında azalmaya neden olur. İlerlemiş hastalarda, hasar okadar ciddidir ki, tek çözüm yolu karaciğer naklidir. Karaciğerparankiması (karaciğerin vazifelerini yürüten esas kısmı)nınharâbiyeti, yeni bağ dokusunun teşekkülü ve karaciğer hücrelerindebüyüme ve sayıca artışla karakterlenen yaygın, müzmin, ilerleyici vekötü gidişli karaciğer iltihâbı. Siroza yol açan sebepleri şöylecesıralayabiliriz: Siroz ABD deki en sık ölüm nedenleri arasındasekizincidir ve her yıl 25 bin kişinin ölümüne neden olur. Ve yinebinlerce kişinin karaciğerinin normal fonksiyonları yapma kabiliyetindeyavaş yavaş azalmaya neden olur.

Sirozun çok sayıda nedeni vardır. ABD ve Avrupada, en sık nedenler;aşırı alkol tüketimi ve kronik Hepatit-C virüs enfeksiyonudur.

Alkolik siroz, 10 veya daha fazla yıl süresince aşırı alkol tüketimisoucunda meydana gelir. Ancak sosyal içicilerde de (toplumsal olaylarda(toplantı, eğlence gibi) alkol tüketen kişiler) siroz meydana gelmeolasılığı vardır. Alkolün karaciğer hücreleirne toksik etkisi vardır.Neden bazı insanların alkolün zararlı etkilerine daha dayanıklı olduğubilinmemektedir, ancak kadınlar erkeklerden daha az alkol tüketseler dealkolik siroza yakalanaya daha yatkındırlar.

Kronik hepatit-C enfeksiyonu, karaciğer hücrelerinde inflamasyona nedenolmakta ve sonuçta siroz gelişebilmektedir. Kronik hepatit-C hastasıolan her 5 kişiden birinde 20 yıldan sonra siroz gelişmektedir. KronikHepatit-B, benzer şekilde karaciğer hasarı yapmaktadır ve dünyadasirozun en sık nedenidir. Hepatit-D sadece Hepatit-B hastalarındarastlanmaktadır.

Sirozun daha nadir nedenleri arasında karaciğer hücrelerini veya safrakanallarını tutan otoimmün hastalıklar, ilaçlara bağlı şiddetli yanetki gelişimi, çevresel zehirlere uzun süre maruz kalma, geneldetropikal bölgelerde bulunan bakteri ve parazitler, karaciğer konjesyonu(sıvı birikimi denilebilir) ile birlikte olan kalp yetmezliği atakları.Diğer bir neden de alkole bağlı olmayan steatohepatittir; bu durumdakaraciğerde yağlanma ve bunu takiben nedbe dokusu oluşumu meydanagelir.

Nadir görülen bazı kalıtsal hastalıklar da siroza neden olabilir. Buhastalıklar; hemakromatozis (karaciğer ve diğer organlarda aşırı demirbirikimi), Wilson hastalığı (anormal miktarda bakır depolanması),alfa-1 antitiripsin eksikliği (karaciğerdeki özel bir enzim eksikliği).

Belirtiler

Erken dönemlerde genelde herhangi bir şikayete rastlanmaz. Ancakkaraciğer hücreleri öldükçe, organ sıvı tutulumunu düzenleyen ve kanpıhtılaşmasını sağlayan proteinleri daha az üretmeye başlar vebilirübin maddesini işleme kabiliyeti kaybolur. Bunların sonucundameydana gelen belirti ve bulgular şunlardır:
- halsizlik
- iştah kaybı
- bulantı ve kusma
- güçsüzlük
- kilo kaybı
- bacakarda ve karında sıvı birikimi
- artmış kanama ve çürükler
- sarılık, deride ve gözlerde sararma
- kaşıntı

Hasar arttıkça, karaciğer kanı temizleyememeye başlar ve birçok ilacıdaha az işleyebilir hale gelir, böylece ilaçarın etkinliğinde artışmeydana gelir. Artan toksik (zehirli) maddeler özellikle beyindebirikir. Bunlara bağlı gelişen belirtiler:
- ilaçlara hassasiyetin artması
- kişilik ve davranış değişiklikleri, bunalr zihin bulanıklığı, boşbakışlar, unutkanlık, konsantre olamama veya uyku düzensizlikleri,
- şuur kaybı
- koma

Nedbe dokusu oluşumu, aynı zamanda kan akımını etkiler ve karaciğertoplar damarındaki basınç artar; bu duruma portal hipertansiyon adıverilir. Mide ve yemek borusundaki kan damarları genişler ve vücut bubölgelerde yeni damarlar oluşturarak karaciğere uğramadan kanıgeçirmeye çalışır. Bu damarlara varis adı verilir ve duvarları dahaincedir. Bunlardan herhangi birisi hasara uğrarsa meydana gelen kanamasaatler içerisinde ölümle sonuçlanabilir. Eğer kan kusmaya başladıiseniz, hemen acil servise müracaat edin.

Tanı

Doktorunuz normal bir anamnez ve fizik muayene yapacaktır. Doktorunuzkaraciğerin işlevlerini değerlendirmek amacı ile çeşitli kan testleriisteyebilir. Karaciğerin bilgisayarlı tomografisi, ultrason veyaradyoizotop ile karaciğer görüntülenebilir. Siroz tanısınıkesinleştirmek için biyopsi yapılabilir.

Siroz sürekli ilerleyen bir hastalıktır, geri döndürülemez veya tedaviedilemez. Ancak meydana gelen hasar ve belirtiler tedavi iledurdurulabilir veya yavaşlatılabilir.

Sirozdan korunmak için yapılacak en iyi şey aşırı alkol tüketimindenuzak durmaktır. Eğer karaciğerle ilgili herhangi bir probleminiz varsaalkolden tamamen uzak durmanız gerekir. Ayrıca Hepatit B ve C denkorunmak, uyuşturucu kullanmamak, güvensiz seksten ve çok eşliliktenkaçınmak korunmada alınacak önlemler arasında sayılabilir. Dövme vsyaptıracaksanız kullanılan aletlerin steril olduğundan emin olun.Sağlık personeli iseniz hastaların kan örneklerine maruzkalabileceğinizi unutmayın ve bu konuda dikkatli olun. Hepatit-B aşısıolun, 3 doz yapılan aşı %90 koruma sağlar.

Tedavi

Tedavi sirozun nedenine ve evresine bağlıdır. Meydana gelen karaciğerhasarı geri döndürülemeyeceğinden, tedavide amaç hastalığınilerlemesini durdurmak ve meydana gelebilecek diğer komplikasyonlarıönlemektir.

Nedenden bağımsız olarak tüm siroz hastaları, alkolden uzak durmalı vekaracieğeri etkileyebilecek ilaçların kullanımı konusunda kontrollüolmalıdırlar (asetaminofen gibi). Allta yatan hastalığın da tedavisiyapılacağından tedavi protokolleri farklılık gösterebilir.

Tedavinin odak noktası genelde komplikasyonlardır. Sıvı birikmesiniönlemek için az tuzlu diyet veya diüretik ilaç kullanımı önerilebilir.Toksik maddelerin vücuttan hızlıca atılması için laksatif (dışkıyıarttırıcı ve kolaylaştırıcı) ilaçlar kullanılabilir. Kaşıntı veenfeksiyonlara yönelik tedavi verilebilir. Yine portal hipertansiyoniçin tedavi düzenlenebilir.

Kanayan varisler çeşitli şekillerde tedavi edilebilir. Bunlar arasındadamarın bağlanası, balonla sıkıştırılması veya skleroterapisayılabilir. Skleroterapide, damar içine kimyasal bir madde verilir vedamarın kuruması sağlanır. Transjugular intrahepatic portosystemicshunt (TIPS) yönteminde kan için yeni-yapay bir yol yapılır vevarislerdeki kan basıncı ortadan kaldırılır.

Eğer karaciğer hasarı ileri derecede ise tek tedavi yöntemi karaciğernaklidir. Nakil yapılan hastaların %80-90 ı yaşamaktadır, ve bağışıklıksistemini ibaskılayan siklosporin gibi ilaçlar sayesinde yeni karaciğerbağışıklık sisteminin saldırılarından korunmakta ve yaşam süreleriuzamaktadır.

Erken dönemde tanı konabilen hastalarda sonuç son derece başarılıdır.Bu hastaların çoğu uzun yıllar normal bir hayat sürmektedirler. Ancakalkol kullanımına son vermeyen alkolik sirozlularda ve ilerlemişhastalarda sonuç iyi değildir. Bu hastalarda kanamalar veya beyinfonksiyonlarının kaybı sonucu ölüm meydana gelir. Sirozlu hastalardaenfeksiyon gelişme riski ve böbrek yetmezliği gelişme riski artmıştır.