Sedef (Psoriasis) Psoriasis yunanca kaşınmakanlamına gelir. Psoriasis kalıcı bir hastalıktır. Sedef hastalığındakırmızı ve üzerinde sedefimsi beyaz pullar bulunan yaralar, özelliklekafa derisi, diz ve dirseklerde ortaya çıkar.
Bazı vakalar o kadarhafiftirler ki bu kişiler sedefleri olduğunu bile bilmezler. Bunun tamtersi bir şekilde psoriasis vücutta geniş alanları tutabilir. Psoriasisailesel özellik gösterebilmesine rağmen, kişiden kişiye bulaşmaözelliğine sahip değildir.
Psoriasisin sebebi nedir?Hastalığın nedeni bilinmemektedir. Bununla beraber son zamanlardayapılan araştırmalar beyaz kan hücrelerindeki anormal fonksiyonunderideki enflamasyonu uyardığı saptanmıştır. Bu enflamasyon yüzünden,deride ki ölü hücreler daha hızlı bir şekilde 3-4 gün içerisindedökülür. Derideki herhangi bir kesik, sıyrık veya yanıktan 10-14 günsonra bu alanlarda sedefe ait bulgular çıkmaya başlar. Psoriasis boğazenfeksiyonu gibi bazı enfeksiyonlardan ve bazı ilaçların alımındanetkilenir. Kış aylarında cildin kuruması ve güneş ışığının azalmasınedeni ile alevlenmeler görülür.
Psoriasis tipleriHastalık bir çok şekilde görülebilir. Hastalığın şiddeti, süresi,vücutta dağılımı ve şekli kişiden kişiye değişiklik gösterir. Sıklıklaaçık kırmızı renkli lekeler şeklinde başlar. Zaman içinde genişleyereküzerinde pullar gelişir. Yüzeydeki pullar kolaylıkla kaldırılabilirken,altta yerleşenler deriye daha yapışıktırlar. Bu kabuklarkaldırıldığında deri kanamaya hassasiyet gösterir. Bu kırmızı alanlargenişleyerek oldukça büyük alanları kaplayabilirler. Diz, dirsek,kasıklar ve cinsel bölge, kollar, bacaklar, avuç içi ve ayak tabanı,saçlı deri sedefin sık görüldüğü alanlardır. Daha çok hep aynıalanlarda görülme eğilimindedir.
 |
| Psoriasis |
Tırnaklarda ince çukurcuklar meydana gelebilir. Tırnaklar kalınlaşabilir ve yatağından ayrılabilirler.
Kıvrım bölgesindeki psoriasis koltuk altlarında, göğüslerin altında,kasıklarda kalçaların arasında ve cinsel bölgede görülür.
Guttatpsoriasis genellikle çocukları ve genç erişkinleri etkiler. Genelliklebir boğaz enfeksiyonunu takiben küçük yağmur damlası biçiminde küçükkırmızı üzeri pullu noktacıklar şeklinde ortaya çıkar. Haftalar veyabirkaç ay içinde kendiliğinden geriler.
Psoriasisvakalarının bir kısmında bir eklem rahatsızlığı da bulunabilir.Deritutuluma yaygın olduğunda eklem bulguları da şiddetlenir. Bazen de derilezyonları iyileştiğinde eklem bulguları da geriler.
Psoriasis tanısı nasıl konulur?Dermatoloji uzmanları deri tırnak ve kafa derisini muayene ederektanıyı koyarlar. Tanı da eğer bir şüphe var ise biyopsi alınır.
Psoriasis nasıl tedavi edilir?Tedavideki amaç inflamasyonu azaltmak ve ölü hücrelerin atılımınıyavaşlatmaktır. Nemlendirici kremler pullanmayı azaltır, ölü hücrelerinatılımını kontrol altına alır ve kaşıntıyı azaltır. Bazı nadirhastaların dışında diyet yapılması psoriasiste fayda sağlamaz.
Tedaviseçeneği hastanın genel sağlık durumu, yaşı, yaşam sitili ve hastalığınşiddetine göre belirlenir. Doktorunuz kortizon, sentetik D vitaminiveya antralin içeren kremleri tedaviniz için verebilir. Bu tedavilerdoğal güneş ışığı veya ultraviyole ışığı ile birlikte uygulanabilir.Çok şiddetli psoriasisli hastalar ışık tedavisi ile birlikte veyayalnız başına alınan hap tedavileri kullanabilir. Güneş ışınlarıpsoriasise iyi gelir, fakat dikkatli olunmalıdır. Ultraviyole(morötesi) ışık tedavisi bu cihazın bulunduğu bir merkezde yapılabilir.
Tedavi Tipleri
Steroidler ( Kortizon)- Kortizonlu krem, merhem, losyonlar sedefi geçici olarak iyileştirirve hastalığı kontrol altına alır. Cinsel bölge, kasıklar ve yüz gibibölgelere hafif kuvvette kortizon içeren ilaçlar uygulanmalıdır. Yüksekkuvvetteki ilaçlar saçlı deri, diz, dirsek, ayak tabanı ve avuç içigibi bölgelere kapalı olarak uygulanırlar. Bu uygulama dikkatli birbiçimde Dermatoloji uzmanının kontrolünde yapılmalıdır. Güçlükortizonlu kremlerin deride incelme, kılcal damarlarda genişleme vederi renginde değişiklik yapma gibi yan etkileri vardır. Bu ilaçlarıbirden bire kesmek hastalığın alevlenmesine neden olabilir. Bir kaçaylık bir tedaviden sonra psoriasis kortizonlu kremlere dirençkazanabilir. Dermatoloji uzmanları tedavi edilemeyen alanlara kortizonenjeksiyonu yapabilir. Yan etkilerden kaçınmak için küçük miktarlardaenjeksiyon yapılmalıdır.
Saçlı derinin tedavisi -Bu bölgenin tedavisi hastalığın şiddeti, saçların uzunluğu ve hastanınyaşam stili gibi faktörlere göre değişir. Bir çok çeşit şampuan, yağ,solüsyon ve sprey tarzında ürün kullanılabilir. Bu tip ürünler kömürkatranı veya kortizon içerirler. Hastalar saç diplerini tahriş etmedennazikçe şampuanlamalıdır.
Antralin - Bu tedavi psoriasisli alanların kalınlığını azaltır. Ciltte hafif tahrişe, elbise ve deride hafif boyanmaya neden olur.
Vitamin D- Sentetik olarak üretilmiş D vitamini olan kalsipotriol tedavidekullanılabilir. Bu tedavi sınırlı alanda psoriasisi olan hastalardaetkilidir ve diğer tedavilerle birlikte de uygulanabilir.Yan etkilerdenkaçınmak için sınırlı miktarda uygulanır. Eczanelerde satılan sıradan Dvitamini ilaçlarının sedef üzerine bir etkisi yoktur.
Retinoidler- Vitamin A ile bağlantılı ilaçlar içeren jeller psöriasisde tek başınave kombine tedavide uygulanabilirler. Gebelerde ve gebe kalmak isteyenbayanlarda kullanılmamalıdır.
Işık tedavisi- Güneş veya yapay ultraviyole ışığı, hızlı hücre büyümesini durdurur.Güneş ışığı veya yapay ultraviyole deri kırışıklıkları, deri kanseri vegöz hasarlarına yol açmasına rağmen, doktor kontrolünde kullanıldığındaetkili ve güvenli bir tedavi yöntemidir. Vücudunun her yerinde sedefbulgusu olan hastalar yapay ultraviyole ışığı yayan kabinlerde, tümvücutlarındaki sedef bulgularını Dermatoloji uzmanlarının kontrolündetedavi ettirebilirler. Ilıman bölgelerde yaşayan psoriasis hastalarıdirek doğal güneş ışığından dikkatli bir şekilde yararlanabilirler.Fakat yapay veya doğal ultraviyole ışınları ile yapılan tedavilerDermatoloji uzmanının kontrolü altında olmalıdır.
PUVA- Eğer psoriasis diğer tedavilere cevap vermiyorsa ve vücudun heryerinde sedef mevcutsa PUVA tedavisi % 85-90 oranında faydalı olur. Butedavinin adı psoralen ve UVA kelimelerinin kısaltılması ile oluşur.Hastalar psorelen denen bir ilacı aldıktan sonra uygun miktardaultraviyole A (UVA) ışığına maruz bırakılırlar. Hastalığın iyileşmesiiçin ortalama 25 seanslık 2-3 ay süren bir tedavi gerekir.Yılda 30-40tedavi seansı hastalığı kontrol altında tutar. Psoralen göz lensindebiriktiğinden hastalar psorelen aldıktan sonraki 24 saat güneşgözlükleri takılmalıdır. Uzun süreli PUVA tedavilerinin kırışıkları vederi kanseri riskini arttırdığı bilinmelidir. Bu nedenle PUVA tedavisiDermatoloji uzmanının gözetiminde dikkatlice yapılmalıdır.
Metotreksate-Diğer tedaviler başarısız kaldığında kanser tedavisinde kullanılan birilaç olan metotreksat psoriasiste dramatik bir iyileşmeye neden olur.Özellikle karaciğer üzerine olan yan etkilerinden dolayı düzenli olarakkan tahlilleri yapılarak takip edilmelidir. Bazen karaciğer biyopsiside gerekebilir. Diğer yan etkileri mide rahatsızlığı, bulantı vekusmadır.
Retinoidler - şiddetlipsoriasisi olgularda A vitamini türevi olan ilaçlar tek başına veyaultraviyole ışığı ile kombine olarak kullanılabilirler. Deridedudaklarda ve gözlerde kuruma, kan yağlarında yükselme gibi yanetkileri vardır. Retinoidler gebe olan veya gebe olmayı düşünen gebehastalarda kullanılmamalıdır. Bebekte önemli hasarlara yol açabileceğiiçin tedavi esnasında ve tedavinin sonlanmasından 3 yıl içinde gebekalınmamalıdır. Düzenli kan testleri ile dikkatli takip yapılmalıdır.
Siklosporin- Organ transplantasyonu yapılan hastalarda organın reddini engellemekiçin kullanılan bağışıklık sistemini baskılayıcı bir ilaçtır. Diğertedavilerin başarısız olduğu psoriasis olgularında kullanılabilir.Böbrek ve kan hücrelerine olan yan etkileri nedeniyle düzenli kantahlilleri ile sıkı takip yapmak gerekir.
Yukarıdabahsedilen tedaviler psöriasisde büyük oranda iyileşme sağlamalarınarağmen, kalıcı bir tedavi sağlamazlar. Yeni ilaçlar üzerinde yapılançalışmalar halen devam etmektedir.
Anahtar kelimeler: sedef, psöriasis, psoriasis, psoriasis vulgaris, sedef hastalığı
