Plazma

[boxcigar]

Maddenin üç hali vardır bunlar sıvı katı ve gazdır. Bunu hepimizilkokulda öğrenmiştik.Peki o zaman maddenin 4. hali olduğu söylenen veson on yılda gündeme gelen plazma nedir? Eğer "ben plazmaya dahayakından bakmak istiyorum" diyorsanız, yapmanız gereken çok basit.Kibriti elinize alın ve çakın. İşte pırıl pırıl alevi ile plazmakarşınızda duruyor. Evet alev de bir plazma hâlidir.

Alevin kibritteki sıcaklığı kibritin elinizle söndürebileceğiniz kadardüşük olabileceği gibi Güneşin çekirdeğindeki gibi milyonlarcasantigrad kadar yüksek de olabilir. Plazma hâli sadece elektrik gerilimaltında oluşmaz. Gaz hâline gelen bir maddeyi çok yüksek sıcaklıklaraısıtırsanız; enerji alanı elektronlar çekirdeklerinden kurtulur ve gazplazma hâline geçer. Sıcaklık güneş çekirdeğindeki gibi çok yüksek ise;atomlar tüm elektronlarını kaybetmiş hâlde bulunabilirler.

Bizim günlük hayatımızda kullandığımız alev nispeten düşüksıcaklıktadır. Ancak burada düşük sıcaklıktaki alevin enerjisi ileısınma ve yemek pişirme gibi ihtiyaçlarımızı giderdiğimizi unutmayalım.Bu arada çaktığınız kibrit bitmek üzere. En iyisi siz onunla bir mumututuşturup plazmayı öyle seyredin. Mumun alevi de düşük sıcaklıkta birplazma hâlidir. Ancak "bu sıcaklık bana yetmez" demeyin.

Plazma, Her yerde Plazma

Maddenin plazma hâline dünya üzerinde çok az rastlamamıza rağmenkâinatta plazma hâli fazlalık bakımından maddenin diğer hâllerine karşıezici bir üstünlüğe sahiptir. Şöyle ki; kâinattaki toplam maddemiktarının % 99'unun plazma hâlinde olduğu sanılmaktadır. Örnek verecekolursak tüm yıldızlar, nebulalar ve yıldızlararası uzay plazmahâlindeki maddeden oluşur.

Bunların sıcaklığı ve partikül yoğunluğu şekil üzerinde gösterilmiştir.Birim hacimdeki partikül yoğunluğu da plazmanın bilinmesi gereken birözelliğidir. Sıcaklığı yüksek olsa da, yoğunluğu düşük bir plazma fazlaenerji yaymaz. Kâinatın boşluk diyebileceğimiz madde yoğunluğu çokdüşük olan bölgelerinde ise; sıcaklık 3 K yani -270 C derece kadardır.Bir yanda hiç bir canlının hattâ cansızların bile mukavemet edemeyeceğikadar yüksek bir sıcaklık, diğer yanda atomları bile donduracakderecede bir soğuk.

Hayat Kaynağı Plazma Küresi

Işık ve ısı kaynağı olarak dünyamızda hayatın devamını sağlayan Güneşdev bir plazma küresidir. Bu dev plazma küresinin çekirdeğindeki 15milyon K'lik sıcaklık ve kurşundan 11 kat daha fazla olan yoğunluk,termonükleer reaksiyonların gerçekleşmesini sağlar. Bu reaksiyonlardaözetle hidrojen çekirdekleri birleşerek helyum çekirdeklerine dönüşürve muazzam bir enerji açığa çıkar. Ancak dünyamıza ısı göndererekhayatın devamını sağlayan ışıkkürenin sıcaklığı ancak 6.000 K'dir.

Bu tabakanın üzerinde yer alan ve korona adı verilen güneş tacının 2milyon K'lik sıcaklığının sebebi ise tam anlaşılamamıştır. Bu tabakadünyanın da ötesine uzanır ancak çok düşük yoğunlukta olduğu içinsıcaklık tesiri fazla değildir. Bu tabakanın yoğunluğu ışıkküre gibiyüksek olsaydı dünya üzerinde hayat mümkün olmazdı. Yine güneşten kopupgelen elektrik yüklü parçacıkların, dünya atmosferine yapabileceğimuhtemel etkiler dünyanın manyetik alanı tarafından önlenmiştir. Bumanyetik alana manyetosfer adı verilir.

Güneş'in oluşturduğu yüklü parçacık, akımı bu manyetik alan tarafındansaptırılarak kutup bölgelerine doğru itilir. Bunun sonucunda kutupbölgelerinde atmosferin oksijen ve azot atomları ile etkileşime girerekışımalara sebep olurlar ki bunlara aurora adı verilir. Auroralaryaklaşık ikiyüz km yüksekte oluşurlar ve sıcaklıkları bir kaç yüzderecedir. Güneş etkinliğinin yüksek olduğu günlerde telsiz ve radyohaberleşmelerinin olumsuz etkilendiğini hatırlarsak manyetosferin önemidaha iyi anlaşılır.bunlarda henüz ders kitaplarında okutulmayanmaddenin 4. halinin hayatımızdaki yerini ve önemini anlatabiliyorzannederim.