Orhan Gazi (1281-1360)

[no_fear_06]

Babası : Osman Gazi
 
 Annesi : Mal Hatun
 
 Doğumu : (H. 680 - M. 1281)
 
 Vefatı : (H. 761 - M. 1360)
 
 Saltanatı : 1326 - 1359 (33) sene
 
 
 
Orhan Bey, 1281 (veya 1288) de Söğüt’te dünyaya geldi. Daha önce deifade ettiğimiz gibi, annesi Mal Hâtun Osman Bey’in ilk hanımı veSelçuklu Vezirlerinden Ömer Abdülaziz Bey’in kızıdır. Osmanlıpadişahlarından Sultân, Hân, Seyfüddin ve Şücâ’uddin gibi ünvanları ilkolarak hakkıyla elde eden ve kullanan zattır. 1324 yılında 36 veya 43yaşında babasının yerine Osmanlı Beyliğinin uc beyi oldu. Askerî birdeha olan Orhan Bey, kısa zamanda şöhretini dünyaya duyurmasını,ilmiyeden gelen vezir Hacı Kemâlüddin oğlu Alâ’addin Paşa, kardeşi veveziri Alâ’addin Paşa, yine ilmiyeden gelen Molla Tâceddin Kürdî veVezir Hayreddin Paşa, vezir Lala Şahin Paşa ve de önce Bilecik sonra daBursa Kadılığına getirilen Çandarlı Kara Halil gibi devlet adamları ilemeşveret etmesine ve onların tecrübelerinden yararlanmasına borçludur.Osmanlı Devleti, Orhan Bey zamanında kurulmuştur.
 
Orhan Bey, Köse Mihal, Turgut Alp, Şeyh Mahmûd, Gâzî Mihal Bey ve AhiHasan gibi kahramanların gayretiyle, senelerdir çevreden kuşattığıBursa’yı 6 Nisan 1326 tarihinde fethetmiş ve Bey Sancağı adıyla oğluMurad’a vermiştir. Artık Osmanlının merkezi Yenişehir değil Bursa’dır.Bu hadiseden sonra, 1327 senesinde Bursa Kadısı Cendereli (Çandarlı)Kara Halil ve vezir Alâ’addin’in tavsiyeleri ile saltanatın en önemlialâmeti olan ilk Osmanlı akçesini (son zamanlarda Osman Bey’e ait birsikke de bulunduğundan bu görüş nakz olunmuştur) yani sikkesinibastırmıştır. İlk darbhane de Bursa’da kurulmuştur.
 
Osmanlı sınırlarının Karadeniz ve İstanbul Boğazına doğru ilerlediğinigören Bizanslılar, Darıca ile Eskihisar arasında bir yer olanPelekanon’da Osmanlı ordularıyla karşılaşmışlar ve Osmanlılarİmparatoru yaraladıkları gibi, 1329 veya nihâî olarak 1331’de İznik’ifethetmişlerdir. İznik, Bizans açısından kudsî bir değere haizdi vebunun farkında olan Orhan Bey, buradaki Ayasofya isimli Kiliseyi camiyeçevirdi ve burada Osmanlı Devleti’nin ilk Üniversitesini kurarak başınada büyük âlim Kayserili Molla Davud’u tayin etti. İznik’i kurtarmakiçin hücuma geçen Bizans İmparatorunu, kaçmaya mahkum eden Orhan Bey,böylece 1335’e doğru bütün İslâm âleminde ve Avrupa’da Sultân ünvanıylaanılmaya başlandı; sonra da sulh yolunu tercih etti. Bu arada Bizansİmparatorunun kızı Prenses Theodora ile evlendi.
 
Bizans ile sulh yapan Sultân Orhan, bu sefer Anadolu fetihlerineyöneldi ve 1345’e doğru ilk olarak bir Anadolu Beyliğini yani Balıkesirmerkezli Karesi Beyliğini Osmanlı Devleti’ne ilhak etti ve Anadolu’da1354 yılında Ankara’ya kadar ilerledi ve orayı fethetti. GüneydeÇandarlı Körfezine dayanan Osmanlılar, Marmara Denizinin güneyindekison toprakları da Bizans’ın elinden aldı; Üsküdar Osmanlı Devleti’nineline geçti. Candaroğullarına bağlı Uluğ Beyoğulları Beyliği de OsmanlıDevleti’ne katıldı.
 
Kayınpederi olan Bizans İmparatoru’nun kendisine saldıran Slavlar veBulgarlara karşı Orhan Bey’den yardım istemesi üzerine Osmanlı ordusu,evvela 3 Şubat 1347 yılında İstanbul’a girdi. Sonra döndü. Paşa’nınyardım ordusunun öncüsü Gâzî Umur Bey’dir. 1347’de Süleyman Paşa,İmroz’a çıkartma yapmak istedi, ancak püskürtüldü. 1349 yılında yardımiçin Rumeli’ye geçti, Selanik’e kadar geldi ve şehri slavlardankurtararak geri döndü. 1353 tarihinde, bu yardıma minnettar olanİmparator, Gelibolu yarım adasında, Çanakkale Boğazının Avrupa kıyısıüzerinde küçük Çimpe kalesini Avrupa’ya geçerken kolaylık olsun diyeSüleyman Paşa’ya hediye etti. Daha önceki geçişlerden farklı olarak,artık Osmanlı Beyliği, Rumeli’nde hukuken ve fiilen var olmuşlardı.Türk tarihinin önemli olaylarından olan Rumeli’ye geçişin kahramanıSüleyman Paşa, Lüleburgaz ve Çorlu’yu da fethettikten sonra, 1357yılında atının ayağının sürçmesi sonucunda düşerek vefat etti. Rumelifetihlerini onun yerine Şehzâde Murâd devam ettirdiyse de, bu acıyadayanamayan 81 yaşındaki Sultân Orhan, 1362 yılında Nisan ayınınsonlarına doğru vefat etti.
 
Orhan Bey, kaynaklardan öğrendiğimize göre hayatı boyunca 4 hanımlaevlendi. Bunların aynı zamanda hanımları olduğu düşünülmemelidir. Buhanımları ve bunlardan doğan çocukları sırasıyla şunlardır: 1) NilüferHâtun (Holofira): Yarhisar Tekfu’runun kızıdır; Müslüman olup Nilüferadını almıştır. Süleyman Paşa, I. Murad ve Şehzâde Kasım’ın annesidir.2) Asporça Hâtun: Bizans İmparatoru’nun kızıdır; Şehzâde İbrahim veFatma Sultân’ın annesidir. Müslüman olmuştur. 3) Theodora Hâtun:Müslüman olmadığı ve evliliğin kısa sürdüğü anlaşılıyor. ŞehzâdeHalil’in annesidir. 4) Eftandise Hâtun: Mahmûd Alp’in kızıdır.
 
Sultân Orhan zamanındaki büyük ilim adamları ve maneviyât reisleriarasında, İznik’deki ilk yüksek tahsil müessesesinin müderrisi Davud-ıKayserî, sonradan onun halefi olan ve yaya ile müsellemin teşkilindefikir veren Alâ’addin Esved veya Kara Hoca, Osmanlı Devleti’nin ilkBursa Kadısı ve Kazaskeri Çandarlı Kara Halil, Hasan-ı Kayserî vemaneviyât reislerinden ise, Seyyid Ahmed-i Kebîr-i Rufâ’î, KaracaAhmed, Ahi Evran ve Musa Abdal başta gelen simalardandır .[1]
 
 
[1] "Neşrî" , Kitâb-ı Cihânnümâ, c. I, 147-191; "İbn-i Kemal" ,Tevârih-i Âl-i Osman, I. Defter, sh. 195-196; İbn-i Kemal, Tevârih-iÂl-i Osman, II. Defter, (neşr. Şerafettin Turan), "Ankara" 1991, sh.198-208; Âlî, Künh’ül-Ahbâr, c. V, sh. 40-65; Ahmed Uğur neşri, sh.67-108; "Lütfi Paşa" , Tevârîh-i Âl-i Osman, sh. 27-31; Kantemir, c. I,sh. 73-86; "Uzunçarşılı" , Osmanlı Tarihi, c. I, sh. 117-162; Öztuna,Devletler ve Hânedânlar, c. II, sh. 103-105; Aksun, Osmanlı Tarihi, sh.36-50; Gökbilgin, M. Tayyib, “Orhan”, İA; Uzunçarşılı, İsmail Hakkı,“Gâzî Orhan Bey’in Hükümdar Olduğu Tarih ve İlk Sikkesi”, Belleten, c.IX, sayı 34(1945), sh. 207-211; Mırmıroğlu, VL., “Orhan Bey ile Bizansİmparatoru III. Andronikos Arasındaki Pelekano Muharebesi”, Belleten,c. XIII, sayı 50(1949), sh. 309-321.