Niccolo Tartaglia

[boxcigar]

İtalyan matematikçi Niccolo Tartaglia, üçüncü derece denklemlerinçözümüne ilişkin buluşuyla tanınmıştır. Yoksul bir ailenin oğluydu.Doğduğu kentin 1512’de Fransız Birlikleri tarafından yağmalanışısırasında, kendisine sonraki yıllarda soyadı olarak kullanacağı‘kekeme’ anlamındaki Tartaglia takma adının verilmesine neden olan birkonuşma zorluğuna yol açan ağır yaralar aldı. Kısa bir süre, bir özelöğretmen yardımıyla, daha sonra da kendi başına yürüttüğü öğrenimindeçok hızlı bir ilerleme kaydetti.

1534’de profesör ünvanıyla Venedik’e gitti. Ertesi yıl üçüncü derecedenklemlerin çözümünü sağlayan bir yöntem bulduğunu açıkladı. Bu çözümyöntemini ilk bulan matematikçi Skipionlu Ferro’nun öğrencisi AntonioMaria Fiore ile giriştiği bir yarışmaya hazırlanırken kendi yönteminigeliştirmeyi başaran Tartaglia, buluşunu gizli tutmaya karar vermişti.Daha sonra kesinlikle açıklamamak koşuluyla Girolamo Cardano’yaöğretmeye razı oldu.

Cardano’nun sözünü tutmaması ve 1545’te yayımladığı "Büyük Sanat" adlıyapıtında bu yönteme de yer vermesi üzerine Cardano’yu sahtekârlık,yalancılık ve hırsızlıkla suçladı, onu savunan Lodovico Ferrari ileönce yazışma biçiminde, sonra da yetkili bir kurul önünde yarışmayıkabullendi. 1548’de Milano’da yapılan ve Ferrari’nin üstünlüğüylesonuçlanan yarışmada iki bilim adamı birbirlerine, çeşitli konularda 62soru yöneltti.

Aritmetik, sayısal hesaplama ve kök bulma tekniklerine, özgünkatkılarının yanısıra, Eukleides’in "Elemanlar" ını ve Archimedes’inyapıtlarının bir bölümünü İtalyanca’ya çevirerek klasikmatematikçilerin çalışmalarının yaygın olarak tanınmasını başlatan ilkmatematikçi olan Tartaglia, Cardano’ya yönelttiği suçlamalarını daiçeren "Çeşitli Problem ve Buluşlar" ve daha önce 1537’de yayımladığı"Yeni Bilimler" adlı yapıtlarında "eğik atış" konusunda oldukça ilginçgörüşlere de yer vermiş ve serbest düşmeye bırakılan cisimlerindavranışını belirleyen yasaların ortaya çıkarılmasını amaçlayançabaların öncülüğünü yapmıştı.

Eğik atış yapmakta olan bir cismin yörüngesinin hiçbir bölümünündoğrusal olmayacağını öne sürmüşse de, matematiksel olarakkanıtlayamadığı bu görüşünü bilim dünyasına kabul ettirememişti.