Nelson Rolihlahla Mandela (doğum 18 Temmuz, 1918 Umtata'da, Transkei),Güney Afrika'nın seçimle başa gelen ilk devlet başkanıdır.
Ailesi Zosa (Xhosa) dilini konuşan Tembu kabilesindendir. Babası bu kabilenin şefi Henry Mandela'dır.
Mandela; lise tahsilinden sonra Fort Hare Üniversity College'ya girdi.Burada okurken siyasi olaylara karıştı. Bir öğrenci boykotuna karıştığıve organize ettiği gerekçesiyle okuldan uzaklaştırıldı. Transkei'denayrılarak, Transvaal'a gitti. Burada bir süre madenlerde polismemurluğu görevinde bulundu. Bu sırada yarıda bıraktığı üniversitetahsiline mektupla öğretim yoluyla devam etti. 1942'de WitwaterstrandÜniversitesinin hukuk bölümünü bitirerek avukatlık yapmaya başladı.Ülkenin ilk siyah avukatı ünvanını aldı. Irk ayrımına karşı yerlihalkın kurduğu Afrika Milli Kongresine (ANC) katıldı (1944). Çok kısazamanda kongrenin Gençlik Birliğine başkan seçildi. Siyahların kurtuluşhareketinin önderlerinden birisi durumuna geldi (1948). Bu aradaırkçılığa karşı silahlı mücadeleyi üstlenen ve kongrenin askeri kanadıözelliğindeki Umkonto ve Sizwe'yi (Milli Mızrağı) de kurarak onun dabaşkanı oldu (1961).
Ocak 1962'de kendisine destek aramak için yurt dışına çıktı. İngiltereve Afrika ülkelerini dolaştı. Afrika ülkeleri ile sosyalist ülkelerdensilah ve para yardımı temin etti. Ülkeye dönüşünde arkadaşlarıylabirlikte, izinsiz yurtdışına çıkmak, halkı kışkırtmak, sabotajlar vesuikastlar düzenlemek iddialarıyla yargılandı. Halkın, tamamının temsiledilmediği ve beyazların temsil edildiği parlamentonun çıkardığıkanunlara uymak zorunda olmadığını savundu. Beyaz yönetim tarafındanömür boyu hapis cezasına çarptırıldı. Bu davranışıyla ırk ayrımınakarşı mücadele eden Afrikalı siyahların simge ve sembolü oldu.
Nelson Mandela, dünyanın en ünlü mahkumu olarak anılır. Güney Afrika'da27 yıl hapiste kaldıktan sonra 1980'li yıllarda, ırkçılığa karşımücadelenin bütün dünyada yoğunlaşması üzerine adı duyuldu. 1990yılında devlet başkanı De Klerk tarafından şartsız olarak serbestbırakıldı. Serbest bırakıldığı zaman 71 yaşındaydı. Serbestbırakılmasına Güney Afrika siyahlarının yanında birçok beyaz dasevindi. Mandela'nın; Mücadele benim hayatımdır. Hayatımın sonuna kadarsiyahların bağımsızlığı için mücadele edeceğim. demesi, halk arasındaonu bayraklaştırdı.
1990'da hapisten çıkınca Demokratik bir Güney Afrika kurulması içinçalışmıştır ve kurmuştur. Afrikalılar, Mandela olmadan bunungerçekleşemeyeceğine inanır. Bugün Mandela, bir özgürlük savaşçısıolarak kabul edilmektedir. 40 yıl içinde 100'den fazla ödül almıştır.Modern politikacılar içinde en takdir edilenleden biridir.
Mandela'ya 1979'da Nehrü Ödülü, 1981'de Bruno Kreisky İnsan HaklarıÖdülü, 1983'te UNESCO'nun Simon Bolivar Ödülü verildi. Ancak TürkiyeCumhuriyeti Hükümeti tarafından kendisine verilmesi kararlaştırılan1992 yılı Atatürk Barış Ödülü'nü once kabul etmis. Fakat 60li yillardanberi avukatligini yapan Yunanli avukatin mudahalesiyle almayı kabuletmemiştir. Daha sonra yapilan yanlisligi anlayip almak istemis fakatbu sefer de Turk hukumeti tarafindan kabul edilmemistir. 1993'de DeKlerk ile beraber Nobel Barış Ödülü verildi.
Güney Afrika'da, kendi kabilesindeki büyüklerin kendisine taktıkları Madiba lakabıyla tanınır.
