sonraki »

[boxcigar]

1793'te Convention Meclisi, Claude Chappe'inkini resmen tanıdı diyeöteki mucitlerin kabuklarına çekildiklerini ve kendilerini yenilmişsaydıklarını sanmamalıyız. Mucit her şeyden önce inançlı kişidir.Dehasına çılgın bir güven vardır ve hatta bir rakibin başarısı bilekendisinin yanlış yolda olduğuna inanması için yeterli değildir. Öyleki, Chappe şebekesi kurulup işletilmeye başlandığı halde, optiktelgrafın en iyi yol olmadığına, ses ve elektriğe dayanılarak dahaverimli sonuçlar alınabileceğine inananlar, kanılarına uygunaraştırmalarını sürdürmeye devam ettiler.

Özellikle elektrikli telgraf birçok muciti meşgul etmekteydi. Çünkügece ve sisten etkilenmeyişi, düzenli kullanılmasını ve güvenilir biraraç olmasını sağlayacak bulunmaz bir nitelikti. Böyle düşünenlerinbaşında Georges Lesage (1724-1803) gelmekteydi. Meydana getirdiği herbiri alfabenin bir harfini yollayan 24 tellik makineyi 1774'te denemeyekoydu. Ucuna bağlanan bir elektrostatik makineyle elektriklenmiş olupöbür uçta bulunan ufak bir topu itmekteydi. Bu sistem değişik şekilleraltında Fransa'da Lomond, Almanya'da Reiser, İspanya'da Bettancourt,sonra da Salva tarafından denendi.

Bunların iki ortak kusuru vardı: Önce, elektriklenmiş maddelerinitilmesi makinenin alıcı kısmında karışıklıklar çıkarmaktaydı, sonradaha da önemlisi, elektrostatik deşarj, pratik olmayan bir araçtı. Bu,1800'de Volta pillerinin icadından sonra daha belirli olarak meydanaçıktı. Bu pil, araştırmacıların emrine sürekli bir akım vermekteydi.

Bundan ilk yararlanmasını bilen Bavyeralı bilgin Soemmering oldu. Onunda makinesinde Lesage'inki gibi 24 hat vardı ve bunların her birininkarşı ucu bir voltametreye bağlı duruyordu. Gönderilen harfler, oharflere karşılık olan voltametrenin içinde meydana getirdiğibaloncuklardan anlaşılıyordu. Makine henüz işe yarayamayacakilkellikteydi ve kullanılır hale gelmesi için daha birçok icatlarınyapılmasını beklemek gerekti.

Bu buluşlar 1819 -1833 yılları arasında yapılan elektrodinamikkonusundaki icatlardır. Bu alanda Oersted. Ampere ve Faraday gibibüyüklerin adları duyuldu. Bu kişilerin araştırma ve icatları sayesindetelgrafçılar elektro-mıknatıs gibi kımıldayan toplarla ya da pildeoynaşan baloncuklarla kıyaslanmayacak duyarlıkta bir araç elde ettiler.Mıknatıs konusunda araştırmalar da yapmakta olan büyük MatematikçiGauss, Fizikçi Weber'le birlikte 1833'te Goetingen'de bu ilkeyleişleyen bir elektrikli telgraf istasyonu kurdu. Bu alıcı aynalı birgalvanometre olup mesajları yansıyan ışıklar şeklinde alıyordu. Builkeyi Gauss ve Weber'le aynı zamanda başkaları da kullanmaktaydılar:Rusya'da Schilling, (1786-1837), İskoçya�da Ritchie ve Alexander...

Aynı ilkeye dayanan bu çalışmaların ayrı yerlerde ve aynı zamandasürdürülmesi elektrikli telgrafın verilerinin birleştirilmiş vekafalarda imgelenmiş olduğunu ispatlamaktadır. Bilim adamları gerekliöğeleri getirmişlerdi, iş teknisyenlerin hüner ve yaratıcılığınakalmıştı. Güçlü hayal ve hüner sahibi mucitler hemen hemen bütün büyükülkelerde bulunduğundan telgrafla ilgili bir yığın projeler meydanagetirilmekteydi.

İngiltere'de, Schilling'in deneylerini izlemiş olan Cooke adlı biröğrenci Charles Wheatstone (1802-1875) adlı bir bilginin yardımıyla1837'de kadranlı bir telgraf imal etti. Bunda harfler galvanometreninbeş iğnesiyle gösterilmekte ve bu iğneler vericinin maniplesine aynısayıda telle bağlı bulunmaktaydı.

Almanya'da, Münih Üniversitesi fizikçisi Cari Steinheil (1801 -1870)pilin yerine iki yönde akım veren bir endüktör kullandı. Ve bu ikiakımı bir elektromıknatısın üzerine uyguladı. Makine gerektiği gibiişletildiğinde, alıcıda elektromıknatısların karşıtlı sapmalarıgörülüyordu. Bunlara birer kalem bağlanıp önünde bir kâğıt şeritçevrildiğinde, kâğıda şekiller çizilmekte ve bunlar önceden tespitedilen kotlarla yorumlanabilmekteydi. 1837-1838 yıllarında Steinheilbunu bir millik uzaklıkta denedi. Cooke'unkine olan üstünlüğü tek telleişlemesiydi ve akımın dönüş teli de kaldırılmıştı. Mucit-bilgintoprağın dönüş iletkenliği görevini yapabileceğini bulmuştu.

Amerika'da telgrafçılık alanına atılan kişi bir öğrenci ya da bir bilimadamı değil, ünlü bir ressam oldu: Samuel Morse. 27 Nisan 1791'dedünyaya gelmişti. O da Fulton gibi sanata İngiltere'de ve BenjaminWest'in desteğiyle atılmıştı. Yoksulluk ve türlü mutsuzluklarla geçenyıllardan sonra A.B.D.'nin resmi ressamı olmuştu. Tumturaklı ve ustafırçasıyla ülkesinin önemli tarihi olaylarını tuvale aktarmaktaydı.Bundan başka Washington, La Payette, Monroe gibi ünlü general vesiyaset adamlarının portrelerini yapmıştı. Öyle ki, 1829'da Fransa'yageldiğinde bir ünlü kişi sıfatıyla akademi artistleri ve siyasetadamları tarafından karşılandı.

Bununla birlikte adını ölümsüzleştirecek olan hikâyesi, 3 yıl sonraAmerika'ya dönmek üzere bindiği Fransız gemisi Sully'de başladı. Orada,öğrenimini Fransa'da yapmış olup belki de hatıra diye ülkesine birelektromıknatıs götürmekte olan vatandaşı genç kimyacı Charles Jacksonile tanıştı. Bu araç hakkında gemide yapılan tartışmalar Morse'unilgisini çekti. Ancak, bir ressamdan beklenmeyecek kadar bu konularayakınlığı olsa gerekti ki, geminin kaptanına gerçek bir kehanet diyeniteleyebileceğimiz şu sözleri söylemişti:

"Kaptan, günün birinde telgraftan dünyanın harikalarından biri diye sözettiklerini duyarsanız, onun 13 Kasım 1832'de Sully'de icat edildiğinihatırlayın."

Havadan bir söz mü? Sanatçı düşleri mi? Bunları söyleyemeyiz. Çünkü1837'de, İngiltere'de Cooke ve Wheatstone, Almanya'da Steinheil, kendiicatları olan telgrafların beratlarını alırlarken, New York'ta resimsanatı profesörü olan Morse da aynı formalitelerle meşguldü. Makinesikısa bir süreden beri birçok ülkede kullanılanlara benzer birmekanizmaya sahipti: Dokunulduğunda elektriklenip devreyi kapataneksenli bir maniple, alıcıdaysa elektromıknatıs tarafından çekilenoynak bir armatür ve bunun bir kâğıt şeridi üzerinde bıraktığı izler...Çalışmalarına Mühendis Alfred Vail da katılmış ve mucite bazı çokyararlı bilgiler vermişti. Bunlardan en önemlisi bugün Morse dediğimizalfabe konusuyla ilgili olanıdır.

Morse telgrafını dünyanın çok kısa bir sürede benimsediği vefabrikatörlerin imal etmek için birbirleriyle yarışa başladıklarısanılmasın. Gerçekten, Cooke-Wheatstone ya da Steinheil'inkinden belliüstünlükleri yoktu. Kaldı ki bir ressamın, bilginlerin alanına burnunusokmasını kimse hoş karşılamıyordu, İngiltere işi teknisyenliğe döküpzavallı Cooke'u uzaklaştırmış olan Wheatstone'dan başka kimseyegüvenmeye niyetli görünmüyordu. Almanya da yalnız Steinheil'itutmaktaydı, Fransa ise hâlâ Chappe'dan vazgeçmiyordu. Morse'a dabaşkent başkent dolaşıp hükümetlere, icadıyla ilgilenmeleri için dildökmek kalıyordu.

1848'de İngiltere'deki birçok demiryolu şirketi Wheatstone'un sisteminiuygulamaya başlamıştı bile. Ve yalnız ulaşımda kullanmakla yetinmeyiphalkın hizmetine de sunmuşlardı. Öte yandan Bavyera'da Steinheil,Prusya'da karmaşık ve güç bir sistem olan Siemens-Halskekullanılmaktaydı. Avusturya, Wheatstone'un bir değişik şekli olan Bainsistemini kabul etmiş. A.B.D.'deyse Morse, Senato'yu sonunda iknaedebilmiş ve Meclis, Washington-Baltimore arasında (64 km.) bir hatkurulması için 30.000 dolarlık kredi verilmesini kabul etmişti.

Bu kararın tarihi, deneyin de yapıldığı 24 Mayıs 1844' tür. Morse, jürive davetlilerle birlikte Washington'da bulunuyordu. Vali iseBaltimore'daydı. Genç bir kız İncil'i açtı ve şu başlığı okudu: "Tanrıneyi yarattı?" Morse, Baltimore'a bu cümleyi iletti ve Vail derhal aynışeyleri geri gönderdi. Karşılığın çabukluğu inançsızlarınduraksamalarını bir anda sildi ve Baltimore'dan bir ailenin, telgraflaakrabalarına sağlık haberini göndermesi üzerine taşkın heyecangösterilerine dönüştü. Morse'un kaderi yeni bir şekil almıştı. Elbette,her büyük icattan sonra olduğu gibi aleyhine üst üste davalaraçılacaktı, ama mucit başardığına ve zamanın kendi lehine çalışacağınaemindi.

Morse'un karşılaşacağı en büyük güçlük, kendisinin de tahmin ettiğigibi, kurulmuş olan tesisleri yıkmaktı. Gerçekten uygar ülkelerinçoğunda telgraf bir süreden beridir işlemekteydi, öyle ki, büyükmasraflarla meydana getirdikleri tesisleri, yeni bir makine içinbozmaya hiç biri niyetli görünmüyordu.

Steinheil değerli bir bilgin olduğu kadar mert karakterli bir insandı.Rakibinin sistemine ilk katılan o oldu. Böylece Alman şebekesi Morse'ladonatıldı ve 1850'de 2.400 km.'yi aştı. Hollanda şebekesi 1845'te veMorse'un, Wheatstone'u güçlükle yendiği Belçika şebekesi de 1847'deaçıldı. Aynı tarihte fizikçi ve siyaset adamı Carlo Matteuci(1811-1868) İtalya'yı önce kadranlı bir makineyle, sonra Morse'la budevreye kattı. Onu 1850'de Rusya, 1852'de İsviçre, 1845'te İspanyaizlediler.

Ya Fransa? Geleneksel Chappe'a sıkı sıkı sarılmış olan hükümet veyöneticiler elektrikli telgrafın ateşli taraftarlarının şiddetliyermelerine inatla karşı koymaktaydılar, İngiltere'de Wheatstone'un,Bavyera'da Steinheil'in sistemleri güzel güzel işliyor, Amerika'daMorse'un New York-Baltimore hattının başarısının yarattığı heyecanınyankıları ta oradan duyuluyor ve Fransa durmuş, Chappe kulelerinigeliştirmeye bakıyordu. Bu utanç verici gecikmeye şiddetle dikkatiçeken Arago oldu. Bu konuda nasıl olduysa, demiryolundakinden dahasağduyulu bir davranışı benimsemişti. Böylece, 1844 yılında,Paris-Rouen arasına bir deneme hattı çekilmesi için 240.000 franklıkbir kredi verilmesi kabul edildi ve işlerin yönetimine Mühendis LouisBreguet (1804-1883) atandı.

Bu ad, yüzyılın en ünlü saat ve Chappe araçları yapımcısı Abraham-LouisBreguet'den (1747-1823) ötürü saygıyla anılmaktaydı: Torunu LouisBreguet bu ünü hem pekiştirmiş, hem bilgin soyunun devamını sağlamıştı.Oğlu Antoine Breguet (1851 -1882) sanayi elektrikçilikte ün yapmış vetorunu Louis Breguet, havacılığının öncülerinden ve kahramanlarındanbiri olmuştur.

Paris-Rouen hattını kurmakla görevlendirilen Breguet'nin her şeydenönce çetin bir sorunu çözümlemesi gerekiyordu. Telgraf idaresi müdürüAlphonse Foy, servislerinin bu faaliyete yardımcı olmalarını ilkeolarak kabul etmekle birlikte, kurulacak istasyonun, Chappe'ınişaretlerini vermesini şart koşuyordu. Breguet bu kalın kafalıylamücadeleden yılmadı ve onu, iğneleri Chappe'ın hareketlerinitekrarlayan bir kadranlı makine göstererek kandırdı.

Paris-Rouen hattı yenilik taraftarlarını haklı çıkarttı. 1846'da yenibir hattın (Paris-Lille) kurulmasına karar verilmesi, Fransa'nın daelektrikli telgraf çevresine katıldığına işaretti. Zaten Foy-Breguetsistemi sekiz yıl sonra değiştirildi ve Morse kabul edildi, öte yandankadranlı Breguet telgrafı demiryolu şirketlerince yüzyılın sonlarınakadar kullanıldı.

A.B.D. telgraf telleriyle örülüyordu. Bunların uzunluğu 1855'te 45.000km.'yi bulmuştu. İngiltere dışında Avrupa ve dünyanın çoğu ülkeleriMorse makineleriyle donanmıştı. Yaşlı mucit hayatının son yıllarındaüne, huzura ve servete kavuşmuştu. Kendisine bir ata gibi saygıgösteriliyor, madalya ve onurlar veriliyor, akademiye seçiliyor, kendiheykel -anıtının açılış töreninde bulunuyordu. 2 Nisan 1872'deöldüğünde adı, bir özel ad olmaktan çıkmış, cins 'isim' olaraksözlüklere girmişti.