|
boxcigar
|
 |
« :» |
|
Sanayi alanındaki gelişmeler İngiltere'den dış ülkelere sıçramışbulunuyordu. XVIII. yüzyılın başından beri Fransa, İngiltere'degerçekleştirilen teknik gelişmeleri ilgiyle izlemiş ve Gabriet Jars(1732-1769) adlı genç bir sanayici Manş'ın ötesine göndermişti. Jars'ıngörevi maden işletmelerinde uygulanan yeni yöntemleri incelemekti. Nevar ki, İngiliz kapitalizmini öğrenen Fransızlar, ülkenin iktisadihayatında söz sahibi olmak ve daha çok insiyatif elde etmek hevesinekapıldılar. Loncaların umutsuzca direnişleri ve soyluların emekkonusundaki önyargıları artık eski gücünü yitirmişti.
Hisse senetleri çıkartan ilk şirketlerden Anzin Madenlerinin (1757)hissedarları arasında, burjuvalardan başka Croy, Charost ve Chaulnesdükleri de vardı. Maliye Bakanı Turgot da özel teşebbüsleridestekliyordu. Yeni kredi şekilleri, 1724'te Paris Borsasının ve1757'de ilk Fransız Deniz Nakliyat Sigorta Şirketinin kurulmasına,fabrikaların çoğalmasına ön ayak oldu. Fabrikalarda işbölümü esasıgittikçe yerleşiyor, seri imalat artıyordu. Bu arada 1777'de Rouen'deilk "Jenny"nin işletmeye girdiğine de işaret etmeden geçmeyelim.
Avrupa'nın bütün ülkelerinde temel sanayi hâlâ giyim ve topdökümcülüğüydü. Daha doğrusu bu sanayilere öncelik veren krallardı. Buyüzden ilk teknik okullar kurulmaya (birincisi 1745'te Brunswick'deki(Almanya) oldu Ve maden mühendisleri yetiştirilmeye başlandı. Aynınedenle bilim adamları bu tekniğe doğru eğilmek zorunluluğunu duydular.Bu alanlara önem verilmesinin nedeni maden sanayinin silah imalindebaşta gelmesi ve dokuma sanayinin de hem orduyu giydirmesi hem de dışpazarlarda kazanç sağlamasıydı.
İngiltere, bu sanayileri ilk geliştiren ülke olmanın bedelini pahalıödedi. Demirin maden cevherinden ayrılması için kullanılan yüksekfırınlar oburca odun yutuyorlardı, öte yandan, yün sanayinin sağladığıyüksek kazanç, toprak sahiplerinin hayvanlarını beslemek içintarlalarını otlak haline getirmelerine yol açmıştı. Bunun için deormanları kesmekten bile çekinmiyorlardı. Geriye kalan ormanları damaden sanayii yutuyordu. O koskoca Dean ormanlarının yerlerinde
yeller esiyordu. Böyle giderse kısa bir süre sonra, o obur ağızlaraatacak bir dalcık bile bulunamayacak; İngiltere kendi madenleriniişletmemesi sonucu, demiri İsveç'ten getirmek zorunda mı kalacaktı?
İşte 1625'te, Dudley adlı bir genç kendi kendine bu soruyu soruyordu.Birmingham'da babasına ait bir fabrikanın basma geçmiş, çevredekiormanlar tükendikçe üretiminin de düştüğünü görmekteydi. Bu durumda,odundan başka bir yanıcı madde bulmak zorunluydu. Bu, taşkömürüolabilir miydi?
O güne kadar hiç bir rolü olmadığından, madenkömüründen hemen hemen hiçsöz etmemiştik. Antik Çağ'ın insanları madenkömürünü çok azkullanmışlardı; çünkü evlerini ısıtmak için bol odunları ve mekanik güçelde etmek için de köleleri vardı. Yalnız Çinliler özellikleporselenleri pişirmek için madenkömürü kullanmışlardı. Kısacası,zorunlu olmadıkça madenkömüründen yararlanmak kimsenin aklınagelmemişti.
XII. yüzyıldan başlayarak odun konusunda kaygılar baş gösterdi. Isınma,ev yapımı, gemiler ve makineler, ormanların kökünü kurutacağa benzerdi;sonra yakıt sorunu, özellikle Belçika, İngiltere, Ruhr gibi sanayibölgelerinde başta geliyordu. Ancak insanlar bunca zamandırküçümseyerek baktıkları "siyah taşı" nasıl oldu da düşünebildiler?
Bir söylentiye göre, madenkömürünü Houillos adlı bir Belçikalıdemirciye borçluymuşuz. Adamcağız (1197 yılında) bir gün sönmüşocağının başında yoksulluktan bitkin oturup kara kara düşünürken oradangeçen kır saçlı, kır sakallı bir ihtiyar, demirciyi öyle umutsuzgörünce haline acımış, "Dostum," demiş, "komşu dağa çık, toprağı kaz,demirini dövmek için birebir gelecek bir kara toprak damarıbulacaksın". Bunu duyan Houillos koşmuş, ihtiyarın dediğini yapmış.Ondan sonra artık ocağı da yanmış, aşı da pişmiş. Houillos, sırrınıbaşkalarına açıklamaktan çekinmemiş.- Böylece bu kara taşa Fransızcada"Houil'e" adını vermişler.
Bu anlatılanlar gerçeğe uysun, uymasın, şurası kesindir: 1224'ten beriBelçika kömür madenleri işletilir. İngiltere 1239'da Newcastle'da,Fransa 1320'de Rochela-Moliere'de, Almanya 1429'da Ruhr'da kömürmadenleri işletmeye başladı. Ne var ki, bu yataklardan çıkarılankömürlerin verimi düşüktü Üstelik, bazı hastalıklara sebep olmak,hanımların tenlerini, soldurmak, çamaşırları kirletmek vb. sakıncalarıgöze battığı gibi yaydığı kükürt kokusundan ötürü şeytansal bir özüolduğuna da inanılıyordu. Öyle ki, 1340'a kadar ancak ender sayıdakişiler bunu kullanmak cesaretini gösterdiler.
|
