Lokomotif

Lokomotifi ilk düşünen, daha doğrusu ilk gerçekleştiren Trevithickoldu. 1801'de inşa ettiği ve kendinden öncekilerden daha başarılı birsonuç alamadığı buharlı arabası hatırlardadır. Bu başarısızlık buharlılokomotifin mucitini sarstı; sabırsız, ama hünerli bir kişi olduğundanbaşka şeyler üzerinde çalışmaya başladı. Ancak, emeklerinin büsbütünboşa gitmesini de istemediğinden, bir süre sonra makinesinin rayüzerinde giden arabaya bağlanmasını madencilere teklif etti.

İcadını yalnız Merthyr-Tydvil Firması kabul etti (1804), fakat bu büyükbir yarar sağlamadı. Araç, beygirin yerini tutmasına tutuyordu ama, neondan daha hızlı gidebiliyor, ne de güven verebiliyordu. Perdahlı biryüzey üzerinde tekerlekli araçla taşıma, ancak hafif yükler içinmümkündü. Çünkü belli bir ağırlık aşılınca, kayma yapıyordu.Mühendisler bu sakıncayı giderici çareler aramaya koyuldular. Bu yoğunçalışmalar, kömürün buharlı araçla taşınması işinin gerçek bir ihtiyaçhalini aldığını ispatlamaktadır.

Trevithick ve Vivian, artık rahatça lokomotif diyebileceğimiz bumakinenin tekerleklerine çıkıntılar işlemeyi önerdiler. 1811'de JohnBlenkinsop (1783-1831), ray ve tekerlekleri bir dişli bindirmelikşeklinde imal etmenin gerektiğini ileri sürdü. 1812'de William Chapman(1749-1832), lokomotifi bir yana koyup yol boyunca sabit makinelerkurmak, böylece yükü kablolarla ve bu makineler aracılığıyla çekmekgerektiği fikrini ortaya attı. 1813'te Brunton daha da saçma bir fikri,tekerleği bir yana atıp lokomotife atınki gibi ayaklar takılmasıgerektiğini savunmaya koyuldu. İşin garibi bunları dinleyenler hattataraftar olanlar da çıktı.

Sonunda havadan sözler etmektense rayda kayma işinin ne olduğunuanlamak için deneyler yapmayı düşünen biri ortaya çıktı: Bu Wylam madenocaklarında mühendis olan William Hedley idi. Lokomotife belli birağırlık verildiğinde tekerleğin raya yapıştığını ve kayma yapmadığınıgözlemledi. Bunun üzerine Hedley, bütün ağırlığın yük çekmeyeharcanması için çift dingilli bir lokomotif inşa ederek, bu aracın ağıryük taşımaya elverişli olduğunu ispatladı.

Hedley'in lokomotifinin Wylam'da, Blenkinsop'unki Middleton'dabaşarıyla işleyince yeni yük taşıma aracı dikkati çekmeye başladı.Makineyi görmek için koşanlardan çoğu mühendis ve teknisyenlerdiBunlardan biri de Killing-worth taşkömürü ocaklarında teknisyen olanStephenson idi.

Wylam'da 9 Haziran 1781'de doğan George Stephenson'un çocukluğuyoksulluk içinde geçmişti, önce çobanlık yapmış yedi ile on bir yaşlarıarasında, tarım işçisi olmuştu. Bir süre sonra da babasının çalıştığımaden ocağına kazancı olarak girdi. Görevi, başka birkaç işçiylebirlikte ocağa kömür atmaktan başka bir şey değildi. Buharlı makineyekarşı büyük ilgi duymuş ve işleyişini incelemişti. Bu arada aracındeğerini takdir etmekle kalmayıp kusurlarını bulmuş, bunları gidermeninçarelerini araştırmaya koyulmuştu, işte çalışmaları bu safhayavardığında bu konuyla ilgili bilgisinin çok yetersiz olduğunu anladı.

Sıfırdan başlaması ve çok şey öğrenmesi gerektiğini itiraf etmek cahilkişilerde büyük bir zekâ belirtisidir. Bu tekniğin temeli olan bilimiiyice incelemeden ve sindirmeden en o ıfoV Kir teknik aelisme yöntemiya da bir yenilik ileri sürmenin doğru olmayacağını düşünmesi mucitiçin takdire değer bir davranıştır.

Stephenson 18 yaşında okuma "yazma öğrenmeye koyuldu. Sonra da gecekurslarına yazılarak matematik, fizik ve mekanik öğrenmeye başladı.Böylece kendi kendini yetiştiren mucitlerin en önemlilerinden birisioldu. Halk diliyle yazılmış birkaç bilim kitabı okuyup bir konuhakkında az çok bilgi edindiler mi bilgiçlik taslayan insanlaragünümüzde de rastlarız.

Stephenson da bu kuralın dışında kalmadı, ama çok zeki bir insanolduğundan Newton mekaniğini yıkmaya varan tasarıları hakkındahayallere kapılmadan önce, yıkmayı kurduğu mekaniği köklü bir şekildebilmesi gerektiğini anladı. Hemen oğlunun okul kitaplarına sarıldı.Onu, kendisi gibi cahil kalmaması için koleje göndermişti. Kendisi deonun aracılığıyla kolej derslerini izlemeye koyuldu. Newcastle'dakiFelsefe ve Edebiyat Derneğinin seminerlerine de katılıyordu. 1820'denbaşlayarak Edinburg Üniversitesine giden oğlunun teşvikiyle de onunlabirlikte üniversitenin kurslarını izlemeye koyuldu.

Bilimsel eğitimi, teknik yeteneklerinin düzeyine yükseldikçe mucitdehası meydana çıkmakta ve şeflerinin dikkatini çekmekteydi. O kadarki, 1814'te Hedley'in makinesiyle ilgilenip bir benzeriniKillingworth'da imal etmeyi önerdiğinde, madende artık bir işçiden çokbir mühendis olarak çalışmaktaydı. Stephenson ilk lokomotifini aynı yılimal etti. Bu, 4 tekerleğin üzerinde monte edilmiş yatay duran birsilindirdi, iki yanında, bir manivela aracılığıyla tekerlekleri çevirenpistonların işleticisi iki ufak silindir daha bulunmaktaydı.

1816'da Stephenson bu prototipi geliştirdi. Tekerleklerin uyumlugidişini sağlamak için bunları, birleştirici bir devrim koluna bağladıve ocağın çekimini artırmak için silindirden çıkan buharın bir bacayladışarıya atılmasını sağladı. 1817'de yeni bir model sundu. Bunda kazan,bir basmatulumba aracılığıyla sürekli olarak su almaktaydı. 70 tonyükle dolu vagonları 8-10 km. hızla götüren bu son lokomotifKilling-worth demiryolunda on yıl hizmet gördü. Bu başarı Stephenson'unmadenden ayrılıp bir lokomotif fabrikası kurmasına yetecek kadarbüyüktü ve mucit 1822'de Newcastle'da fabrika açtı.

İlk önemli siparişini 1825'te aldı: Newcastle'ın güneyinde, birbirinden39 km. uzakta bulunan Stockton-Darlington şehirleri arasındakidemiryolu için üç lokomotif... Hat büyük bir törenle açıldı. 90 ton yükalıp saatte 20 km. hızla gidecek olan lokomotife 'resmi zevatı' vemüzikçileri taşıması için bir de vagon bağlandı. İlk yolcu treniydi bu.Treni atlıların izlemesine karar verilmişti, ama o dönemde 40 km. gibiinanılmayacak bir hızla bayırı inerek atları pes ettirdi.