|
boxcigar
|
 |
« :» |
|
Kleptomani
Kleptomani( zorlantılı çalma hastalığı): İhtiyacı olmadığı, hemen kullanmayacağıhalde ve maddi değeri nedeniyle satma düşüncesi olmadan bir takımnesneleri izinsiz olarak alarak, onlara sahip olma şeklinde bir dürtükontrol bozukluğudur. Kişinin aslında o malı satın alabilecek yeterlimaddi birikime sahip olduğu, ancak buna rağmen bu davranışıgerçekleştirdiği gözlenmiştir.
Bu davranış daha önceden düşünülmemiş ve planlanmamış olup, anidengerçekleştirilir. Bu davranış birinden intikam alma amacıylayapılmamıştır. Birey bu davranışın yanlış ve uygunsuz olduğununbilincindedir. Kişiler bu davranışı gerçekleştirmek için başkalarındanyardım istemezler. Tarihte Fransa kralı 4. Henry ve Sardunya kralıVictor un bu özelliklere sahip olduğu bilinmektedir.
Rahatsızlığın çocukluk yaşlarında başladığı belirlenmiştir. Kişi budavranışı gerçekleştirmeden önce, yoğun bir gerilim hisseder. Budavranış akabinde, mutluluk, rahatlama ve büyüklük hissi içinegirmektedir. Rahatsızlık hakkında yapılan çalışmaların azlığı ve budurumların kişiler tarafından gizlenmesi ve bu durumu gerçekleştirenkişilerin sağlık hizmetlerinden çok, adli makamlara sevk edilmelerinedeniyle gerçek sıklığı tam olarak bilinemese de bin kişide altıkişide rastlandığı saptanmıştır. Yakalanan dükkan hırsızlarının % 5-25inde saptanmıştır. Hastaların genel özellikleri: Kadınlarda erkekleregöre yaklaşık dört kat daha sık görülmektedir. Cinsiyetler arasındakioranın bu kadar yüksek olmasının bir nedeni de, erkeklerin böyle birdurumda çoğunlukla hastaneler yerine cezaevlerine gönderilmeleriolabilir. Kadınlarda ortalama olarak 30-35 yaşta; erkeklerde 50-55yaşta daha sık görülmektedir. Hem erkek hem de kadınlarda diğer dürtükontrol bozuklukları rahatsızlığa eşlik edebilir. Erkeklerde daha çokpiromani (dürtüsel olarak ateş yakıp, yangın çıkarma) ve hastalıkderecesinde kumar oynama ve tekrarlayıcı patlayıcı davranım bozukluğuile bir arada iken; kadınlarda trikotilomani ( dürtüsel olarak saç vevücut tüylerini yolma hastalığı) ile beraber bulunabilmektedir.Rahatsızlık sosyoekonomik düzey ile doğrudan ilişkili olmayıp, budurumdaki kişinin sosyokültürel düzeyi yüksek de olabilmektedir.Kişilerbu davranışlarına engel olabilmek için sosyal hayatlarınıkısıtlayabilir ve çevrelerinden uzaklaşabilir, alışveriş yapmamayaçalışabilirler.
Hastalığa neden olabilecek etmenler: Çocukluk döneminde yaşananolumsuz koşulların sonucu gelişen kayıp yaşantıları önemli etkenlerarasındadır. Kleptomanik davranışlar da bunların etkisini gidermeyeyöneliktir. Bilinçaltındaki bu anıların kişiyi zorlaması ile oluştuğudüşünülmektedir. Bu kişilerin çocukluklarındaki aile hayatlarınınoldukça travmatik ve sorunlu olduğu saptanmıştır. Bu bireylerdenarsisistik (kendine olan sevgi,ilgi ve destekler) kırılmaların,özgüven yaralanmalarının sonucu olarak ortaya çıktığı dadüşünülmektedir. Kişinin özsaygısı ve değerliliğine yönelik yapılansaldırılar, ilerleyen dönemlerde kişinin olgun bir benlik yapısıgeliştirmesine engel olur ve bu tür davranışlara zemin hazırlar.Kleptomani eylemleri bir kayıp yaşantısını izleyerek degelişebilmektedir. Bu duruma kadınlarda çocukların evden uzaklaşması;erkeklerde andropoz döneminde rastlanabilir. Kadınlarda geriliminarttığı adet dönemleri ve hamilelik dönemlerinde bu tür eylemlerartmaktadır. Özellikle bizim toplumumuzda hamile kadınlarda başkasınınevinde misafir iken, yiyecek maddelerine karşı olan bu davranış ilgiçekicidir. Bu tür davranışlarda odaklanılan maddeler kişi için cinselbir anlam da taşımaktadır. Çok etkileyici bir parfüm ya da kişi içincinsel anlam ifade eden bir kitap kolayca çanta ya da elbise içinegirebilmektedir.Bu kişilerde sıklıkla cinsellikle ilgili sorunlara darastlanabilmektedir. Çeşitli psikiyatrlara göre çocukta 3-5 yaşarasında gözlenen ve Freud tarafından “fallik dönem” olarakadlandırılan, çocuğun cinsel organlara yönelik ilgi ve hareketlerindeartışın olduğu dönemlerde karşılaşılan sorunlarla ilişkili olduğudüşünülmektedir. Freudun ruhsal yapı modeline göre, kişide doğuştangeldiği düşünülen ve her an istediği herşeyi fütursuzca yaparak hazalmayı hedefleyen altbenlik (id) ile; anne-baba ,öğretmen vb gibiotorite konumundaki kişilerin ahlak anlayışlarının etkisi ileoluşturulup,bunun tam tersi bir şekilde “hiçbir yerde ve asla” şeklindehareket eden kişinin topluma uyumu için kişinin istek ve eylemlerinesınır koyan üstbenlik (superego) ve bunların ikisi arasındaki dengeyisağlayan asıl uygulayıcı güç olan benlik (ego) arasında düzenli birdanışma ve uzlaşma olmalıdır. Kleptomani davranışları gösterenkişilerde bu düzenli işleyişin bozulduğu ve üstbenliğin etkisini çokarttırarak , acımasızlaştığı ve kişinin kendisini suçlamak,cezalandırmak, küçük durumlara düşürmek için bu tür hırsızlıkeylemlerine giriştiği düşünülmektedir.
Kleptomani kişide varolan obsesif kompulsif bozukluk(saplantı-zorlantı bozukluğu) ve depresif bozuklukların farklı birgörünümü olabilir. Kleptomanik davranışlar ile kişi kendisini geçiciolarak iyi hissederek, kaygısını ve ruhsal çökkünlüğünü azaltmayıhedefler. Bununla birlikte bu dürtüsel eylemlerin artarak devam etmesive oluşturduğu sorunlar bu rahatlamanın , buzdağının üstünü yoketmekleaynı anlama gelmektedir. Kleptomanin eşlik ettiği psikiyatrikbozukluklar arasında dissosiyatif bozukluklar, duygudurum bozukluklarıve yeme bozuklukları da sayılabilir. Bu rahatsızlık başka vücutsalhastalıkların sonucu da görülebilmektedir. Bunlar arasında epilepsi(sara), beyin atrofisinin görüldüğü durumlar ve demans (bunama), bazıilaç tedavilerinin yan etkileri ve bazı tümörler sayılabilir. Tedavi:Kişinin geçmişi ve şu anı ile ilgili zedeleyici olayların saptanarak,bunlara yönelik uygun düşünce şemaları geliştirilmesi ve toplumsalilişkilerdeki uygunsuz savunma mekanizmalarının değiştirilmelerinihedefleyen terapiler, dürtüsel hareketleri ve kaygı durumunu azaltmayayönelik ilaç tedavileri ve gerekirse hipnoz ile başarılı sonuçlaralınmaktadır.
|
