|
boxcigar
|
 |
« : Temmuz 25, 2007, 04:23:19 ÖS » |
|
KALİTE SÖZLÜĞÜ
-A-
Alt Yapı
Bir kuruluşun çalıştırılması için gerekli olan hizmetler, donanım ve olanaklar takımı.
Akış Çizelgesi (Flow Chart)
Birürün veya hizmetin izlediği yolun, sapmaların ortaya çıkarılabilmesiamacıyla açıklanmasına gerek duyulduğunda kullanılan bir çizelgedir.
Akreditasyon
Belgelendirmekuruluşları, laboratuarlar, muayene ve deney kuruluşlarının belirligörevleri yapmaya yeterli olduklarının uluslararası kabul görmüş teknikkriterlere göre değerlendirilerek, belgelendirilmesi faaliyetidir.
Alt Süreç Micro process
Asıl sürece girdi sağlayan bir süreçtir.
Ana Süreç Macro Process (Main Process)
Birkuruluştaki asıl süreçtir. Bu süreç, içinde birden fazla alt süreçleriçerebilmektedir. Bu alt süreçlerin çıktıları ana sürecin girdisinioluşturmaktadır.
-B-
Balık Kılçığı Diyagramı (Fishbone Diagram)
Bilinenbir problemin muhtemel nedenlerini belirlemek ve göstermek içinkullanılan bir araçtır. Ishikawa tarafından geliştirildiği içinISHIKAWA veya Balık Kılçığı Diyagramı olarak da bilinir. Neden-sonuçdiyagramı, bir süreci etkileyen nedenleri sınıflandırarak veilişkilendirerek açık biçimde göstermek için geliştirilmiştir. Buyöntem kalitenin yedi aracından biridir.
Baş Denetçi (Auditor, lead)
Birdenetleme çalışmasını kuruluş çapında düzenleyen, raporlayan ve yapılandüzeltici işlemleri değerlendiren, bu işler için eğitilmiş veyetkilendirilmiş kişidir.
Bağımlılık
Bulunabilirlikperformansını ve onu etkileyen faktörlerini, güvenirlilikperformansını, sürdürebilirlik performansını ve sürdürebilmeperformansını açıklamak için kullanılan bir terimdir.
Belge
Faaliyetalanına göre, yetkili kamu kurum ve kuruluşları tarafından ilgilimevzuatı çerçevesinde zorunlu alanlarda belge vermek üzereyetkilendirilen özel veya kamu laboratuarları, muayene ve belgelendirmekuruluşları tarafından düzenlenen, standart ve teknik düzenlemelereuygunluğu gösteren belgeler ile ilgili mevzuat çercevesinde zorunlualanlar dışında kalan standart ve teknik düzenlemelere uygunluğunugösteren belgelerdir.
Belgelendirme (Certification)
Gerekliyetkilerle donatılmış bir kuruluş tarafından, süreç, sistem, ürün veyaservis kalitelerinin gerekli gereksinimlere ve standartlarauygunluğunun belirlenmesi, doğrulanması, onaylanması içingerçekleştirilen yöntem ve etkinliklerdir.
Beş S Felsefesi (Five S Philosopy)
BeşS'in ilki temizlik (seiso), diğerleri ise düzenleme (seiton),standartlaştırma (seietsu), sınıflandırma (seiri) ve disiplin(shitsuke)'dir. Amaç ise iş yerinde iyileştirmeyi sağlamak için temiz,düzenli, disiplinli olunması ve adımların sınıflandırılarakstandartlaştırılmasıdır.
Beyin Fırtınası Yaratma (Brainstorming)
Gruplarınkullandığı ve belirli bir konuda fikir üretmeye yarayan bir tekniktir.Gruptaki her kişinin yaratıcı düşünerek, aklına gelen bütün fikirleriyazmasıdır. Tüm fikirler ve düşünceler toplantı süresi sonundatartışılır ve incelenir.
Bencmarking (Kıyaslama)
Birorganizasyonun kendini değerlendirerek, rakiplerini, iş ortaklarınıdiğer sektörlerde başarılı örnekleri inceleyerek, iç ve dışpazarlardaki uygulamaları araştırarak ve en iyi uygulamaları örnekalarak zayıf olduğu yönleri geliştirmesidir.
Bilgi Sistemleri (Information Systems)
Bilgi ve verileri toplayan, çözümleyen ve depolayan otomatik sistemleri tanımlamak amacıyla kullanılan bir terimdir.
Büyük C, küçük c (Big C, little c)
İngilizcede"Müşteri - Customer" sözcüğünüm ilk harfini simgeler. Büyük C, kuruluşdışından olan ve kuruluşun sunduğu ürün veya hizmeti alan müşteriyiifade etmek için kullanılır. Küçük c ise; kuruluş içinden olan, kuruluşiçerisindeki bir bölümün veya çalışanın sunduğu ürün ya da hizmeti alanmüşteriyi ifade eder.
Büyük Q, küçük q (Big Q, little q)
Buterim iki olay arasındaki farklılığı vurgulamak için kullanılır. BüyükQ, sınırsız kapasitede iş, süreç ve ürünün kalite yönetimi olarakadlandırılırken; küçük q, sınırlı kapasitede ürün ve süreçlerin kaliteyönetimi olarak ifade edilir.
-C-
Cazip Kalite (Attractive Quality)
Müşterininhenüz gereksinim duymadığı, fakat ileride gereksinim duyacağıfarklılıkları hayal etmeyi ve bu farklılıkları ürün ve hizmetegeçirmeyi amaçlayan kalite anlayışıdır.
Coaching (Koçluk)
Bireylerive takımları sonuçlara ulaştırmak için yetkilendiren, geliştiren vecesaretlendiren uygun ortam ve koşulları yaratan yönetsel bir eylemdir.
-Ç-
Çalışma Ortamı
İşin altında yapıldığı şartlar takımı
-D-
Derece (Kalite Derecesi)
Ürünler, prosesler veya aynı fonksiyonel kullanıma sahip sistemler için farklı klasik şartlarına verilen kategori veya sınırlama
Denetleme
Birkuruluşun faaliyetlerinin, kullanıldığı laboratuar, sistemler vepersonelinin tanımlanmış düzenlemelere ve/ veya standartlara uygun olupolmadığının belirlenmesidir.
Denetçi (Auditor)
Sorumluluklarıyapılan denetimin amacını anlamak, gerçekleştirmek, denetim sonuçlarınırapora dökmek, müşteri tarafından alınan istek geldiğinde alınandüzeltici işlemlerin sonuçlarını denetlemek, denetimle ilgili herhangibir belgeyi muhafaza etmek veya gizli tutulup saklanmasını sağlamak,denetlenen kuruluşu denetimi etkili ve verimli bir şekilde planlayıpönyargısız bir incelemeye tabi tutmak olan ve bunları gerçekleştirirkenbelirlenen denetim standartlarına uyan kişidir.
Denetim (Auditing)
bkz. Kalite Sistem Denetim
Denetim Örgütü (Auditing Organization)
Mevcutbir sistem, süreç, ürün veya hizmetin belirlenmiş standartlarauygunluğunu doğrulamak için yetkilendirilmiş bağımsız bir kuruluştur.
Denetlenen Kuruluş (Auditee)
Denetlenecek olan kurumdur.
Derece Grade
Kullanımamacı aynı olan, değişik ihtiyaçlara cevap veren ürün veya hizmetlerin,kapsadığı özelliklerin sıra veya sınıflandırılmalarının göstergesidir.
Deney
Bir veya daha çok karakteristiğin bir prosedüre göre tayin edilmesi.
Düzeltme
Saptanan uygunsuzluğu gidermek için yapılan faaliyet.
Not 1 – Düzeltme, düzeltici faaliyet ile beraber yapılır.
Not 2 – Bir düzeltme, tekrar işleme veya yeniden derecelendirme gibi olabilir
Düşük Kalitenin Maliyeti (Cost of Poor Quality)
Arzuedilen kaliteye ulaşmak ve kalitede sürekli bir gelişim sağlamakamacıyla gerçekleştirilen etkinliklerin toplam giderleridir.
Düzeltici Faaliyetler (Corrective Action)
Saptanan bir uygunsuzluğun sebebinin veya diğer istenmeyen durumu yok etmek için yapılan faaliyet
Doküman (Document)
Birkuruluşta uygulama öncesi bilgi sağlayan ve çalışmak için gerekliverileri içeren yazılı biçimlerin (tanımlar, mühendislikçizimleri,standartlar, kalite planları, vb.) tümüdür.
Doküman Kontrolü (Document Control)
Kalitegüvence sistemi çerçevesinde ürün kalitesini etkileyebilecek tümdökümanların hazırlanmasının, muayenesinin, onaylanmasının ve geriçekilmesinin bir sistem çerçevesinde yürütülmesidir.
Dokümanların Gözden Geçirilmesi (Documents Review)
Kalitegüvence sisteminin yeterli ölçüde dökümante edilip, yazılı kurallar vetalimatların belirtilen şartlara uygunluğunun ve uygulanıpuygulanmadığının, ISO 9000 maddeleri çerçevesinde yeniden gözdengeçirilmesidir.
Doküman
Bilgi ve onun destekleyici ortamı. Örnek kayıt, özellik, prosedür dokümanı, çizim, rapor, standart.
Not1 – Ortam; kağıt, manyetik, elektronik veya optik bilgisayardisketleri, fotoğraf veya mastar numune veya bunların birleşimiolabilir.
Not 2 – Bir dokümanlar takımı, mesela özellikler ve kayıtlar, sıklıkla “dokümantasyon” olarak adlandırılır.
Not3 – Bazı şartlar (mesela okunabilirlik şartı) bütün doküman tiplerineuygulanır, bununla birlikte özellikler (mesela revizyon ile kontroledilmek için şart) ve kayıtlar (mesela geri çekilebilme şartı) içinfarklı şartlar olabilir.
Doğrulama
Objektif delilin sağlanması yolu ile belirlenen şartların yerine getirildiğinin teyidi.
Not 1 – “Doğrulanmış” terimi karşılıklı gelen statüleri belirlemek için kullanılır.
Not 2 – Teyit, aşağıdaki gibi faaliyetleri kapsayabilir.
•Alternatif hesaplamaların yapılması
•Onaylanmış benzer tasarım şartnamesi ile yeni tasarım şartnamesinin mukayese edilmesi,
•Deneylerin ele alınması ve demonstrasyon,
•Baskı öncesi dokümanların gözden geçirilmesi.
-E-
Ekonomik Kalite (Economic Quality)
Ürününsağladığı ek karın aşıldığı kalite seviyesidir. Aynı zamanda ekonomikkalite yöneticilere, müşterileirn harcama-kar ilişkisine bakarakkaliteyi ne şekilde açıkladıklarını da hatırlatır.
Etkinlik
Planlanmış faaliyetlerin gerçekleştirilmesi ve planlanan sonuçlara ulaşma derecesi
-F-
Fırsat Sahası (Area of Opportunity)
Öncedenbelirlenmiş bir malzemenin, sürecin, ürün veya hizmetin bir parçası yada bir biriminde meydana çıkabilir. "Area of Opprotunity"terimi ortadadoğal bir birim (unit) olmadığı zamanlarda sıkça kullanılan birterimdir. Bir boşluk alanını, bir zaman aralığını, bir üretim parçasıya da pek çok parçadan oluşan üretim aşamaları tamamlanmış bir ürünüvb. temsil edebilir. Rolü etkili bir şekilde tanımlandığı sürece,"birim" teriminin kullanımı, "fırsat sahası" terimine oranla daha fazlatercih edilebilir.
-G-
Geri Dönüşüm
Atıkların fiziksel ve/veya kimyasal işlemlerden geçirildikten sonra ikinci hammadde olarak üretim sürecine sokulması.
Geri Kazanım
Tekrarkullanım ve geri dönüşüm kavramlarını da kapsayan; atıklarınözelliklerinden yararlanılarak içindeki bileşenlerin fiziksel, kimyasalveya biyokimyasal yöntemlerle başka ürünlere veya enerjiye çevrilmesi.
Geçerlilik
Objektif delil sağlamak yolu ile belirli bir kullanım amacı veya uygulama için şartların yerine getirildiğinin teyidi.
Not 1 – “Geçerli kılınmış” terimi karşılık gelen statüleri belirlemek için kullanılır.
Not 2 – Geçerlilik için kullanım şartları benzetişim veya gerçek olabilir.
Gündem (Agenda)
Toplantının etkin olarak yürütülebilmesi için yapılan plandır.
Güvenilirlik (Reliability)
Birbirimin, belirlenen şartlar altında ve belirli bir zaman diliminde,istenilen fonksiyonları yerine getirebilme kabiliyetidir. Güvenirlikterimi, aynı zamanda başarı ihtimalini veya başarı oranını gösterengüvenirlik özelliği olarakta kullanılır.
Gözden Geçirme
Tespitedilen hedeflere ulaşmak amacıyla ele alınan konunun etkinliğiyeterliliği ve uygunluğunu tayin etmek için yapılan faaliyet.
Not –Gözden geçirme, verimliliğin tayinini de içerebilir. Örnek, yönetimingözden geçirmesi, tasarım ve geliştirme gözden geçirmesi, müşterişartlarının gözden geçirilmesi ve uygunsuzluğun gözden geçirilmesi.
Gölge Müşteri Araştırması (Blind Survey)
Birkuruluşun başka bir firma tarafından incelenmesidir. Amaç, kuruluşundurumunu ve süreçlerini diğer firmalar ile karşılaştırmaktır.
-H-
Hata Sakınma Poke (Error) - Yoke (Avoid)
Japonca"Poke" ve "Yoke" sözcüklerinden oluşan bir terimdir. Hatalarınoluşumunu ve uygun olmayan ürünün kullanımını önleme sistemini ifadeeden etkin bir yaklaşımdır.
Hedef Grup (Focus Group)
Müşterilerin,ürün ve hizmetler hakkındaki düşüncelerini öğrenmek amacıyla bir arayagetirilmesidir. Grubun amacı, ürünlerin veya hizmetlerin geliştirilmesiiçin yeni düşüncelerin yaratılmasıdır.
Histogram (Histogram)
Birveri dizisindeki değişikliklerin sınıflandırılması ve bunlarındağılımının çubuklar ile gösterimidir. Histogramlar sayısal tablolardagözlenemeyen gruplaşmaların daha kolay anlaşılmasını sağlar. Histogramkalitenin yedi aracından biridir.
-İ-
İmtiyaz
Belirlenmiş şartlara uygun olmayan bir ürünün kullanılmasına veya serbest bırakılmasına verilen izin.
Not– Genellikle bir imtiyaz izni uygunsuzluk özellikleri belirtilenbelirli bir sınır içinde olan mutabık kalınmış bir zamanla veya oürünün belirli bir miktarıyla sınırlandırılmıştır.
İyi Yönetişim (Good Governance)
Açıklık, şeffaflık, katılım, etkileşim ve hesap verme kültürünün hakim olduğu yönetim anlayışı
İlgili taraf
Birkuruluşun başarısından veya performansından fayda sağlayan kişi veyagrup. Örnek, müşteriler, mal sahipleri, kuruluştaki kişiler,tedarikçiler, bankerler, birlikler, ortaklar veya dernekler.
Not – Bir grup bir kuruluşu, bu kuruluşun bir kısmını veya birden fazla kuruluşu kapsayabilir.
İşaretleme
Birürün veya ürün grubunun ulusal ve uluslararası standartlar ve/veyailgili mevzuata sağlık, güvenlik, çevrenin ve tüketicinin korunmasıçerçevesinde uygun olduğunu göstermek için belirli bir işaretinkullanılmasını, ifade eder.
İzlenebilirlik
Dikkate alınan bir şeyin geçmişini, uygulanmasını veya yerini izleme yeteneği.
Not 1 – Dikkate alınan bir ürün ise izlenebilirlik;
•Malzeme ve parçaların menşei,
•Proses geçmişi ve
•Teslimattan sonra ürünün yeri ve dağıtımı
ile ilgili olabilir.
Not 2 – Metroloji alanında VIM : 1993, 6.10’daki tarif kabul edilen tariftir.
İndikatör
Gösterge
-K-
Kabul / Red Ölçütleri (Accept / Reject Criteria)
Bir ürün veya hizmetin kabul edilebilir ya da edilemez olduğunun ölçülmesinde ve karar verilmesinde kullanılan ölçütleridir.
Kabul Edilebilir Kalite Seviyesi (Acceptable Quality Level (AQL)
Müşteri tarafından kabul edilebilecek durumdaki ürünlerin yüzdesidir.
Kaizen (Kaizen)
Sürekliiyileştirme kavramını gösterir. Japonca olan bu kavram zamanla birikeküçük ve sürekli gelişmeler dizisidir. Bu gelişme tüm çalışanlarınkatılımıyla elde edilir.
Kalibrasyon (Calibration)
Ulusalya da uluslararası standartlara göre izlenebillirliği mümkün olan vedoğruluğu kanıtlanmış ölçü aleti ya da cihazlarıyla karşılaştırılarak,standart olmayan ölçü aleti veya cihazlardaki sapmaların belirlenmesiya da ayar yolu ile ortadan kaldırılmasıdır.
Kalite (Quality)
Bir ürün veya hizmetin belirlenen veya olabilecek ihtiyaçları karşılama kabiliyetine dayanan, özelliklerinin toplamıdır.
Kalite El Kitabı (Quality Manual)
Kuruluşuntüm kalite sistemlerini tanımlayan ve kalite politikasını belirten enüst düzeydeki dokümandır. Bu doküman ayrıca yetki,sorumluluk, ilişki vesistem uygulamalarını tanımlayan bilgileri içerir.
Kalite Gözetimi (Quality Surveillance)
Kaliteisteklerinin karşılanmasını temin için, belirlenen referanslara göreprosedürlerin, metotların, şartların, ürün ve hizmetlerin ve kayıtanalizlerinin sürekli gözlenerek doğruluğunun tesbit edilmesidir.
Kalite Güvencesi (Quality Assurance)
Ürünveya hizmetin, kalite için belirlenen istekleri karşılamak maksadıyla,yeterli güveni sağlaması için gereken planlı ve sistematikfaaliyetlerin bütünüdür.
Kalite Halkası (Quality Loop Quality Spiral)
Herhangibir ürün veya hizmet kalitesini etkileyen, ihtiyaçlarınbelirlenmesinden, belirlenen ihtiyaçların yerine getirilipgetirilmediğinin araştırılmasına kadar olan aşamaları kapsayan,birbirine bağımlı faaliyetlerin kavramsal modelidir.
Kalite Hedefi
Kalite ile ilgili olarak aranan veya amaçlanan birşeydir.
Kalite Kontrol (Quality Control)
Kalite isteklerini sağlamak için kullanılan uygulama teknikleri ve faaliyetlerdir.
Kalite Maliyeti (Cost of Quality)
Uygunkaliteye erişmek amacıyla yapılan çalışmaların maliyetiyle yetersizkontroller sonucu ortaya çıkan maliyetlerin toplamıdır. Kabaca,işlevsel kalite maliyetleri ve dış kalite güvencesi maliyetleri olarakiki başlık altında incelenebilir.
Kalite Planlaması
Kalitehedeflerinin saptanmasına odaklanan gerekli çalıştırma prensiplerini vekalite hedeflerini yerine getirmek için ilgili kaynakları belirleyenkalite yönetimin parçası
Kalite Politikası (Quality Policy)
Kuruluşun üst yönetim tarafından kalite ile ilgili olarak belirlenen resmi amacıdır.
Katma Değerli Aktiviteler (Value Added Activities)
Bir kuruluştaki, müşterinin kalite gereksinimlerini ve beklentilerini karşılayacak, girdiyi çıktıya dönüştüren etkinliklerdir.
Katma Değersiz (Non-Value Added)
Sunulanürün veya hizmet için, sürece ayrıca maliyet ekleyen ancak müşterigözünde bir değer yaratmayan etkinlikleri ifade etmek için kullanılanterimdir.
Kalite İyileştirme
Kalite yönetiminin, kalite şartlarının yerine getirilme yeteneğini artırmaya odaklanan bir parçası
Kalite Yönetimi (Quality Management)
Kalite politikasını belirleyen ve uygulayan tüm yönetim fonksiyonlarından biridir.
Kalitenin Yedi Aracı (Seven Tools of Quality)
Kuruluşlarınkendilerini geliştirebilmelerin e ve işlemlerini anlayabilmelerineyardımcı olan araçlardır.Bunlar: a. Neden-Sonuç Diyagramı b. KontrolListesi c. Kontrol Formu d. Akış Çizelgesi e. Histogram f. ParetoÇizelgesi g. Dağılma Diyagramı'dır.
Kalite Sistem Denetimi (Quality System Audit)
Uygulanabilirkalite sistem elemanlarının uygunluğunun ve gelişmişliğinin,belirginliğinin ve belirtilen koşullar doğrultusunda etkin bir biçimdeuygulanırlığının incelenmesi ve tarafsız olarak değerlendirilmesiyoluyla ispatı için uygulanan faaliyettir.
Kalite Sistemi (Quality System)
Kalite yönetiminin uygulanması için gerekli olan kuruluş yapısı, sorumluluklar, prosedürler, prosesler ve kaynaklardır.
Kalite Sisteminin Yeniden Gözden Geçirilmesi (Quality System Review)
Kalitepolitikası ve değişen koşullara göre yeni hedefler esas alınarak,kalite sisteminin durumun ve yeterliliğinin üst yönetim tarafındandeğerlendirilmesidir.
Kalite Yönetim Sistemi:
Bir kuruluşu kalite bakımından idare ve kontrol için gerekli yönetim sistemi
Kalite Karakteristiği
Birürünün/ hizmetin, bir prosesin veya bir sistemin bir şartla yapısalkarakteristiği ( yapısal bir şeyde özellikle kalıcı karakteristikolarak bulunan özellik anlamındadır.)
Kalifikasyon
Niteleme, nitelik, özellik, yeterlik, vasıf; şart; sınırlama
Kayıt
Elde edilen sonuçları beyan eden veya gerçekleştiren faaliyetlerin delillerini sağlayan doküman
Kuruluş
Düzenlenmiş sorumlulukları, yetkileri ve ilişkileri olan insanlar ve olanaklar grubu
Kuruluş yapısı
İnsanlar arasındaki yetkilerin, sorumlulukların ve ilişkilerin düzenlenmesi
Kusur
Amaçlanan veya belirlenen bir kullanımla ilgili bir şartın yerine getirilmemesi
-M-
Metrolojik Teyit
Ölçme donanımının amaçlanan kullanım için şartlara uygun olmasını sağlamak için gerekli işlemler takımı.
Not1 – Metrolojik teyit genellikle, kalibrasyon ve/veya doğrulama, gerekliherhangi bir ayarlama veya tamir ve yeniden kalibrasyon, donanımınamaçlanan kullanımı için metrolojik şartlar ile mukayesesi gerekli olanherhangi bir mühürleme ve etiketlemeyi de içerir.
Not 2 – Amaçlanankullanım için ölçme donanımının uygunluğu gösterilmeden ve dokümanteedilmeden metrolojik teyit başarılmış sayılmaz.
Not 3 – Amaçlanan kullanım için şartlar, aralık, (range) çözünürlük, izni verilen azami hata gibi hususları kapsar.
Not 4 – Metrolojik teyit şartları genellikle ürün şartlarından farklıdır ve ürün şartlarında belirtilmemiştir.
Metrolojik Karakteristik
Ölçme sonuçlarını etkileyebilen ayırt edici özellik.
Not 1 – Ölçme donanımı genellikle metrolojik karakteristiklere sahiptir.
Not 2 – Metrolojik karakteristikler kalibrasyona konu olabilirler.
Metrolojik Fonksiyon
Ölçme kontrol sisteminin tarifi ve uygulanması (yürütülmesi) için kurumsal sorumluluğu olan fonksiyon.
Misyon
Örgütün varoluş amacı doğrultusunda üstlendiği roldür.
Muayene (Inspection)
Birürün ve hizmetin bir veya birden fazla özelliğinin ölçme, deney vemastarlama gibi işlemlere tabi tutularak, sonuçların belirlenenşartlara uygunluğunun kıyaslanmasıdır.
Müşteri Odaklı (Customer oriented)
Müşteriistek v e beklentilerini karşılama ilkesini, kuruluştaki tümçalışanların görevi olarak ortaya koyan ve bu doğrultuda ürünkalitesini hedefleyen yaklaşımdır.
Müşterinin Sesi Voice of Customer
Müşterinin,ürün veya hizmet ile ilgili fikirlerinin öğrenilmesi ve bubilgilerin-süreçlerin geliştirilmesi amacıyla kullanılmasıdır.Müşterinin sesini dinleme, kuruluşa ürünlerini veya hizmetlerinigeliştirme olanağı tanır.
Müşteri Memnuniyeti
Müşterinin, şartların yerine getirildiğinin, müşteri tarafından algılanan tatmin derecesi.
Not1 – Müşteri şikayetleri, düşük müşteri tatmininin yaygın birgöstergesidir. Ancak, bu şikayetlerin olmaması mutlaka yüksek müşteritatminini ima etmez.
Not 2 – Hatta, müşteri ile mutabık kalınmış veşartların yerine getirilmiş olması bile, zorunlu olarak yüksek birmüşteri tatminini ima etmez.
Müşteri
Bir ürünü alan kuruluş veya kişi. Örnek, tüketici, müşteri (client), son kullanıcı, perakendeci, yararlanan ve satın alan.
Not – Bir müşteri kuruluşun içinden veya dışından olabilir.
-N-
Nitelik (Attribute)
Kayıtve çözümleme için ölçülebilir niteliksel verilerdir. Gereksinim duyulanbir etiketin varlığı ya da bir parçanın yerleştirilmesi gibiözellikleri içerir.
Nitelikli Üreticiler Listesi (Qualified Manufacturer's List (QML)
Müşterinin kalite gereksinimlerini karşılayan üreticilerin değerlendirilmesi ve belirlenmesi sonucunda ortaya çıkan listedir.
Nitelendirme Prosesi
Belirlenen şartları yerine getirme yeteneğini göstermek için proses.
Not 1 – “Nitelendirilmiş” terimi karşılık gelen durumu göstermek için kullanılır.
Not2 – Nitelendirme, insanları, ürünleri, prosesleri veya sistemleriilgilendirebilir. Örnek tetkikçi nitelendirme prosesi, malzemenitelendirme prosesi
-O-
Olduğu gibi kullan Use-as-is
Birveya daha fazla uygunsuzluğu içeren bir parçanın son işlemidir. Önemsizuygunsuzluğa rağmen parçanın tasarlanan amaç doğrultusundakullanılabilmesi söz konusudur.
Objektif Delil
Bir şeyin gerçekliğini veya varlığını destekleyen deliller.
Not – Objektif delil gözlemlerle, ölçmeler, deney veya diğer araçlarla elde edilebilir.
Oryantasyon
Yeni çalışanlara organizasyonu ve kendi iş birimlerini tanıtmak ve işe alıştırmak için gerçekleştirilen aktivitelerdir.
-Ö-
Önleyici Faaliyet
Potansiyel bir uygunsuzluğun sebebinin veya diğer istenmeyen potansiyel durumların bertaraf edilmesi için yapılan faaliyet
Ölçme Kontrol Sistemi
Metrolojikteyidin ve ölçme proseslerinin sürekli kontrolünün başarılması içingerekli olan birbirleriyle ilişkili veya etkileşimli elemanlar takımı
Ölçme Prosesi
Bir büyüklüğün değerini tespit için yapılan işlemler takımı
Ölçme Donanımı
Birölçme prosesini gerçekleştirmek için gerekli olan ölçme ölçme cihazı,yazılım, ölçme standardı, referans malzeme ve{veya ek teçhizat veyabunların bileşkeleri
-P-
Paydaşlar Stakeholders
Müşteriyi, çalışanı, yöneticiyi, rakip kuruluşları, işçi sendikalarını, tedarikçileri, iş ortaklarını içeren bir terimdir.
Prosedür (Procedure)
Bir işlemin gerçekleştirilmesi için gereksinim duyulan belirtilmiş yoldur.
Proses (Process)
Girdileri çıktılara dönüştüren birbirleriyle ilgili veya etkileşimli faaliyet takımı.
Proje
Başlangıçve bitiş tarihleri olan koordine ve kontrol edilen bir takımfaaliyetlerden oluşan, belirli şartlara objektif uygunluğu elde etmekiçin yapılan ve zaman sınırlamalarını, maliyet ve kaynakları da içerenbenzeri veya eşi olmayan tek proses.
Not 1 – Münferit bir proje, daha geniş proje yapısının bir parçasını teşkil edebilir.
Not 2 – Bazı projelerde, hedefler saflaştırılır, ürün özellikleri de proje ilerledikçe progressif olarak tarif edilir.
Not 3 – Bir projenin sonucu, ürünün bir veya birkaç birimi olabilir.
Not 4 – ISO 10006:1997’den adapte edilmiştir.
Prosedür
Bir faaliyeti veya bir prosesi icra etmek için belirlenen yol.
Not 1 – Prosedürler dokümante edilebilir veya edilmeyebilir.
Not2 – Bir prosedür dokümante edildiğinde “yazılı prosedüre” veyadokümante edilen prosedür” terimi sıklıkla kullanılır. Bir prosedürüiçeren doküman “prosedür dokümanı” olarak adlandırılabilir.
-R-
Rekabet (Competition)
Birkuruluşun tüm birikimini kullanarak oluşturduğu, rakiplerinden daha iyibir ürün üretme veya hizmet sunma amacına yönelik yoğun çabadır.
Reengineering (Yeniden Yapılanma)
İşsüreçlerinin daha etkin olmasını ve son ürün ya da hizmetlerinkalitesinin iyileştirilmesini sağlamak üzere gözden geçirilmesi veyeniden tasarlanmasıdır.
-S-
Sapma İzni (Üretim İzni) Deviation Permit (Production permit)
Üretimden veya hizmetin hazırlığından önce, belirli miktar veya zaman için, belirlenmiş şartlardan sapmaya verilen izindir.
Serbest Bırakma
Bir prosesin bir sonraki aşamasına geçmek için verilen izin.
Not– İngilizce de bilgisayar yazılım konusunda sıkça kullanılan “serbestbırakma” terimi yazılımın bir sürümü (versiyon) anlamında kullanılır.
Sorumluluk (Ürün, hizmet) Liability (Product, service)
Ürünveya hizmetin sebep olduğu şahıslarda yararlanmalar, mal ve mülklerdehasarlar veya diğer zararların, üretici veya başkaları tarafındantazmin edileceğini belirten, genel bir terimdir.
Sözleşmenin Gözden Geçirilmesi (Contract Review)
Birkuruluşun sözleşmeyi imzalamadan önce, sözleşmede kalitegereksinimlerinin yeterince tanımlandığından, dökümante edildiğinden vekuruluş tarafından bunların kolayca anlaşılabillir olduğundan eminolmak için yerine getirdiği sistematik işlemlerdir.
Standart
Mutabakatsağlanmış ve kabul edilmiş bir kurumca onaylanmış, mevcut şartlaraltında en uygun seviyede bir düzen kurulmasını amaçlayan, ortak vetekrar eden kullanımlar için, faaliyetler ve sonuçlarıyla ilgilikurallar, kılavuzlar veya karakteristikler ihtiva eden dokümandır.
Standart Dışı İzin (Concession/Waiver)
İmaledilmiş olan, fakat belirlenmiş nitelikleri taşımayan bir miktarmalzeme, bileşen veya stokların kullanılması veya piyasaya arzı içinverilen yazılı izindir.
Standartların Yeterliliği (Adequacy of Standards)
Kaliteyiölçmek için kullanılan aletlerin yeterliliğinin kalibrasyonunu yapmakiçin kullanılacak bir standardın yeterliliğini ifade etmek içinkullanılan terimdir.
Stratejik Yönetim
Bir organizasyonuniç ve dış çevresinin ve bunların birbirleriyle ilişkilerinin analizedilmesi ve buradan organizasyonun uzun dönemli amaçlarına ulaşabilmesiiçin uygun davranış biçimlerinin belirlenmesi ve uygulanması sürecidir.
Sürdürülebilir Kalkınma
Gelecek nesillerin gereksinimlerini karşılama yeteneğinin engellenmeden bugünün gereksinimlerini karşılayan gelişme.
Sürecin Sesi Voice of Process
Birsüreçten elde edilen sonuçlardır. Bir süreç, spesifikasyonlar dahilindeçalışabilir / çalışamaz ya da müşterinin kalite gereksinimlerinikarşılar ve karşılamaz.
Sürecin Yeniden Tasarımı (Process Re-engineering)
Geneldedeğişen müşteri gereksinimleri, rekabet yapısı sebebiyle etkinliğinikaybetmiş bir sürecin mevcut müşteri gereksinimleri analiz edilerekeskiyi referans almaksızın yeniden düzenlenmesidir.
Süreç (Process)
Birtakım girdileri kullanarak katma değeri daha yüksek bir çıktının eldeetmesini amaçlayan birbiriyle ilişkili aktiviteler dizisidir.
Süreç İyileştirme (Process Improvement)
Sürecinanalizi neticesinde katma değersiz işlerin ayıklanması, sürecinbasitleştirilmesi, otomasyonu gibi yöntemlerle sürecin etkinliği veverimliliğinin artırılmasına yönelik faaliyetlerdir.
Süreç Kalitesi (Process Quality)
Belirlenen bir süreçten alınan her yüz ürün birimindeki kusur ya da kusurlu yüzdesidir.
Süreç Performansı (Process Performance)
Sürecinetkinliği ve verimliliğini ifade eder. Sürecin çıktısının belirlenmişstandartlar içinde çalışıp çalışmadığını, hedefleri karşılayıpkarşılamadığını ve müşteri kalite gereksinimlerini karşılayıpkarşılamadığını gösterir. Süreç performansı genelde üç başlıktatoplanabilecek "Kalite", "Maliyet", "Zaman",göstergeleri ile takipedilir.
Süreç Sahibi (Process Owner)
Sürecin etkinliği veverimli çalışmasından birinci derecede sorumlu dolayısıyla sürecinyönetiminde fonksiyonel yetkiden bağımsız olarak karar alma otoritesinesahip kişidir.
Süreç Yönetimi (Process Management)
Birkuruluştaki süreçlerin tanımlanması, tanımlanmış süreçlerin performansgöstergeleri vasıtasıyla etkinlik ve verimliliklerinin sürekli takibi,gerekli görülen kritik süreçlerde analiz ve iyileştirme çalışmalarınınyürütülmesini kapsayan sistematik.
Sürekli Gelişim
Kuruluşunçevre politikalarına uygun olarak, her alandaki çevre icraat vebaşarısını geliştirme amacıyla Çevre Yönetim Sisteminingeliştirilmesidir.
Sürekli İyileştirme (Continuous Improvement)
Shewhart'ınortaya attığı "Sürekli İyileştirme"kavramı, Toplam Kalite Yönetimi'ninen temel etkinliklerindendir. Bir kuruluştaki bütün fonksiyonların(ürün, hizmet ve süreç) sistematik bir şekilde sürekli iyileştirilmesidemektir. Üst yönetimin liderliğinde eğitilmiş personelin takımlarhalinde organize olması ve "Müşteri Odaklılık" sonucu belirlenenhedefler doğrultusunda sürekli iyileştirme çalışmaları yapmasıdır.
Sistem
Birbirleriyle ilişkili veya veya etkileşimli elemanlar takımı.
-Ş-
Şart
Genellikle ima edilen veya zorunlu beyan edilen ihtiyaç veya beklenti
Şartname
Şartları belirlenen doküman
-T-
Tanımlanabilir Neden Assignable Cause
Birsüreçteki herhangi bir değişikliğin nedenidir. Bu nedenler çalışanlartarafından kolayca tanımlanabilir ve ortadan kaldırılabilir.
Tasarımın Gözden Geçirilmesi (Design Review)
Tasarımşartlarının değerlendirilmesi, tasarımın bu şartları karşılayabilmesive problemlerin tanımlanarak çözüm yolu getirmesi için, tasarımdokümante edilerek, detaylı ve sistematik olarak incelenmesidir.
Tasarım ve Geliştirme
Şartları belirtilmiş karakteristiklere veya bir ürünün, proses veya sistemin, dönüştüren prosesler takımı.
Not1 – “Tasarım” ve “Geliştirme” terimleri bazen eş anlamda ve bazen bütüntasarım ve geliştirme prosesinin çeşitli aşamalarını tanımlamak içinkullanılır.
Not 2 – Tasarım ve geliştirmenin yapısını ve neyintasarımlandığını ve geliştirildiğini göstermek için (mesela ürüntasarımı ve geliştirilmesi veya proses tasarımı ve geliştirilmesindeolduğu gibi) bir niteleyici kullanılabilir.
Taşeron Değerlendirmesi Vendor Appraisal
Sipariş vermeden önce, malzemeyi üreten üreticinin kaliteyi kontrol altında tutma yeteneğinin değerlendirilmesidir.
Tamir
Uygun olmayan bir ürünün derecesini amaçlanan kullanım için kabul edilebilir duruma getirmek için yapılan faaliyet
Tedarikçi Kalite Güvencesi Supplier Quality Assurance
Birtedarikçinin ürününün veya hizmetinin müşteri kalite gereksinimleriniyerine getireceğine dair verdiği güvendir. Bu güven, tedarikçi ileMüşteri arasında iyi ilişkilerin yaratılmasıyla başarılır. Ürünün en azdüzeltici işlem ve kontrol ile kullanıma hazır hale getirilmesidir. J.M. Juran'a göre dokuz aktiviteye gereksinim duyulmaktadır: 1. Ürün vekalite programları ile kalite gereksinimlerinin tanımlanması 2.Alternatif tedarikçilerin değerlendirilmesi, 3. Tedarikçilerinseçilmesi, 4. Kalite planlamasının ortaklaşa düzenlenmesi, 5. Sözleşmesüresince tedarikçi ile işbirliği yapılması, 6. Gereksinimlerinuygunluğunun gösteriminin sağlanması, 7. Nitelikli tedarikçilerinbelgelendirilmesi, 8. Gerektiğinde kalite geliştirme programlarınınkontrol ve organize edilmesi, 9. Tedarikçi kalite oranlarınınyaratılması ve kullanılmasıdır.
Tedarikçi
Bir ürünüsağlayan kuruluş veya kişi. Örnek, üretici, dağıtıcı, perakendeci veyaürünün satıcısı veya hizmet veya bilgi sağlayanlar.
Not 1 – Bir tedarikçi kuruluşun içinden veya dışından olabilir.
Not 2 – Sözleşmeli bir durumda bazen tedarikçi “müteahhit” olarak da adlandırılır.
Tekrar Kullanım
Atıklarıntoplama ve temizleme dışında hiç bir işleme tabi tutulmadan aynı şekliile ekonomik ömrü doluncaya kadar defalarca kullanılması
Teknik Düzenleme
Ürünözelliklerini, işleme veya üretim yöntemlerini, idari hükümlerde dahilolmak olmak üzere belirten ve uyulması zorunlu olan dokümanıdır.
Tekrar İşleme
Uygun olmayan bir ürünü şartlara uygun hale getirmek için ürün üzerinde yapılan faaliyet.
Not – Tekrar işlemenin aksine, tamir işlemi uygun olmayan ürünün parçalarını etkiler veya onları değiştirir.
Tetkik
Tetkikdelilini elde etmek ve bunu mutabık kalındığı tetkik kriterlerinin nedereceye kadar yerine getirildiklerini tayin etmek amacı ile objektifolarak değerlendirmek için, bağımsız ve dokümante edilmiş bir proses.
Not– Bazen birinci taraf tetkikleri adı verilen iç tetkikler, iç amaçlariçin kuruluşun kendisi tarafından veya onun adına yapılır ve kuruluşunuygunluk beyanı için temel teşkil ederler. Dış tetkikler, genellikle“ikinci” veya “üçüncü taraf” tetkikleri olarak adlandırılan tetkiklerikapsar. İkinci taraf tetkikleri kuruluş ile ilgili olan müşteri veyaadlarına çalışan diğer kişiler tarafından yapılır. Üçüncü taraftetkikleri dış bağımsız kuruluşlar tarafından yapılır. Bu türkuruluşlar, ISO 9001 ve ISO 14001, 1996 gibi standardlara göre şartlarauygunluk belgesi verirler. Kalite ve çevre yönetimi sistemleri berabertetkik edilebilirse bu gibi tetkiklere “birleştirilmiş tetkik” adıverilir. İki veya daha fazla tetkik kuruluşu tetkik edilen için tetkikişbirliği yaparlarsa bu tetkike “ortak tetkik” adı verilir.
Tetkikçi
Bir tetkik yapmak için yeterliliği olan kişi
Tetkik Programı
Belirli bir zaman içinde planlanan ve belirli bir amaca yöneltilen bir veya daha fazla tetkikler takımı
Tetkik Kriterleri
Referans olarak kullanılan politikalar, prosedürler veya şartlar takımı.
Tetkik Delili
Tetkik kriterleri ile ilgili ve doğrulanabilen kayıtlar durum beyanları veya diğer bilgiler.
Not – Tetkik delili nitel veya nicel olabilir.
Tetkik Bulguları
Toplanan tetkik delillerinin, tetkik kriterlerine göre değerlendirmelerinin sonucudur.
Not – Tetkik bulguları, tetkik kriterlerine uygunluğu veya uygunsuzluğu veya iyileştirme için fırsatları gösterir.
Tetkik Sonucu
Tetkikintüm hedefleri ve tüm tetkik bulguları dikkate alındıktan sonra tetkikekibi tarafından gerçekleştirilen bir tetkikin sonucu
Tetkik Müşterisi
Bir tetkikçi talep eden kuruluş veya kişi
Tetkik Ekibi
Bir tetkiki icra eden bir veya birden fazla tetkikçiler.
Teknik Uzmanı
Tetkik edilecek konuda özel bilgiler ve uzmanlık sağlayan kişi
Toplam Kalite Yönetimi
İş süreçlerini ve ürün/hizmetlerin sürekli iyileştirilmesini amaçlayan bir felsefedir.
-U-
Uygunluk (Conformance)
Birürün veya hizmetin konu ile ilgili spesifikasyon, sözleşme veyayönetmeliklerin gereksinimlerini karşıladığını belirten birdoğrulamadır.
Uygunluk Belgelendirmesi (Qualification)
Birüretici veya dağıtıcının ürünlerinin, sözleşmeye ya da bir mühendislikçizmin gereklerine uygunluğunun belirlenmesi amacıyla incelenmesi, testedilmesi ve onaylanması işlemidir.
Uygunsuzluk (Noncomformance)
Bir ürünün sözleşmede, mühendislik çiziminde veya spesifikasyonlarda belirtilen gereksinimleri yerine getirmemesidir.
-Ü-
Ürün/Hizmet
Bir prosesin sonucu
-V-
Verimlilik
Elde edilen sonuç ile kullanılan kaynaklar arasındaki ilişki.
Vizyon
Kuruluşun gelecekte nasıl olmak istediğini tanımlayan ifade
-Y-
Yedi Ölümcül Hastalık Seven Deadly Diseases
Demingtarafından ortaya konmuş bir terimdir. Deming kuruluşların hiperrekabet ortamlarında varolabilmesini etkileyecek nedenleri yedi başlıkaltında toplamıştır. Eğer bunlara dikkat etmezlerse kuruluşlarınyaşamamalrı mümkün değildir. Deming'in yönetim hastalıkları: 1)Amaçlarda sabır yetersizliği. 2) Aşırı düzeltme masrafları. Aşırıtaahhüt maliyetleri. Yönetimde değişiklik. Kısa vadeli kararlara önemverme. Görünen rakamları kullanarak yönetim. Performans değerlendirmedebeceri takdiri ya da yıllık gözden geçirmedir.
Yeterlilik Denetimi (Adequacy Audit)
Kalite sistem dökümanlarının ilgili dökümanlara göre yeterlilikleri açısından denetlenmesidir.
Yeniden Derecelendirme
Uygunolmayan bir ürün derecesinin başlangıç şartlarından farklı oluşanşartlara uygun hale getirilmesi için yapılan derece değişikliği.
Yeterlilik
Bilgiyi ve beceriyi uygulamak için gösterilen yetenek.
Yetenek
Bir kuruşun sistemin veya prosesin gerekli şartları yerine getirebilecek bir ürünü gerçekleştirme kabiliyeti
Yönetim
Bir kuruluşun idare ve kontrolü için koordine edilmiş faaliyetler.
Not– Kullanılan dilde, “yönetim” terimi bazen insanlara atıf yapar.Mesela, bir kuruluşun sevk ve kontrolünden sorumlu ve yetkili kişi veyakişiler grubu. “Yönetim” bu anlamda kullanıldığında yukarıda tarifedilen “yönetim” kavramıyla karıştırılmasını önlemek için daimaniteleyicinin herhangi bir şekliyle beraber kullanılmalıdır. Mesela“yönetim" yerine “üst yönetim” kullanılması gibi.
Yönetim sistemi
Politika ve hedefleri oluşturma ve bu hedefleri başarma sistemi.
Not– Bir kuruluşun yönetim sistemi, kalite yönetim sistemi, finansalyönetim sistemi veya çevre yönetim sistemi gibi farklı yönetimsistemlerini içerebilir.
Üst Yönetim
Bir kuruluşun en üst seviyede idare ve kontrol eden kişi veya kişiler grubudur.
|
