ISI

[boxcigar]

Sıcaklığın yükselmesiyle kendini gösteren fizik olayı.

Dünyada her tür hayat biçimi için mutlak gerekli olan ısı, sebeplerikesinlikle bilinmeden önce de etkileri bilinen ve incelenen bir olaydı.Bu esrar kısa bir süre önce, bilimsel tekniklerin göz kamaştırıcıgelişmesi sayesinde çözülebilmiştir.

Moleküllerin Enerjisi

Her cisim, en hareketsiz görülenler bile, yoğun bir faaliyet yuvasıdır;çünkü gaz olsun, sıvı veya katı olsun hepsi de mikroskobikparçacıkların (atomlar veya moleküller) birleşmesinden oluşur ve buparçacıklar sürekli hareket halindedir. Isı, bu faaliyetin biryansımasından ibarettir: hareket hızlanırsa cisim ısınır; yavaşlarsacisim soğur. Hızlanmaya, basınç (bir taşıt lastiğinin şişirilmesi),elektrik boşalması (otomobil bujisi), kimyasal tepki (yanma) v.b. birenerji katkısı yol açar. Yavaşlama bir enerji kaybından ileri gelir:karbon gazı, anî olarak basıncı azaltılacak olursa öylesine soğur ki,«karbon karı» biçiminde katılaşıverir.

En Sıcaktan En Soğuğa

Bir hareket daima hızlanabileceğinden, kuramsal olarak, ulaşılabilecekısı derecesinin sınırı yoktur: bir atom bombası patladığı zaman 100milyon derece çoktan aşılmış olur. Buna karşılık, bir hareket sonsuzakadar yavaşlatılamaz. Parçacıkların tam hareketsizliği mutlak sıfırdenilen şeyi karşılar: -273,16°C. Böyle bir ısıda bütün cisimlerhareketsizleşir, ama gerçekte bu düşük ısıya asla ulaşılamaz:yıldızları birbirinden ayıran o büyük boşlukta bile soğuk -270°C'ninaltına inmez.

Genleşme

Yüzyıllar boyu, ısının, bilginlerin merakını en çok uyandıranetkilerinden biri, genleşme oldu: bir gaz, bir sıvı veya bir katıısıtıldığı zaman hacmi genişler. Bu ilkeden hareketle, XVII. yy.da, ısıfarklarını, kolaylıkla ölçülebilen uzunluk farklarına dönüştürentermometre icat edildi. Üstünde son derece ince ve içi boşaltılmış birboru bulunan bir depoya kapatılmış bir sıvı ısıtılacak olursa, bu sıvıgenleşip boruda yükselir. Ama kaynamamalı ve ilk soğuklardadonuvermemelidir. Böyle sakıncaları gidermek için Fahrenheit, XVIII.yy. da, -38,8°C'de katılaşan ve +357°C'de kaynayan civayı kullanmayıakıl etti. Bununla birlikte ortalama ısılar için, çok daha ucuz olanboyalı ispirto da kullanılabilir.