insan Gen Haritasi

[boxcigar]

Bu proje, 80-100.000 insan geninin tamamının haritasını çıkarmayı vefonksiyonlarını keşfetmeyi; insan DNA'sını oluşturan 3.2 milyar temelbirimin meydana getirdiği zincirin sırrını çözmeyi hedefleyen birprojedir. Projenin mali kaynağını U.S. National Institutes of Health veWellcome Trust sağlıyor.

Projeye katılan diğer ülkeler Avustralya, Brezilya, Kanada, Danimarka,AB, Fransa, Almanya, İsrail, İtalya, Japonya, Güney Kore, Meksika,Hollanda, Rusya, İsveç ve İngiltere.

İnsan genlerinin haritasını çıkarmak, bir kromozom dizisindeki genlerinkonumlarını saptamak ve bunlar arasındaki uzaklıkları tespit etmekanlamına geliyor. Bunların dizisini çıkarmak, DNA'nın temel kimyasalbirimlerinin nasıl bir sırada durduklarının da belirlenmesi demektir.

DNA, bir hücrenin her aktivitesini belirleyen öğedir. Ancak DNA'nınbüyük kısmının ne işe yaradığı bilinmemektedir. Bilinen, DNA'dakideğişmelerin çeşitli hastalıklara neden olduğudur.

DNA'nın deşifre edilmesi ile sadece hastalıkların teşhis ve tedavisindedeğil daha verimli hayvanlar ve ürünler yetiştirilmesini ve yeni enerjikaynakları bulunmasında da büyük faydalar sağlayacak. Hatta suçlamücadelede ve kriminal araştırmalarda bile çığır açacak kadar önemlibir gelişme bu.

İnsan genlerinin haritasının çıkartılması çalışmaları 1980'lerde hızkazandı. 1990'da ABD Kongresi, Milli Sağlık Enstitüleri ve EnerjiBakanlığı'nın önerisi üzerine, 15 yıllık bir araştırma projesininbaşlatılmasını onayladı. Bu araştırma, diğer ülkelerdeki çalışmalarlaeşgüdümlü olarak yürütülüyor.

Bilim adamları, yulaf ve sirke sineği gibi daha az kompleks canlılarüzerinde de çalıştılar. Basit canlıların DNA'larının çalışmaprensiplerinin anlaşılmasının karmaşık canlıların da sırlarınınçözülmesine yardımcı olacağından yola çıkmışlardı. Gerçekten de,özellikle sirke sineği üzerine yapılan çalışmalar, insan DNA'sınınanlaşılmasında çok faydalı oldu. İnsan DNA'sı üzerindeki çalışmalardaise gönüllü donörlerden yararlanıldı.

DNA'nın 35.000 harflik bileşenler halinde ayrıştırılmasındabilgisayarlar çok işe yaradı. Bundan başka, bu harflerin kromozomlarüzerinde nasıl sıralandıkları da bilgisayarlar yardımıyla incelendi.

1998'de özel bir şirket olan Celera Genomics Inc., devlet yetkilileriile görüşüp söz konusu projede yeralmak istediğini, bu şekildeçalışmaların ivme kazanacağını düşündüklerini bildirdi. İşbirliğiönerisi devletçe kabul edildi.

Celera'daki uzmanlar günde 100-200.000 diziyi tanımlayabiliyorlardı.Ancak ilerleyen tarihlerde iki birim arasında ipler gerildi ve yollarayrıldı. Bu ay içinde ise yeniden bir araya geldiler ve İngiliz SangerCenter ile birlikte insan geni araştırmalarını nihayete erdiğiniaçıkladılar.

Bundan sonra neler olacak?

Genetik haritanın çözümlenmesiyle, 2015 yılına kadar kanser dahil pekçok hastalığa karşı tedavi geliştirilecek.

2002-2003: İnsanın genetik haritası %100 oranında deşifre edilecek. DNAünitelerinin sıralanması tamamlanacak, ne işe yaradıkları bulunacak.

2002-2010: Kanser, şeker ve felç gibi hastalık risklerini belirlemetestleri denenmeye başlayacak. Hemofili, kalp hastalıkları ve bazıkanser türlerine karşı gen tedavisi geliştirilecek.

2015: Kişinin gen yapısına göre özel tedavi metodları geliştirilecek.Bu sayede kanser dahil birçok hastalık tedavi edilebilecek.