iklim

[boxcigar]

Atmosferi niteleyen meteoroloji olaylarının bütünüdür. Dünya'nınherhangi bir yerinde hava her zaman aynı değildir. Bir gün açıktır,ertesi gün rüzgâr eser, sonra bir başka gün de don yapar, iklim,sıcaklık, yağmur, rüzgâr, atmosfer basıncı ve bunların yıl boyuncagösterdiği değişimler, gelişmeler gibi öğelerin bütünüdür.

Kürenin yüzeyinde çeşitli iklim tipleri vardır. Dağılımları özellikleenleme, yani Güneş ışınlarının, eğimine göre ayarlanır: ışınlar, dikineindikleri yerleri (Ekvator), çok eğik indikleri yerlere (kutuplar)oranla çok daha fazla ısıtır.

Bir bölgenin iklimi, uzun bir devre içinde atmosfer özelliklerinin(çeşitli yayınımların şiddeti, nemlilik, kimyasal bileşim, rüzgâr,elektriksel durum v.b.) belirli biçimde birleşmesiyle meydana gelir.Günlük gelişmeleri belirleyen hava durumu ile, daha genel anlamı olaniklim terimleri karıştırılmamalıdır. İstanbul'da kışın çok soğuk birkaçgün yaşanabilir, ama İstanbul'un iklimi gene de ılımandır.

Etki alanına ve süresine göre de iklim koşulları dörde ayrılır:yeryüzünün dolaşım kuşakları boyunca çok geniş bir alam süreli olaraketkileyen koşullar iklim kuşağı'nı meydana getirir. Bu kuşak içinde birkıtanın önemlice bir bölümünü etkisi altına alan koşullar bölgeseliklim terimiyle belirlenir. Bu da, daha dar boyutlarda yerel iklimbölgelerine bölünür; bir orman, kıyı v.b. koşullar yerel iklim yaratır.Çok sınırlı meteoroloji koşullarının etkileriyse mikroklima'yı meydanagetirir.

Kutuplara Doğru

Kutup iklimi pek serttir, insanın yaşamasına elverişli değildir. Kışınsıcaklık çoğu zaman -30 derecenin altına düşer. Şiddetli rüzgârlar,müthiş kar fırtınaları yaratır. Yazın, Güneş hiç bir zaman tamamenbatmaz (ünlü «gece yarısı güneşi» budur); hava sıcaklığı biraz yumuşarve karlar kısmen erir.

Ilıman Kuşak

Burada hava sıcaklığı çok daha elverişlidir: Kuzey Yarımküresi'ndeyıllık ortalama 10 ile 20 derece arasında değişir ve rüzgârlar batıdandoğuya eser. Kıtaların batı cephelerinin iklimi, iç ve doğu kesimlerinikliminin tersidir.

Batı cephelerinde, denizden esen batı rüzgârları nem yüklüdür.Yağmurlar sık sık yağar ve havayı yumuşatır: kışın don olayı seyrekgörülür, ama yazın da pek sıcak yapmaz. Bu, okyanus iklimi'dir. Amakıtaların içine doğru girildikçe, rüzgârlar nemini yitirir. Karaiklimi'nde hava daha kuru ve sıcaklıklar arasındaki fark çoktur: kışındon yapar, yazlar ise sıcak ve fırtınalı geçer.

Akdeniz iklimi, ılıman kuşak ile sıcak kuşak arasında bir geçişbölgesidir. Yazın kuru hava, tropiklerden yukarı çıkar, gök hep masmavive aydınlık, hava çok sıcaktır. Kışlar yumuşaktır; yağmur özelliklesonbaharda yağar.

Dönenceler Arasında

Dönencelerin üzerinde nem yüklü rüzgârların gelmesini önleyen havakütleleri yerleşmiştir. Bu bölgelerde, hemen hemen hiç yağmur yağmaz.Sıcaklıklar hep aşırıdır: gece don yapabilir ve gündüz sıcaklık 40derecenin üstüne çıkabilir. Bu koşullar altında bitki örtüsü pek güçgelişir. Bu, çöl iklimi'dir.

Dönenceler arasında, mevsimler, sıcaklık farkı göstermez (hava bütünyıl sıcaktır), mevsim değişiklikleri ancak yağış ve kuraklıktananlaşılır. Bu, tropikal iklim'dir. Ekvatora yaklaşıldıkça kurak mevsimazalır ve Ekvator altında hiç kalmaz: her gün saat 17'ye doğru yağmuryağar. Bu Ekvator iklimi'dir.

Muson

Muson iklimi Hindistan'ı ve Güneydoğu Asya'yı etkiler. Muson, kışınkurak, karadan denize doğru esen bir rüzgârdır. Uzun bir kışkuraklığından sonra, yaz musonu çoğu zaman taşkınlara yol açan pek bolyağmurlar getirir. Dünya'nın en çok yağış alan yeri, Himalayalar'ıneteğinde, yılda 12 metre yağmur düşen bölgedir.