ibn Heysem

[boxcigar]

İbn Heysem (965-1040)
Işık konusuna ilişkin olan Kitab-ül-menazır ’ı yalnız Doğu’da değil,daha sonra birçok Latince çevirileriyle Batı’da Roger Bacon veWitello’nun fizik araştırmaları üzerinde etki yapmıştır...

Ortaçağın yetiştirdiği en büyük İslam fizikçisi İbn Heysem’dir(965-1040) Batılıların Alhazen adıyla tanıdıkları Ebu Ali el-Hasenibn-Heysem’dir.965'te Basra’da doğdu;asıl büyük araştırmalarınıFatimilerden El-Hakim zamanında Mısır’da yaptı. Kahire’de 1040'da öldü.İbn Heysem, büyük bir fizikçi olduğu kadar matematikçi ve filozoftu,ışık konusu idrak ruhiyatındaki araştırmaları onu şüpheciliğe götürdü.

Işık konusuna ilişkin olan Kitab-ül-menazır ’ı yalnız Doğu’da değil,daha sonra birçok Latince çevirileriyle Batı’da Roger Bacon veWitello’nun fizik araştırmaları üzerinde etki yapmıştır. Eskilerinsandığı gibi ışığın gözden çıkıp eşyaya gitmek suretiyle görme fiilininolmadığını, tam tersine eşyadan bize ışğın gelmesiyle gördüğümüz (s:270) öngörüsünü yerleştirdi.Gözün ilk ilmi tavsifini yapan odur.Seleflerinden çok daha ilme ve gerçeğe yakın olan bir görme telakkisivardı. Hava içerisinde kırılma olayına ilişkin dahice araştırmalaryaptı. Tek ve çift gözle görmeyi tefsir eden bilimsel açıklamalarverdi. Karanlık bir odayı ışığın davranışlarını incelemearaştırmalarında ilk kez kullandı. İbn Heysem’in Kitab-ül menazır’ısonradan Kemaleddin Ebu’l Hasan Farisi (öl: 1320) tarafından şerhedilmiş ve tamamlanmıştır. Onun çalışmaları özellikle üstadı tarafındantemelleri atılmış olan küresel bir yüzeyde kırılma ve yansıma, karanlıkoda vb. deneyleridir.

İbn Heysem’in Orta Çağ’da Latinceye çevrilmiş birçok eseri vardır.Enrico Narducci’nin eseri (1871'de İtalyanca yayımlanmış) bu çevirilerhakkında zengin bilgi verir. Büyük Batı fizikçilerinin yetişmesinde buçevirilerin doğrudan doğruya etkisi olmuştur. Roger Bacon, onu üstaddiye tanımakla birlikte bazı noktalarda aşmaya çalışır. Fakat JohnPecckam’ın (1813-1874; H1228-1291) Perspectiva communis’i İbn Heysem’inyetersiz bir özetinden başka bir şey değildir.

Witello da üstadını asla aşmış değildir. Bütün araştırmaları İslamaliminin uğraştığı olayların sınırını geçmediği gibi yöntemine dehiçbir yenilik getirmemiştir Bununla birlikte onlar Batıda modern fizikaraştırmalarına başlangıç sayılabilir. Alimin bir de Menazil-ül-hikmeadlı eseri vardır ki burada çekimden, sukut hadiselerinden, yoğunlaşmave havanın yoğunluğundan söz eder.New York Üniversitesinden Draper’egöre İbn Heysem’de evrim fikirinin ilk tohumları sezilmektedir.

(H.Z.Ülken, İ. Düşüncesi, s: 270-271)