Hidroelektrik Enerji

[boxcigar]

m.Ö. 3000-2000 yıllarından itibaren Mezopotamya ve Çin 'de, Mısır veAnadolu 'da suyun potansiyel ve kinetik enerjisinden faydalanılmıştır.Buhar makinasının icadına kadar bir cismi hareket ettirmek için kuvvetkaynağı olarak sadece su ve rüzgardan yararlanılıyordu. Rüzgarınsüreksiz olması nedeniyle daha çok su kullanılmıştır.

Suyun Potansiyel ve kinetik enerjisinden faydalanılarak çeşitli tiptehidroelektrik tesisler yapılabilir. Çöllerde ve sıcak ülkelerde suyunbuharlaşmasından faydalanmak suretiyle yapılan depresyon tesisleri,gel-git olayından ve dalga enerjisinden faydalanılarak yapılanlarlaakarsular üzerinde kurulan sistemler buna örnek verilebilir.

Depresyon Tesisleri

Denizden alçakta olan çöllerde veya denize kıyısı olan çok sıcakbölgelerde, yüzeyden suyun fazla buharlaşmasından yararlanmak amacıylahidroelektrik tesisler yapılmaktadır. Çok sıcak bölgelerdeki uygun birkoy bir duvar aracılığıyla denizden ayrılır. Denizden ayrılan kısımdaserbest su yüzeyinden buharlaşma sonucunda, buranın su seviyesialçalır. İşte buharlaşan bu su miktarına eşit debi denizden alınarakhidroelektrik tesisi kurulur.

Çöllerde yapılan tesislerde ise çölün denizden alçak olan kesimlerindebir tünel veya bir kanal ile deniz suyu taşınır. Çukur bölgede yapılantesiste ise enerji üretilir. Çukur bölgede oluşan göl kesimden bir yıliçinde buharlaşan su miktarına eşit olan debi, denizden alındığıtakdirde zaman içinde gölde kararlı bir seviye oluşur. Çukur bölgedeoluşan bu gölün hacminin deniz suyundaki tuzu depolayacak kadar büyükolması gerekir.

Kattara Hidroelektrik projesi. Kattara Çölü Kahire'nin 300 km batısındave Akdeniz seviyesinden 135 m alçaktadır. 80 km uzunluğundaki bir tünelvasıtasıyla 600 m³/sn lik deniz suyu bu çukura aktarılacaktır. Oluşacakgöl ham biriken tuzları hem de 60 m yüksekliğindeki 12000 m²'lik biralana sahip gölün su yüzeyinde büyük miktarda buharlaşmagerçekleşecektir. Yılda yaklaşık 2 m kalınlığında su buharlaşırsa,yılda toplam 24 milyar m³ su buharlaşacaktır. Bu da ~761 m³/s debiyekarşılık gelir. Fırat nehrinin debisi ise 600 m³/s 'dır. Tesisin kurgücü 1200MW'dır.

Gel-Git Hidroelektrik Tesisleri

Açık denizlerde meydana gelen gel-git olaylarından yararlanılarakelektrik enerjisi elde edilmesi için kurulan tesislerdir. Yükselendeniz suyu bir nehrin ağzında yapılan hazneye veya bir koya doldurulur.Boşalırken, dolarken veya her iki yönde çalışan tek ve çift hazneligelgit tesisleri yapılmıştır.

24 saat içinde, 20 dk süre ile deniz iki defa kabarır ve alçalır.Dolarken ve boşalırken aynı türbin çalışabilir. İki taraf arası seviyefarkı 3 m olunca türbinler durur. Daha sonra tekrar kapaklar açılarakdeniz suyu doldurulur ve boşaltılır. Bu tesislerin en büyüğü Fransa'daAtlantik sahilindeki Rance Tesisidir. Bu santralde her biri 10 MWgücünde 24 türbin-jeneratör grubu vardır. Tesisi çalıştırmakta sadecebir kişi görevli çünkü tesis tam otomatik olarak çalışmaktadır. Tesis240 MW gücündedir.

Dalga Enerjisinden Faydalanılarak Enerji Üreten Tesisler

Bu tesisler henüz uygulama safhasına girmemiştir. Dalga enerjisinin desüreksiz olması bu tür tesislerin faaliyet sürelerini kısıtlamaktadır.İstanbul Boğazındaki akıntıdan enerji elde edilmesi ise mümkündeğildir. Çünkü tesisin masrafları üretimle elde edilecek gelirin çokçok üstündedir. Ayrıca tesisin kurulabilmesi için Boğaz deniz trafiğinekapatılacaktır ve üretilecek enerji ise yalnızca 5 MW gücündedir. Yanikonvansiyonel olmayan tesisler ancak belirli yerlerde ve belirlikoşullar altında yapılabilmektedir.

Akarsular Üzerinde Kurulan Hidroelektrik Tesisleri

Bu tür santraller iki ana bölüme ayrılır. Barajsız hidroelektriksantralleri, nehir santralleri veya çevirmeli hidroelektrik tesisleri.

Barajsız Hidroelektrik Tesisleri

Akarsu, bağlama adı verilen bir sistem aracılığıyla kabartılarak sualınır. Alınan su bir tünel veya kanal yardımıyla az bir eğimoluşturacak şekilde, aynı veya başka bir akarsu yatağına bırakılır.Böylece seviye farkından yararlanılarak elektrik enerjisi üretimisağlanır. Akarsu üzerine yapılan bağlama yardımı ile kabartılan suyun,seviye farkından yararlanarak kanalsız veya tünelsiz tesisleryapılmaktadır.

Barajlı Hidroelektrik Tesisler

Akarsu üzerinde bir baraj yardımı ile mevsimlik, yıllık veya çok yıllıkhazneler. Elektrik enerjisi üretimi ihtiyaca göre ayarlanarak, piksaatlerindeki ihtiyaç kolayca karşılanır. Yedek türbinler yardımı ileyağışlı yıllarda güvenilir enerjinin üstünde ikincil enerjiüretilebilir ve haznenin büyüklüğüne göre kurak mevsimlerde enerjiihtiyacı karşılanabilir. Bunlara karşın barajların önemliolumsuzlukları da göz ardı edilmemelidir.