Hava

[boxcigar]

Balık suda yaşar, insan havada yaşar. Her nefes alışımızdaciğerlerimize yarım litre temiz hava dolar: böylece günde 12,000 litrehava tüketiriz, yani, havanın litresi 1,29 gram geldiğine göre, 15kilogramdan fazla. Hava renksiz, tatsız ve kokusuz olduğu için,varlığını, rüzgâr biçiminde esmedikçe, hiç belli etmez.

1773 yılında havanın en az iki gazın karışımı olduğunu ilk bulan, büyükFransız kimyacısı Lavoisier oldu. Lavoisier bu gazlardan biri olanoksijenin, yanma ve solunum için şart olduğunu, diğerinin yani azotunise bu fenomenlerde hiç bir rol oynamadığını gösterdi. Azot gazınaadını o verdi.

Odun, kömür, mazot, hava olmayan yerde yanamaz: yanan bir mumun üstünebir kavanoz kapatacak olursanız alevi söner. Bunun gibi, havadakioksijen, organizmamızda besinlerin (alevsiz ve çok ısı vermeden) ağıryanması için şarttır ve bu yanma, vücut ısısını korur, organizmayakasların ihtiyacı olan maddeleri sağlar.

Yağmur damlalarıyla sürüklenen veya mikroplar aracılığıyla toprağabulaşan azot, bitkiler tarafından tüketilir. Ama havada, hepsi deyararlı olan başka gazlar da vardır. 100 litre havayı tartar ve bütünbileşimlerini ayıracak olursak, 78 litre azot, 20 litre oksijen ve llitre argon elde ederiz.

Çok az miktarda nadir gazlar da buluruz. Bunlar gerçekte nadir adınıhak etmişlerdir: çünkü, bir tek litre neon elde etmek için, 70,000litre havayı işlemden geçirmek gerekir, l litre helyum için ise 200,000litre ve l litre ksenon için de 10 milyon litre hava gerekir.

Sıvı Hava

Bütün bu gazlar sanayide sıvı havadan elde edilir. Çünkü bütün maddelergibi hava da gaz, sıvı veya katı halde bulunabilir. Her şey bir basınçve ısı sorunudur: havayı sıfırın altında 193 dereceye kadar soğutursakmavimtırak bir sıvıya dönüşür. Ama yeniden ısınmaya bırakacak olursakbileşimindeki maddelerden her biri ayrı ayrı ısıda yeniden gazadönüşecek ve böylece bu maddeler birbirinden ayrılacaktır.

Oksijen çelik yapımında, füze motorlarının çalışmasında ve kaynakmakinesinde kullanılır. Azot, kimya sanayiinde hammadde olarak(amonyak, gübre v.b. üretimi) çok geçerlidir. Argon ile kripton bazıelektrik ampullerinin seyreltilmiş atmosferini oluşturur. Neon, ışıklıilân tüplerinde güzel, kırmızı bir renk verir. Sıvı hava daha birçokyerde, özellikle nakledilecek organların korunması için tıp alanındakullanılır.