sonraki »

[no_fear_06]

Neye mal olursa olsun intikam almak
1780, Amerika

Savaş beklenmedik tarafların yakınlaşmasına neden oluyor. Amerikandevriminde de buna benzer bir durum yaşanmıştı. Fransa'nın savaşagirmesinin nedeni İngiltere'yle aralarında yüzyıllardır devam edenanlaşmazlıktı. Tarihin cilvesi; ABD'yi yaratan Fransa, İngiltere'denintikam almak istiyordu.

Bazı tarihçiler bizi Fransız devriminin Amerikan devrimini bir kardeşgibi görüp yardım elini uzattığına inandırmaya çalışır. AncakFransa'nın Amerika'daki kolonilerin devrimlerini desteklemesinineşitlik ve özgürlük gibi ideallerle ilgisi yoktu. Yönetimdeki gençsınıf ki bunlara ünlü Lafayatte Markisi de dahildi, Voltaire hayranıydıve radikal hareketlere sahip çıkmak onlara uygun düşüyordu.Fransızların Amerikan devrimini desteklemelerinin en büyük nedeniİngilizlerden intikam almaktı.

Amerikan devriminin başlamasından sadece on iki yıl önce, Fransa on üçkoloninin baş düşmanı olarak görülüyordu. Amerika kıtası Fransız veKızılderili savaşlarını görmüştü ve on binlerce insan ölmüştü. 1763anlaşmasıyla Fransa Kuzey Amerika'dan uzaklaştırılmış olsa da acıanılar birkaç nesil daha kafaları meşgul edecekti.

Fransızlar, İngilizlere karşı kaybettiklerinde zararları kolonicilerinkaybından çok daha acı vericiydi. Koloniciler belki çiftliklerini,ailelerini kaybettiler ama Fransızlar bir imparatorluk kaybetti. İlkbaşta tam bir zafer mümkün gibi gözüküyordu, ama sonunda Quebec, Ohiove Missisipi Vadisi kaybedilmişti. Artık on binlerce Kanadalı veFransız sadece birer mülteciydi. Savaşta donanmalar, ordular yok olmuş,bir ulusun gururu incinmişti. Bu arada nefret edilen Anglo-Saksonİmparatorluğu sınırlarının dışına yayılıp zenginleşmeye devam ediyordu.

Böylece 1775'de kolonilerde isyan çıktığı haberleri memnuniyetlekarşılandı. Son savaşların bitmesi ve isyan çıkması arasında geçenzamanda İngilizler garnizon, bina inşası, yönetim birimleriningelirlerinin karşılanması, son savaştan kalan borçların ödenmesi içinmilyonlar harcamıştı. Bunun tam tersine, Fransa ise deniz aşırı tümgiderlerinden kurtulmuş ve zenginleşmişti. Denizaşırı sömürgelere paraharcamadığında Fransa'nın ekonomik açıdan bu kadar gelişebileceğikimsenin aklına gelmemişti. 18. yüzyılın ortalarındaki ekonomik teoritamamen kolonilerden sağlanan hammaddenin getireceği para üzerinekurulmuştu.

İngiliz koloni!erindeki isyanın neler getirebileceğinin gerçekten dekimse farkında değildi. Saraya yakın Fransız entelektüel vedüşünürlerinde birden Amerikandaki isyana yoğun bir destek vermeeğilimi baş gösterdi.

Aslında bunların hepsi tarihin en büyük politikacı, entelektüel vepropaganda uzmanlarından biri olan Benjamin Franklin'in başınınaltından çıkıyordu.

1776'da isyan hükümetinin bir temsilcisi olarak Fransız sarayına gidenBenjamin Franklin hemen işe koyuldu. Fransızlar tarafından resmi olaraktanınmamış bir hükümetin temsilcisi olduğu için resmi bir şekildesarayda takdim edilemezdi ama o zaten tam bir saray adamıydı. Davetleresansasyon yaratacak kıyafetlerle katılır, armonikasıyla konserlerverirdi. Kadınları kendisiyle birlikte çıplak "hava banyosu" yapmayaikna ederdi. Yetmişlerinde olmasına rağmen Franklin'le bir gecegeçirmek için kadınlar sırada beklemek zorundaydılar. Parissosyetesinde Franklin'in ne kadar çekici bir adam olduğundan başka birşey konuşulmuyordu.

Bu arada her fırsatta Amerika konusunu gündeme getiriyordu.Entelektüellerle yaptığı sohbetlerde insanlığın girdiği yeni dönemdenbahsedip Voltaire, Rousseau ve Aydınlanma'dan övgüyle bahsediyordu.Ekonomistlere doğal kaynaklar açısından zengin olan yeni dünyakolonilerinde sınırsız ve sorunsuz ticaret yapma hakkını,milliyetçilere ise intikam fikrini sunuyordu. "Artık aynı savaşıniçindeyiz" diyordu. İki taraf da İngiliz emperyalizmine karşıydı.Açıkça söylenmese de Kanada'yı ve Mississippi Vadisi'ninzenginliklerini tekrar kazanma şansı da olabilirdi.

Franklin, Fransızlara düşünecek çok şey vermişti. Bu arada isyanlailgili başka tartışmalar da başlamıştı. Sadece bir intikam şansı değil,imparatorluğun yenilenme şansı da vardı. İngiltere'den kurtulurkurtulmaz bu on üç koloninin içlerindeki anlaşmazlıklara boğulacağınainanıyorlardı. Karışıklık sırasında birkaç koloninin kontrolünüellerine geçirmeleri çok kolay olurdu. İmkanlar sınırsızdı.

Franklin'in başarılı pazarlaması ve Fransızları bu işe sürükleyecek bolmiktarda neden olması Amerikan isyanının karlı bir iş olabileceğifikrini güçlendiriyordu. Yükselen ihtiyatlı sesler asi Amerikanordusunun New York'un kuzeyinde bir İngiliz ordusunu tutsak ettiğiduyulduğunda sona erdi. Bu topraklarda bir nesil önce Fransızlar veİngilizler çarpışmıştı.

Fransa, asi Amerikan hükümetiyle bir anlaşma yaptı ve parasal destekolmaya söz verdi. Amerikan devrimini kurtarabilecek bir zamanlamayla,1778'in Şubat ayında önemli miktarlarda malzeme, üniforma ve silahİngilizlerin barikatını aşıp Forge Vadisine ulaştı. Bu destekAmerikalılara büyük bir moral verdi. Birkaç ay sonra da Fransa veİngiltere arasında resmi savaş ilan edildi.

1780'de sanki büyük bir Fransız keşif gücü Amerikan bölgesindeilerliyordu. Başlarında da Fransız subaylar vardı. Fransızlarınsağladığı on binlerce tüfek, süngü ve üniformayı üzerlerinde taşıyanAmerikan askerleriydi aslında. Yaşlı Fransız savaş gemileri deAmerikalılara verilmişti. Bu arada Fransız donanması da Hint Okyanusuve Karayipler'de harekete geçmişti.

Sonuç olarak İngilizler Yorktown'da teslim olduktan sonra savaş iki yıldaha sürdü. Çatışmalar ise Kuzey Amerika'dan Karayiplere, ManşDenizi'ne, Cebelitarık'a, Güney Afrika'ya ve Hint Okyanusu'na kaydı.İspanya ve Hollanda da intikam duygularının peşinde savaşa girdi.Avrupalıların ilgisi Cebelitarık'ı İngilizlerin elinden almayayoğunlaştığından savaşın başladığı yer olan Amerikan kolonileri öneminikaybetti.

Fransa ise az kalsın amacına ulaşıyordu. Ancak savaşın son yılında herşeyi berbat ettiler. Karayipler'de ve Hint Okyanusunda Fransızfilolarının yenilgiye uğraması Fransa'nın planlarını suya düşürdü.Cebelitarık'ı almak için kurulan Fransız-İspanyol ittifakı isebaşarısız oldu. Fransızlara kalan büyük miktarlarda borçtu.

ABD'de on binden fazla askerin masrafları, bir o kadar Amerikanaskerinin donatılması, askeri harekatlar, donanmanın girdiği savaşlar,yeni gemilerin inşası ve İngiltere'yle savaş halinde olunmasındandolayı Fransız tüccarlarının iş yapamaması Fransa'yı mali zorluğasokmakla kalmadı, tam bir iflasın eşiğine getirdi. Yıllardır sürençabalar sonuçta hiçbir kar getirmemişti.

Artık beladan kurtulmak isteyen Fransa, Ocak 1783'te İngilizlerleanlaşma imzaladı. Şu kabul edilmeli ki, İngilizler FransızlarıAmerika'ya ihanet etmeye zorladı, ancak Fransa ABD'nin tanınması veİngiliz kuvvetlerinin çekilmesinde ısrar etti.

Bu durumda Fransa gerçekten de bir intikam almış oldu. Ama ödenenbedele gerçekten değer miydi? XVI. Louis bu kararla sonunuhazırlamıştı. Savaşın yarattığı borçların altından kalkmaya uğraşanLouis 1789'da vergi reformu yapmak için bir toplantı düzenlemek istedi.Ancak toplantı yerine devrim yapıldı.

Devrim hareketini Lafayette Markisi başlatmıştı. Louis yardımistediğinde ise Amerikan hükümeti, "Biz yabancı devletlerin işlerinekarışmasak daha iyi olur" dedi. Louis, Amerika'ya yardım yüzündengirilen borçlar sonucu kellesini kaybetti. Devrim ise tüm Fransa'yı birkaosa sürükledi.

O zamanlar Fransa için ABD'ye yardım etmek karlı görünmüştü. Ancakişler yolunda gitmedi. Belki de Fransız garsonların Amerikalıturistlere kötü davranmasının nedeni Amerika'nın yardım etmemesinincezasıdır.