Don Olayi

[boxcigar]

Şiddetli ve sürekli don olayı tarımsal faaliyetlerdeki en büyük riskolduğu gibi, karların erimesini engelleyerek ve yeryüzününgeçirgenliğini imkansız hale getirerek hidrolojik açıdan da önemli roloynamaktadır. Don, kısaca sıcaklığın 0°C'ın altına düşmesiyle veya0°C'a yakın derecelerinde meydana gelen bir olaydır.

OLUŞUMU

Yer yüzeyinin radyasyon ve kondüksiyon ile aşırı soğumasına neden olanolaylar donun oluşması için elverişli temel koşulları sağlarlar.Özellikle belirli bir yerin soğuk ve kuru bir polar hava kütlesitarafından doldurulması, havanın açık ve sakin olması, atmosferin subuharı oranının düşük olması, karasal bir sıcaklık rejimi don içinelverişli koşulları oluştururlar. Bu koşullar altında kondüksiyon veradyasyonla yeryüzü sıcaklığının özellikle geceleyin aşırı düşmesi,sıcaklığın 0°C'ın altına inmesiyle donun oluşmasına yol açar.

Topoğrafik yapı da don oluşumunda önemli bir rol oynar. Yükseklerdesoğuyan ve ağırlaşan hava, yer yer çukur alanlarda toplanarak bukısımların don tarafından etkilenmesine neden olur. Şunu dabelirtmeliyiz ki, geniş alanlarda sıcaklık 0°C'ın üzerinde olduğu haldetopoğrafik yapının elverişli olması nedeniyle don olayı meydanagelebilir.

Gerek toprağın yapısının ve bitki örtüsünün türünün ve gerekse de karörtüsünün, don oluşumu ve don olayıyla meydana gelen buzun özellikleriüzerinde çeşitli etkileri söz konusudur. Yer yüzeyinin donma hızıiçerdiği suyun miktarına da bağlıdır. Çok nemli topraklar kurutopraklara göre daha yavaş donarlar. Ormanlık alanlar ise açık alanlaragöre daha yavaş ve aynı zamanda daha yüzeysel olarak donarlar.

Yeterli düzeydeki kar örtüsü, adeta yer yüzeyini dona karşı koruyan birbattaniye rolü oynar. Deneyler, yeterli kalınlıktaki kar örtüsünündonmuş toprağı çözdüğünü de göstermiştir. Bu çözülme derin kısımlardabaşlayıp yüzeye doğru ilerler. Ancak, kar erimeye başlarsa sızan suyunetkisi ile çözülme üst kısımlardan da başlayabilir.

KORUNMA

Dona karşı korunmada ilk aşama, dondan en az zarar görebilecek yerlerintesbit edilmesidir. Havanın daha hareketli olması nedeniyle yamaçlardon tehlikesiyle daha az karşılaşırlar. Göl ve deniz kıyılarındakirüzgarın etkisindeki yerler, burunlar ve yarımadalar da dondan nispetendaha az zarar gören yerlerdir.