Chen Ning Yang

[boxcigar]

Çin asıllı ABD’li fizikçi Yang, temel parçacıkların zayıfetkileşmelerinde paritenin korunumu yasasının geçerli olmadığınıbelirlemiştir. 1942’de Kunming’deki Ulusal Güneybatı BirleşikÜniversitesi’nden lisans, iki yıl sonra Tsinghua Üniversitesi’ndenyüksek lisans derecesini aldı ve burslu öğrenci olarak ABD’ye gitti.1948’de Chicago Üniversitesi’nde doktora çalışmalarını tamamlayarak biryıl Fermi’nin asistanlığını yaptı.

1955’te profesörlüğe yükselen Yang, 1965’ten sonra Stony Brook’daki NewYork Eyalet Üniversitesi’nde fizik profesörü ve kuramsal FizikEnstitüsü’nün başkanı olarak görev yapmaktadır. Zayıf etkileşmelerdeparitenin (uzayda sağ-sol simetrisinin) korunmadığını ortaya koyançalışmaları nedeniyle 1957 Nobel Fizik Ödülü’nü Lee ile bölüşmüştür.

İstatistiksel mekanik ve kuantum alan kuramı gibi konularda bilimeönemli katkılarda bulunan Yang’a ün ve Nobel Ödülü kazandıran en önemliçalışması, 1956’da Lee ile birlikte pritenin korunumu yasasının zayıfetkileşmeler için geçerli olmadığını göstermesi olmuştur.

O güne değin bütün fiziksel olayların sağ-sol bakışımı (simetrisi)gösterdiği, başka bir deyişle pariteyi koruduğu çok doğal bir ilkeolarak kabul edilmiştir. Bu ilkenin geçerli olmasının doğal bir sonucuolarak, bir olayın sağ-sol bakışımlısının, yani "aynadaki görüntüsünün"de geçerli bir fiziksel olay olarak kabul edilmesi gerekiyordu.

O güne değin enerjinin ya da momentumun korunumu ilkeleri gibi evrenselbir geçerliliği olduğu sanılan paritenin korunumunun, o sıralarda yenibulunmuş olan teta ve tau adlı mezonların bozunmalarında geçerliolmadığını gözlemleyen Yang ve Lee, bu bozunumların tıpkı radyoaktifbeta bozunumu gibi zayıf etkileşmeler olduğu gerçeğinden yol çıkarak veo güne değin yapılmış tüm beta bozunması deneylerini inceleyerek,bunlardan edinilen kuramsal bilgilerin ya da deney çözümlerindekullanılan varsayımların zayıf etkileşmelerde paritenin korunduğunailişkin bir kanıt getirmediğini ortaya koydular.

Bu bulgularını deneysel olarak sınanması için yardım istedikleriWu’nun, radyoaktif kobalt-60 çekirdeği üzerinde 1957’degerçekleştirdiği deney de, zayıf etkileşmelerde paritenin korunmadığınıkesin kanıtlarıyla doğruladı.