Carl Friedrich Gauss

[boxcigar]

Fakir bir Alman ailenin çocuğu olan ve "Matematiğin Prensi" olarakanılan Gauss'un (1777-1855) dehası çok erken yaşlarda kendini göstermişve konuşmayı öğrenmeden önce toplama ve çıkarma yapmayı öğrenmiştir.

Güç koşullar altında sürdürdüğü eğitimini, 14 yaşındayken bir asilinsağladığı destekle güvence altına alabilmiştir. 16 yaşında EukleidesGeometrisi'nin alternatifi olacak yeni bir geometri tasarlamış ve 18yaşındayken Lagrange ve Newton'un eserlerini incelemiştir.

Üniversitede öğrenciyken, sadece pergel ve cetvel kullanarak 17 kenarlıdüzgün bir çokgenin çizilmesi metodunu bulmuştur. Bu buluşundan çokmutlu olmuş ve mezarının üzerine bu çokgenin oyulmasını istemiştir.Archimedes tarafından başlatılan bu geleneğin birçok matematikçiyietkilediği anlaşılmaktadır.

Sayılar teorisi üzerine yazmış olduğu ilk büyük eseri "DisquistionesArithmeticae" (Aritmetik Araştırmaları) ona şimdiki ününükazandırmıştır. Eseri okuyan Lagrange, Gauss'a şunları yazmıştır:"Eseriniz sizi bir anda birinci sınıf matematikçiler arasınayükseltmiştir. Uzun zamandan beri yapılmış en güzel analitik keşfiihtiva eden son bölümü çok önemli kabul ediyorum."

Gauss'un bu yapıtı modern sayılar teorisine temel olmuştur. Ona göre,sayılar teorisi çok önemlidir: "Matematik, bilimlerin kraliçesi olduğugibi, sayılar teorisi de matematiğin kraliçesidir." Yeni yüzyılın ilkgününde (1 Ocak 1801) Ceres adı verilen gezegenciğin bulunması,Gauss'un astronomiye ilgisini uyandırmıştır; az sayıda gözlemdenyararlanarak bu gezegenciğin yörüngesini hesaplama sorununu, Gauss, 8.dereceden bir denklem yardımıyla çözmüştür.

1802'de bulunan diğer bir gezegencik olan Pallas ile de ilgilenmiştir.İkinci eseri, bu iki gezegenciğin hareketleriyle ilgilidir. 1821yılında Gauss, resmi bir jeodezi araştırmasına bilim danışmanı olmuş vebu görevi ona yüzeyler ve haritacılıkla ilgili yeni teoriler ilhametmiştir.

Yıllar geçtikçe Gauss'un ilgisi matematiksel fiziğe ve karmaşıkgeometri araştırmalarına yönelmiştir. Bu dönemde Yer'in magnetik alanıüzerine deneysel çalışmalar yapmış ve uzaklığın karesiyle ters orantılıolarak etkileyen kuvvetler kuramını ileri sürmüştür.

1833 yılında Weber ile birlikte bir elektrik telgrafı kurmuş ve bununladüzenli mesajlar göndermiştir. Onun elektromagnetizm ile ilgiliaraştırmalarının 19. yüzyılda fizik biliminin gelişmesine büyük katkısıolmuştur.

Günlüklerinin ve mektuplarının ortaya çıkması, bazı önemlidüşüncelerini kendisine saklamış olduğunu göstermiştir; bu belgelerden,Gauss'un 1800 gibi erken bir tarihte, eliptik fonksiyonları keşfetmişolduğu ve 1816'da Eukleides-dışı geometriyi bildiği anlaşılmaktadır.Eukleidesçi uzay kavramının apriori (önsel) olduğunu savunan Kant'ınisabetliliğinden kuşkulanmış ve uzayın gerçek geometrisinin ancakdeneyle bulunabileceğini düşünmüştür.

Gauss sadece bilimsel konularla ilgilenmemiştir; Avrupa edebiyatı,Yunan ve Roma klâsikleri, Dünya politikası, botanik ve mineroloji gibikonular da ilgi alanına girmektedir. Ana dili Almanca ile birlikte,Latince, İngilizce, Danimarkaca ve Fransızca okuyabildiği veyazabildiği bilinmektedir; 62 yaşında bu dillere Rusça'yı da eklemeyekarar vermiş ve iki yıl içinde bu dili de öğrenmiştir.