Buharlı Araba

Böyle bir tasarı Newcomen'in makinesiyle bile hayalden öteyegidebilecek gibi değildi. Daha önce tanımını yaptığımız üç metreuzunluğunda ve sarkacı yedi metreye varan dev aracı bir gözümüzün önünegetirelim. Böylesine bir hantal makineyi bir arabaya, hatta bir gemiyeyüklemeyi düşünmek düpedüz gülünçtü. Üstelik bir soğutma makinesiolduğuna göre araçta ayrıca tonlarla soğuk su bulundurulmasıgerektirmekteydi. Bu su, gemi için bir sorun değilse de buncahantallığı bir kara taşıt aracında bir an düşünmek bile saçmaydı, öyleki bu yolda ısrar edenlerin hepsinin acı hayal kırıklıklarınauğrayacakları kesindi.

Böyle olduğu halde, Fransız askeri mühendisi Joseph Cugnot (1725-1804),umutsuzluğa kapılmadı. Çok ufak tipte inşa ettiği bir Newcomenmakinesini bir arabaya yükledi. Buharı sıvılaştırma işini hava ilegerçekleştirdi. Hantal sarkacın yerine bir dişli çark mandalı koydu.Tek ve büyük bir kazan yerine buharı sırayla alan iki ufak silindiryerleştirdi.

Makinesinin prototipi 1769'da tamamlandı. Bu üç tekerlekli bir yükarabası olup tek ön tekerlek hem itici hem de yön verici göreviniyükleniyordu. Bu araç 1770'te denendi. Zamanında yazılmış bir anı buaracı şöyle tanımlar:

"2.500 kg.'lık bir topu taşıyan hemen hemen aynı ağırlıktaki bu araç bir saatte 5/4 fersah yol aldı."

Cugnot ne yazık ki buharlaşma yoluyla eksildikçe kazanın suyunuyenileyecek bir sistem kurmayı ihmal ettiğinden 15 dakikada bir durmakve su ikmali yapıp kaynamasını beklemek gerekiyordu. Ciddi birsakıncaydı bu. O kadar ki; başta aracı top taşıma işinde kullanmayıdüşünen askeri mühendisler, bundan çabuk caydılar. Aradan otuz yılgeçti, bir yenilik getirilmeyen makine Napolyon'a teklif edildiğinde, obite bu sakıncanın bir Watt makinesi sayesinde giderilebileceğini vebunun gerçekleşmesi halinde eşsiz bir savaş aracı elde edebileceğinitahmin edemedi.

Cugnot'nun makinesinin sakıncaları ne kadar büyük olursa olsun bunlarıngiderilemeyecek türden olmadığını ve makinenin kullanışlı halegetirilebileceğini yalnız iki kişi anladı: Bunlardan biri, daha önce desözünü ettiğimiz William Murdock oldu. Cugnot'nun çalışmalarındanhaberi var mıydı, yok muydu, bilemiyoruz. Ancak, halen BirminghamMüzesinde bulunan onun tarafından yapılmış bir makine, buharlı araçlarüzerinde çalışmış olduğunu ispatlamaktadır.

Yüksek basınçlı kazan ve bir çift-etkili Watt makinesiyle hareket edenbu araç, 1784'ten 1792'ye kadar kusursuz işledi. Ama o tarihte ilkotomobil kazası da yapıldı. Araç sürücüsünün yönetiminden çıkıp zavallıbir yayaya tampon darbesi indirmiş, adamcağızı korkudan baygındüşürmüştü. Teknik engeli yenen ikinci kişi, yine daha önce sözünüettiğimiz Oliver Evens'tir. Beygir gücüne ihtiyaç duyulmayan bir arabaicat etmeyi 1786'da düşünmüş, ama çalışmalarına ancak 1800'debaşlayabilmişti. Daha önce de buharlı bir deniz tarama gemisi inşaetmişti. Keşfettiği yüksek basıncı bir arabaya uygulayarak Philadelphiasokaklarında gezmeye başladı.

Ama 1795'te kendisine bir sermayedar ortak bulmak üzere Londra'yatemsilci gönderme gibi bir hataya düştü. Temsilci başarısızlıkla döndüve elindeki belgeler Richard Trevithick adlı bir adamın eline geçti(1771-1833). Bu adam kuzeni Vivian ile birlikte, Evens'in makinesindenyararlanmayı bildi ve atölyelerinde onunkine çok benzeyen arabalar imalederek piyasaya sürdü. Bu buharlı ilk otomobil, Camborne (Cornoualles)Plymouth arasındaki 120 km.'lik yolu, saatte yaklaşık olarak 16 km.hızla gitmeyi başardı. Kendi türünde en başarılı olan bu araç, LondraSergisinde de gösterildi, ama hiç bir kapitalist ona sermaye bağlamayacesaret edemedi.

Cugnot'dan beri bu hep böyle oluyordu; çünkü 1769' dan bu yana artıkgelişmiş olmakla birlikte buharlı makine kendini bir türlü kabulettiremiyordu. Evens ve Trevithick'in makineleri gelişmiş araçlardı vetaşıma işlerinde başarıyla kullanılabilirdi. Ama nedense, hiç kimseparasını tehlikeye sokmak istemiyordu. Bu nedenle buharlı arabadenemesi tam bir başarısızlıkla sona eren bir serüven oldu.

Başarısızlığı iki nedene bağlayabiliriz: O dönemde insanlaralıştıklarından başka türlü bir taşıma aracına pek ihtiyaç duymamakta;sonra bir taşıt aracının hayvandan başka bir itici güçlesürülebileceğini düşünememekteydiler. Böyle bir önyargının karşısındaelbette ki, mucitlerin eserleri ne kadar güvenilir ve gelişmiş olursaolsun kendini kabul ettiremezdi.

Kaldı ki, o dönemin insanlarında çağdaşlarımıza benzer bir gelişmehevesi de yoktu. Bugün en kalın kafalı bile on yirmi ya da yüz yılsonra bütün makinelerin en gelişmiş duruma ulaşacağından ve ulaşımındaha hızla yapılacağından kuşkusu yoktur. Trenden otomobile,otomobilden uçağa, uçaktan füzeye gelişme hızla gerçekleştirilmiş,geçmişteki bu gelişim ilerisi için bir garanti olmuştur. 2000 yılınıntekniğinin 1970'inkinden kat kat üstün olmayacağını artık kimse aklınınköşesinden geçiremez. Bunun tersine 1800 yıllarında sürekli gelişmeyeolan inanç yaygın değildi çünkü, sınırlı bir lüksün dışında çoğunlukhep aynı şekilde yaşamışlardı. Bu durumun değişeceğini tahminedemiyorlardı. Watt' in makinesi fabrikaları işletmek; at, taşıtlarıçekmek ve rüzgâr da değirmeni döndürmek içindi.

Bu ruh tembelliği buharlı makinenin ulaşım araçlarına uygulanmasınınelli yıl geciktirdi. Ocağı, kömür yığını ve koca. bacasıyla hantalgörünümü karşısında onu ancak sabit bir, makine olarak düşünüyorlardı.Bu koca şeyin bir posta arabasına yüklenip onu çekmesi düşünülebilirmiydi? Düzenli) bir hizmeti böylesine sevimsiz bir araca bırakmak nemaskaralıktı!