Büyük Plinius

[boxcigar]

Eski Romalı doğa bilgini ve ansiklopedi yazarı Plinius’un, HistoriaNaturalis adlı yapıtı, en geniş kapsamlı ilk ansiklopedi olarak kabuledilir. Tam adı Gaius Plinius Secundus’tur ve "Genç Plinius" adıylatanınarak konsüllüğe dek yükselmiş ünlü bir yazar olan yeğeni GaiusPlinius Caecilius Sencundus’tan ayırt etmek üzere "Büyük Plinius" diyeanılır.

Şövalye sınıfından varlıklı bir ailenin oğlu olan Büyük Plinius,edebiyat, güzel söz söyleme sanatı ve hukuk okuyarak iyi bir öğrenimgörmesi için, on iki yaşındayken Roma’ya gönderildi. 47’de, toplumunyalnızca üst sınıflarına tanınmış bir hak olan devlet memurluğunun ilkaşamasındaki askerlik görevine başladı ve Germanya’daki bir süvaribirliğinin komutanlığına getirildi.

Askerlik ve tarih konusundaki yapıtlarıyla ilk yazarlık ürünleriniverdiği bu on yıllık görev süresinin bitiminde, İtalya’ya döndü vebüyük olasılıkla Roma’da hukuk öğrenimini tamamlayarak avukatlığabaşladı.

Siyasal bir görev almaktan kaçınıp, yalnızca dil bilgisi, konuşmasanatı gibi sakıncasız konularda yapıt verdiği ve yoğun bir araştırmayayöneldiği o yıllar, Neron’un imparatorluk dönemine rastlar.

Plinius, bilim tarihindeki yerini, o güne değin edinilmiş tüm bilgileriderlemek amacıyla kaleme aldığı, insanlık tarihinin ilk ansiklopedisisayılan dev yapıtına borçludur. "Doğa Tarihi" adı altındabirleştirilmiş otuz yedi kitaptan olşan bu yapıt, 500’e yakın EskiYunanlı ve Romalı yazarın bıraktığı 2 bini aşkın kitabın içeriğindenözetlenmiş yoğun bir bilgi derlemesidir.

Tüm yaşamını her konuda bilgi derlemeye adayan ve yorulmak bilmez biraraştırmacı olan Plinius’un ansiklopedisi, ne yazık ki duyduğu herbilgiyi ayrım yapmaksızın ve sınamaksızın yapıtına aldığı için çükbüyük yanlışlarla doludur ve bilimsel olmaktan çok uzaktır.

Özellikle hayvanlarla ilgili bölümlerinde efsane yaratıklara, garipcanavarlara ve bu yaratıklar üzerine söylenmiş inanılmaz öykülere yervermesi, yapıtın bilimsel değerine büyük ölçüde gölge düşürmüşse de,Eskiçağ sanatına ilişkin son ciltlerin belgesel değeri ve Yunanca bitkiya da hayvan adlarının Latince karşılıklarını veren terimlemeçalışmaları, yapıtın ününün bugüne değin süregelmesi için yeterliolmuştur.