İdrarda bulunan oksalat billurlarının meydana getirdiği böbrek taşları,kum tanesi kadar olabildiği gibi pinpon topu büyüklüğünde de olabilir.Ufak taşlar böbrekten kolaylıkla çıkabilr. Büyükler ise böbreklerdenmesaneye giderken şiddetli ağrılara neden olurGöğsün yukarı ve önkısmında, kaburgaların altında, ani ve kıvrandırıcı ağrı hissedilir.Terleme ve kusma da görülebilir. İdrarın rengi bulanık ve bazenkanlıdır.
Böbrekler bel kemiğinin iki yanında,kaburgaların hemen altında yer alan, yumruk büyüklüğünde, fasulyeyebenzeyen bir çift organdır. Başlıca işlevleri kanın fazla suyunu veartık maddelerini süzmektir. Bu maddeler idrar şeklinde ureter denilenkanallarla böbrekten mesane (sidik torbası ) na aktarılır ve buradan dauretra yolu ile dışarıya atılır.
Böbrekler aynı zamanda 3 önemli hormonu da üretirler. Bunlar kemiklerdekırmızı kan hücrelerinin üretimini harekete geçiren eritropoetin; kanbasıncını düzenleyen renin ve sağlıklı kemikleşme için gerekli olan Dvitamini.
Böbrek Taşı Nedir: Henüz tamamen anlaşılamamış bazı sebeplerle normal idrarın içeriğindebulunan özellikle ürik asit ve kalsiyum gibi maddeler kristalleşerekböbrek içinde taş olarak adlandırılan yapıları oluştururlar. Tıbbi adıNefrolitiazis dir. Oluşan bu taşlar golf topu kadar büyük olabileceğigibi kum tanesi kadar küçükte olabilirler. Düzgün yuvarlak, sivri,asimetrik vs. çeşitli şekillerde olabilirler. Çoğu taş sarı-kahverengirenklerdedir. Ancak kimyasal bileşimine göre bronz rengi, altuni veyasiyah renkli taşlar da olabilir.
Bazı taşlar hiç belirti vermeden böbrekte kalabilirler. Bazıları iseureterler, mesane ve uretra boyunca yer değiştirirler ve idrarla dışarıatılabilirler. Küçük olan taşlar herhangi bir belirti vermeden veya çokaz bir rahatsızlıkla dışarı atılabilirken daha büyük olan taşlar çokşiddetli ağrılara sebep olabilirler.Bazende idrar geçişini önleyebilentehlikeli tıkanıklıklar oluşturabilirler.
Görülme Sıklığı: Oldukça sık görülen bir hastalıktır. Erkeklerin % 10-15 i, kadınlarınise ortalama % 5 inde görülür.İlk olarak genellikle 20-30 yaşlarındaortaya çıkar. Özellikle erkeklerde bir kez taş oluşmuş erkeklerin 2/3ünde ortalama 9 yıl içinde taş tekrarlamaktadır.
Sebepleri: Böbrek taşını oluşturan sebepler kesin olarak bilinmemektedir. Bazıaraştırmacılar içilen suyun çok fazla sert ( kalsiyum sulfat içeriğifazla ) veya çok fazla yumuşak ( sodyum karbonat içeriği fazla )olmasının etki edebileceğini söylemektedirler. Aşırı alkol tüketimi,gut hastalığı da aşırı taş oluşumuna sebep olabilir.Bazı araştırmacılarise aşırı sıvı kaybına neden olan sıcak iklimlerde böbrek taşının dahasık rastlandığını, bir başka grup birtakım özel yiyeceklerin bövrektaşına neden olduğunu iddia etmektedir.
- Supersaturasyon teorisi: ( aşırı doygunluğa bağlı kristalleşmeteorisi.) En yaygın teoridir. Vücudun susuz kalmasına bağlı olarakidrar daki sıvı oranı ile çözünen katı maddeler arasında dengesizlikoluştuğuna inanılır. Bu çözünmüş artık maddeler ile aşırı yüklenenidrar bir noktada doygunluğa uğrar ve bu noktadan sonra artık maddeleryavaş yavaş birikerek kristalizasyona ve taş oluşumuna sebep olur. Bunedenle taş oluşumunu engellemek için çok miktarda su içilmesiönerilir.
- İnhibitörler: Normal idrarkristalleşmeyi engelleyen inhibitörleri içermektedir. Bir teoriye görebazı kişilerde bu inhibitörler yeterli görevi yapamamakta ,kristalleşmeyi ve dolayısıyla taş oluşumunu engelleyememektedir.
Böbrek Taşlarının Tipleri: Böbrek taşları kimyasal içerik olarak farklılıklar gösterir.
- Kalsiyum Taşları:
Tüm böbrek taşlarının yaklaşık % 70-80 i ya kalsiyum oksalat, veyakalsiyum fosfat ya da her ikisinin bileşiminden oluşur. Kalsiyum diş vekemik sağlığında önemli rol aynar ve normal diyette bulunur. Kalsiyumunfazlası idrar yolu ile ile vücuttan uzaklaştırılır. Kalsiyum taşları dahiperkalsiüri ( idrarda aşırı kalsiyum bulunması ) li kişilerdeoluşmaktadır.
Kalsiyum taşı oluşan hastaların % 40 ında sebebi bilinmeyen ailevigeçişli kalsiyum metabolizması bozukluğu vardır.Ender olarakta kalsiyummetabolizmasını harekete geçiren parotiroid hormonunu aşırı miktarlardaüreten paratiroid bezi tümörü sebep olmaktadır. Furasemid gibidiüretikler, kalsiyum bazlı antasitler ve steroidler de hiperkalsiüriye neden olabilmektedir. Aynı zamanda bazı barsak hastalıkları, A ve Dvitamininin çok yüksek miktarlarda alınması, et, tavuk, balık gibiyiyeceklerin aşırı alınması da sebep olabilmektedir.
Diyette B vitamininin çok az veya C vitamininin çok fazla olması ilekalsiyum oksalat taşlarının oluşumu arasında bir ilişki kurulmaktadır.
- Ürik Asit Taşları:
Ürik asit vücutta protein yıkımı sonucu normal olarak oluşur ve idrarlaatılır. Ancak bazı kişilerde özellikle erkeklerde ürik asit böbreklerdeve eklem yerlerinde birikebilir. Eklemlerde ürik asit birikmesi ailevigeçişli olan gut hastalığında görülür. Böbreklerde birikmesi ile deürik asit taşları oluşur.
Böbrek taşlarının % 5-23 ü ( özellikle çoğunlukla erkeklerde olmaküzere) ürik asit taşlarıdır. Ürik asit taşlarında genetik faktörlerinde rol oynadığı öne sürülmektedir. Yüksek proteinli ( özellikle etürünleri fazla ) diyet alanlarda ürik asit taşı oluşma olasılığıartmaktadır.
- Enfeksiyon taşları:
Tüm taşların yaklaşık % 20 sini oluştururlar. İdrardaki üreninbakteriler tarafından bozulması ile asidikleşen idrarda oluşan amonyakve magnezyumun kristalleşmesi enfeksiyon taşlarına neden olmaktadır.Üriner sistem enfeksiyonu geçirmeye daha yatkın olan kadınlardaerkeklere oranla daha sık rastlanmaktadır.
- Sistin Taşları:
Sistin sinir kas ve bazı dokuların yapı taşlarından olanaminiasitlerden biridir. Ender görülen ailevi bir hastalık olansistinüri de böbrekler de sistin taşları oluşur. Tüm taşların % 1-2sini oluşturmaktadır
