Biruni

[boxcigar]

Biruni hastalıkları tedavi konusunda değerli bir uzmandı. Yunan ve Hinttıbbını incelemiş, Sultan Mes'ud'un gözünü tedavi etmişti. Otlarınhangisinin hangi derde deva ve şifa olduğunu çok iyi bilirdi.Eczacılıkla doktorluğun sınırlarını çizmiş, ilaçların yan etkilerindenbahsetmiştir.

Bîrûnî, Cebir, Geometri ve Coğrafya konularında bile o konuyla ilgilibir âyet zikretmiş, âyette bahsi geçen konunun yorumlarını yapmış,ilimle dini birleştirmiş, fennî ilimlerle ilahî bilgilere daha iyinüfuz edileceğini söylemiş, ilim öğrenmekten kastın hakkı ve hakikatıbulmak olduğunu dile getirmiş ve "Anlattıklarım arasında gerçek dışıolanlar varsa Allah'a tevbe ederim. Razı olacağı şeylere sarılmakhususunda Allah'tan yardım dilerim. Bâtıl Şeylerden korunmak için deAllah'tan hidayet isterim. İyilik O'nun elindedir!" demiştir.

Hayatı

Yaşadığı çağa damgasını vurup "Biruni Asrı" denmesine sebep olan zekâharikası bilgin 973 yılında Harizm'in merkezi Kâs'ta doğdu. Esas adıEbû Reyhan b. Muhammed'dir. Küçük yaşta babasını kaybetti. Annesi onuzor şartlarda, odunsatarak büyüttü. Daha çocuk yaşta araştırmacı birruha sahipti. Birçok kOnuyu öğrenmek için çılgınca hırs gösteriyordu.Tahsil çağına girdiğinde Hârizmşahların himayesine alındı ve sarayterbiyesiyle yetişmesine özen gösterildi. Bu aileden bilhassa Mansur,Bîrûnî'nin en iyi bir eğitim alması için her imkânı sağladı.

Bu arada İbni Irak ve Abdüssamed b. Hakîm'den de dersler alanbilginimizin öğrenimi uzun sürmedi, daha çok özel çabalarıyla kendisiniyetiştirdi. Araştırmacı ruhu, öğrenme hırsı ve sönmeyen azmiylebirleşince 17 yaşında eser vermeye başladı. Fakat Me'mûnîlerin Kâs'ıalıp Hârizmşahları tarihten silmeleriyle Bîrûnî'nin huzuru kaçtı,sıkıntılar başladı ve Kâs'ı terketmek zorunda kaldı. Ancak iki yılsonra tekrar döndüğünde ünlü bilgin Ebü'lVefâ ile buluşup rasatçalışmaları yaptı.

Daha sonra hükümdar Ebü'lAbbas, sarayında Bîrûnî'ye bir dairetahsisedip, müşavir ve vezir olarak görevlendirdi. Bu durum,hükümdarların ilme duydukları derin saygının göstergesi, bilginimizinde devlet başkanları yanındaki yüksek itibarının belgesiydi.

Gazneli Mahmud Hindistan'ı alınca hocalarıyla Bîrûnî'yi de orayagötürdü. Zira onun yanında da itibarı çok yüksekti. "Bîrûnî,sarayımızın en değerli hazinesidir'derdi. Bu yüzden tedbirli hünkâr,liyakatını bildiği Bîrûnî'yi Hazine Genel Müdürlüğü'ne tayin etti. O daorada Hint dil ve kültürünü bütünüyle inceledi. Üstün dehasıyla kısasürede Hintli bilginler üzerinde şaşkınlık ve hayranlık uyandırdı.Kendisine sağlanan siyasî ve ilmî araştırmalarına devam etti. Bir devreadını veren, çağını aşan ilmî hayatının zirvesine erişti. SultanMes'ud, kendisine ithaf ettiği Kanunu Mes'ûdî adlı eseri için Bîrûnî'yebir fil yükü gümüş para vermişse de o, bu hediyeyi almadı.

Son eseri olan Kitabü'sSaydele fi't Tıb'bı yazdığında 80 yaşınıgeçmişti. Üstad diye saygıyla yâd edilen yalnız İslâm âleminin değil,tüm dünyada çağının en büyük bilgini olan Bîrûnî, 1051 yılında Gazne'dehayata gözlerini yumdu.

Kişiliği

Bîrûnî, "Elinden kalem düşmeyen, gözü kitaptan ayrılmayan, iman dolukalbi tefekkürden dûr olmayan, benzeri her asırda görülmeyen bilginlerbilgini bir dâhiydi. Arapça, Farsça, Ibrânîce, Rumca, Süryânice,Yunanca ve Çinçe gibi daha birçok lisan biliyordu. Matematik,Astronomi, Geometri, Fizik, Kimya, Tıp, Eczacılık, Tarih, Coğrafya,Filoloji, Etnoloji, Jeoloji, Dinler ve Mezhepler Tarihi gibi 30 kadarilim dalında çalışmalar yaptı, eserler verdi.

Onun tabiat ilimleriyle yakından ilgilenmesi, Allah'ın kevnî âyetlerinianlamak, kâinatın yapı ve düzeninden Allah'a ulaşmak, Onu yüceltmekgâyesine yönelikti. Eserlerinde çok defa Kur ân âyetlerine başvurur,onların çeşitli ilimler açısından yorumlanmasını amaçlardı. Kurân'ınbelâğat ve i'cazına olan hayranlığını her vesileyle dile getirdi. İlmîkaynaklara dayanma, deney ve tecrübeyle ispat etme şartını ilk defa oileri sürdü.

İbni Sinâ'yla yaptığı karşılıklı yazışmalarındaki ilmî metod veyorumları, günümüzde yazılmış gibi tazeliğini halen korumaktadır.Tahkîk ve Kanûnı Mes'ûdî adlı eserleriyle trigonometri konusundabugünkü ilmî seviyeye tâ o günden, ulaştıgı açıkça görülür. Bu eserastronomi alanında zengin ve ciddî bir araştırma âbidesi olarak tarihemal olmuştur. İlmiyle dine hizmetten mutluluk duymaktadır.

Gazne'de kıbleyi tam olarak tespit etmesi ve kıblenin tayini içingeliştirdiği matematik yöntemi dolayısıyla kıyamet günü Rabb'indensevap ummaktadır. Ayın, güneşin ve dünyanın hareketleri, güneştutulması anında ulaşan hadiseler üzerine verdiği bilgi ve yaptığırasatlarda, çağdaş tespitlere uygun neticeler elde etti. Buçalışmalarıyla yer ölçüsü ilminin temellerini sekiz asır önce attı.Israrlı çabaları sonunda yerin çapını ölçmeyi başardı. Dünyanın çapınınölçülmesiyle ilgili görüşü, günümüz matematik ölçülerine tıpatıpuymaktadır. Avrupa'da buna BÎRÛNI KURALI denmektedir.

Newton ve Fransız Piscard yaptıkları hesaplama sonucu ekvatoru 25.000mil olarak bulmuşlardır. Halbuki bu ölçüyü Bîrûnî, onlardan tam 700 yılönce Pakistan'da bulmuştu. O çağda Batılılardan ne kadar dailerideymişiz.

Biruni, hastalıkları tedavi konusunda değerli bir uzmandı. Yunan veHint tıbbını incelemiş, Sultan Mes'ud'un gözünü tedavi etmişti. Otlarınhangisinin hangi derde deva ve şifa olduğunu çok iyi bilirdi.Eczacılıkla doktorluğun sınırlarını çizmiş, ilaçların yan etkilerindenbahsetmiştir.

Daha o çağda Ümit Burnu'nun varlığından söz etmiş, Kuzey Asya ve KuzeyAvrupa'dan geniş bilgiler vermişti. Christof Coloumb'dan beş asır önceAmerika kıtasından, Japonya'nın varlığından ilk defa sözeden O'dur.

Dünyanın yuvarlak ve dönmekte olduğunu, yerçekimin varlığını Newton'danasırlarca önce ortaya koydu. Henüz çağımızda sözü edilebilen karalarınkuzeye doğru kayma fikrini 9.5 asır önce dile getirdi.

Botanikle ilgilendi, geometriyi botaniğe uyguladı. Bitki ve hayvanlardaüreme konularına eğildi. Kuşlarla ilgili çok orjinal tespitler yaptı.Tarihle ilgilendi. Gazneli Mahmud, Sebüktekin ve Harzem'in tarihleriniyazdı. Bîrûnî, ayrıca dinler tarihi konusuna eğildi, ona birçok yenilikgetirdi. Çağından dokuz asır sonra ancak ayrı bir ilim haline gelebilenMukayeseli Dinler Tarihi, kurucusu sayılan Bîrûnî'ye çok şey borçludur.

Bîrûnî, felsefeyle de ilgilendi. Ama felsefenin dumanlı havasındaboğulup kalmadı. Meseleleri doğrudan Allah'a dayandırdı. Tabiatolaylarından sözederken, onlardaki hikmetin sahibini gösterdi. Eşyayave cisimlere takılıp kalmadı.

Bîrûnî, Cebir, Geometri ve Cografya konularında bile o konuyla ilgilibir âyet zikretmiş, âyette bahsi geçen konunun yorumlarını yapmış,ilimle dini birleştirmiş, fennî ilimlerle ilahî bilgilere daha iyinüfuz edileceğini söylemiş, ilim öğrenmekten kastın hakkı ve hakikatıbulmak olduğunu dile getirmiş ve "Anlattıklarım arasında gerçek dışıolanlar varsa Allah'a tövbe ederim. Razı olacağı şeylere sarılmakhususunda Allah'tan yardım dilerim. Bâtıl şeylerden korunmak için deAllah'tan hidayet isterim. İyilik O'nun elindedir!" demiştir.

Eserleri halen Batı bilim dünyasında kaynak eser olarakkullanılmaktadır. Türk Tarih Kurumu 68. sayısını Bîrûnî'ye Armağanadıyla bilginimize tahsis etti. Dünyanın çeşitli ülkelerinde Bîrûnî'yianmak için sempozyumlar, kongreler düzenlendi, pullar bastırıldı.UNESCO'nun 25 dilde çıkardığı Conrier Dergisi 1974 Haziran sayısınıBîrûnî'ye ayırdı. Kapak fotoğrafının altına, "1000 yıl önce OrtaAsya'da yaşayan evrensel dehâ Bîrûnî; Astronom, Tarihçi, Botanikçi,Eczacılık uzmanı Jeolog, Şair, Mütefekkir, Matematikçi, Coğrafyacı veHümanist" diye yazılarak tanıtıldı.

Eserleri

Biruni, toplam 180 kadar eser kaleme aldı. En meşhurları şunlardır:

1. EIAsâr'il Bâkiye an'il Kurûni'I Hâliye: (Boş geçen asırlardan kalan eserler.)
2. EI Kanûn'ül Mes'ûdî; En büyük eseridir. Astronomiden coğrafyaya kadar birçok konuda yenilik, keşif ve buluşları içine alır.
3. Kitab'üt Tahkîk Mâli'I Hind: Hind Tarihi, dini, ilmi ve coğrafyası hakkında geniş bilgi verir.
4. Tahdîd'ü Nihâyeti'l Emâkinli Tashîhi Mesâfet'il Mesâkin: Meskenlerarasındaki mesafeyi düzeltmek için mekânların sonunu sınırlama. Bueseriyle Bîrûnî, yepyeni bir ilim dalı olan Jeodezi'nin temelini atmış,ilk harcını koymuştu.
5. Kitabü'I Cemâhirfî Ma'rifeti Cevâhir: Cevherlerin bilinmesine dair kitap.
6. Kitabü't Tefhimfî Evâili Sıbaâti't Tencim: Yıldızlar İlmine Giriş.
7: Kitâbü's Saydelefî Tıp: Eczacılık Kitabı. İlaçların, şifalı otların adlarını altı dildeki karşılıklarıyla yazmış.