Bilge Kağan

Bilge Kağan, 683 yılında doğdu. Babası Göktürk Devleti�ni yeniden kuranİlteriş Kutlug Kağan, annesi İlbilge Hatun�dur. 8 yaşında babasınıyitiren Bilge, 24 yıl boyunca Göktürk Devleti kağanlığı yapan amcasıKapağan Kağan�ın elinde büyüdü.

Bilge Kağan, amcası öldüğünde yerine geçen oğlu İnal�ı devirerek32 yaşında Göktürk Devleti�nin başına geçti. Devletin yönetimini elealan Bilge�nin ilk işi iyi bir yönetim oluşturmak oldu. Bunun için,ordunun başına 31 yaşındaki kardeşi Kül Tegin�i, vezirliğe deTonyukuk�u getirdi.

Bilge Kağan�ın en büyük hayali milletini yerleşik hayata geçirip onlarışehirlerde oturtmak idi. Ama buna vezir Tonyukuk karşı çıkarak,�Türkler, Çinlilerin yüzde biri kadar bile değildiler. Su ve otlakpeşindedirler. Avcılık yaparlar. Belli bir yerleri yoktur vesavaşçıdırlar. Kendilerini güçlü görünce, orduları yürütürler. Güçsüzbulunca kaçarlar ve gizlenirler. Çinlilerin sayı üstünlüklerini böyleceetkisiz kılarlar. Türkleri surlarla çevrili bir kentte toplarsanız vebir kez Çin�e yenilirseniz, onların tutsağı olursunuz � dedi.

Bilge Kağan, bir dönem de Türkler arasında Budizm�i yaymak hevesinekapıldı. Tapınaklar yaparak Türkleri Budist yapmak arzusunu taşıdı.Vezir Tonyukuk, bu düşünceye de karşı çıkarak, Budizm�in insandakihükmetme ve iktidar duygusunu zaafa uğrattığını, kuvvet ve savaşçılıkyolunun bu olmadığını, eğer Türk milletinin yaşaması isteniyorsa bu dinve tapınakların ülkeye sokulmaması gerektiğini söyledi.

Bilge Kağan, çok itibar ettiği Veziri Tonyukuk�un tavsiyelerine uyarak, aklından geçen bu planları yapmadı.

Bilge Kağan döneminde Göktürk Devleti�nin sınırları Çin�in Şan-Tungovasından, İç Asya�da Karaşar bölgesine, kuzeyde Bayırku sahasından Aniırmağı havalisi ve Batı Demir Kapı�ya (Ceyhun Irmağı�nın yakınındaSemerkant-Belh yolu üzerinde) kadar ulaştı.

Önce veziri Tonyukuk�u sonra kardeşi Kül Tegin�i kaybeden BilgeKağan�ı, Çinlilerle işbirliği yapan bakanı Buyrak Cor zehirledi.Yatağında hasta yatarken, kendisini zehirleten bakan ve yardımcısınıöldürten Bilge Kağan, 25 Kasım 734�de öldü.

Bilge Kağan�ın cenazesi 22 Haziran 735 tarihinde büyük bir törenle defnedildi.