Barut

[boxcigar]

Barut güherçile, kükürt ve kömür tozundan meydana gelmiş patlayıcı birmaddedir. Ateşli silahlarla mermiyi atmak için kullanılır. Çok kez,"karabarut" adıyla anılır. Barutun çok eski bîr tarihi vardır. M.Ö.1000 yıllarında, Çinliler, ateşi bir savaş silahı olarak kullanırlardı.Gerek Doğu'da, gerekse Batı'da, alev ve ateşten savaşlarda dayararlanılıyordu. Özellikle Çin ordusunda, dehşet saçan savaş arabalarıvardı ki, bunların görevi çömlek ve güllelerin içindeki ateşi düşmanordusuna atmaktı.

Batılılaın, ateşli silahları Doğululardan öğrendikleri sanılıyor.Ancak, tarihçi Home-ros'un (M.Ö. IX. yüzyıl) eserlerinde, ateşlisilahlar üzerinde herhangi bir bilgiye rastlanmamaktadır. PelopponesSavaşları'nda (M.O. 428-424) içlerinde kömür, kükürt ve zift gibiyanıcı maddeler bulunan toprak kapların mancınıklarla atıldığıbiliniyor. Ne var ki, bu yoldan çıkarılan yangınlar, üzerine toprakatmakla kolaylıkla söndürülebiliyor, büyük bir zarara yol açmasıönleniyordu.

Bunun sonucu olarak, daha etkili yanıcı maddeler aranmaya başlandı.Yanmak için gerekli oksijeni havadan değil de, kendi bünyesindenalabilen yanıcı maddeler en iyisiydi. Yani, ateşin üstü örtü ise bile,sondürülememeli, alevler çıkmaya devam etmeliydi. İşte böylece de,ateşli silahlardan patlayıcı silahlara geçilmiş oldu. Bu işte ilkolarak, güherçile kullanıldı. Güherçile, beyaz renkte, ince billurlarhalinde bir maddedir. Kimyasal adı "potasyum azotat"tır.

Doğu'da, Çinliler, güherçileyi biliyorlardı. Abdullah adında Malaga'lı(İspanya'nın güneyi) bir Arap yazarı (1200 yılları), güherçileden sözederken, "Çin karı" deyimini kullanmıştır. İranlı yazarlar ise,güherçileye "Hint karı" derlerdi. Böylece, güherçile, XIII. yüzyılınortalarına doğru. Doğu'dan İslam ülkelerine geçti. Anlaşıldığına göre,Çinliler barut yapmayı biliyorlardı. Ancak, barutu, "maytap" ve"kestane fişeği" dediğimiz biçimde kullanmışlardır. Büyük İskenderHindistan'a gittiği sıralarda, barut Hindistan'da da biliniyordu. MarcoPolo, Çin'e yaptığı uzun gezisinde, Çinli rahiplerin geceleri havadabaruttu fişeklerle şenlikler yaptığını görmüştü.

Avrupa'da barutu ilk bulanın ise, Friburglu Berthold Schwartz(1318-1384) adında bir Alman rahip ve filozofu olduğu sanılıyor.Schwartz, Venediklilerin kullandıkları ilk topları dökmüş, bu toplarlagülleleri uzağa fırlatmak için de, baruttan yararlanmıştı. Ancak, kimitarihçiler de, Avrupa'da barutun icadı şerefini, Roger Bacon(1224-1294) adındaki İngiliz bilginine verirler.

Avrupa'da, ateşli silahlarla barut, ilk kez XIII. yüzyılda kullanılmayabaşlanmıştır. XIV. yüzyılda da, barutun topçuluk alanında kullanılmasıgeliştirilmiştir. Barutun, bugünkü anlamıyla, ilk olarak. İngilizlerleFransızlar arasındaki Cressy Savaşı'nda (1346) kullanıldığı sanılıyor.

Kimya alanındaki ilerlemeler sonucunda, nitrosellüloz venitrogliserinin elde edilmesiyle, hafif dumanlı barutlar kullanılmayabaşlanmıştır. Eskiden, barut çok miktarda duman yaptığı için, ateş edentopun yeri hemen belli oluyor, üstelik, bu, top namlusunün kalın bir istabakasıyla örtülmesine de yol açıyordu. Paul Vieille adındaki Fransızmühendisi (1854-1934) dumansız barutu icat ettikten sonra İse,silahlarda yalnız bu çeşit barut kullanılmaya başlandı (1886). Bundanbirkaç yıl sonra da, İsveçli kimyager Alfred Nobel (1833-1896) dahayüksek nitelikte patlayıcı bir madde olan nitrogliserinil barutukeşfetti. Zamanla, barut geliştirilerek, değişik silahlarda, istenilenbiçimde kullanılabilecek duruma getirildi.

Barut Nasıl Elde Edilir?

Barutun karışımında, %70 - 80 potasyum nitrat (NOs), %12-20 odunkömürü, %3-14 de kükürt vardır. Bu karışımdaki potasyum nitrat, kömürlekükürtün yanması için gerekli olan oksijeni verir; kükürt de, barutunkolayca tutuşmasını sağlar ve yakılınca çok miktarda gaz çıkartır.Barutu meydana getiren maddelerden kömürün yanmasıyla, karbon dioksit(CO2), kükürtün yanmasıyla da, kükürt dioksit (SO2) gazları oluşur.Geriye, potasyum sülfat, potasyum karbonat, potasyum sülfür kalır ki,bunların gazları yüksek bir basınç meydana getirir. Bu basınç da,ateşli silahlarda, merminin ileriye fırlatılmasını sağlar.

Teknikteki ilerlemelere rağmen, barut, bugün de, pek az bir farkla,eskiden elde edildiği yollardan elde edilir: Karışımı meydana getirenmaddeler, önce ayrı ayrı, sonra da bir arada öğütülerek, karıştırılır.Bu karışım, basınçla, hamur haline getirilir; sarsıntılı eleklerdengeçirilerek, tozundan ayrılır. Bu işlemin sonunda, tane halinde barutelde edilmiş olur. Bu hamur, borulara basılarak, çubuk halinde baruthaline getirilir; buna, "makarna barutu" adı verilir. Ayrıca, küp,prizma, vb. gibi biçimlerde kaplar kullanılarak, istenilen biçimdebarut da elde edilebilir.

Bugün, karabarut, şistli killer, kaya tuzları gibi, ötekilere oranlayumuşakça kütlelerin atılmasında kullanılmaktadır. Çok dumançıkarttığından, askerlik alanında artık büyük bir önemi kalmamıştır.Bugün için, ateşli silahlarda, daha çok "dumansız barut", daha doğrubir deyişle, "az dumanlı barut" kullanılmaktadır. Dumansız barutkolodyum, trinitro gliserin, trinitro tolüen gibi patlayıcı maddelerinkarışımıdır.

Bugün, bu patlayıcı maddeleri yapabilmek için, çok miktarda potasyumnitrata ihtiyaç vardır. Oysa, bu madde, yeryüzünde pek az bulunur.Yalnız, Güney Amerika'da, And Dağları'nın denize bakan kıyılarında,kuşların bıraktığı gübreler, bu madde bakımından son derece zengindir.O dolaylarda, bu gübreyi temizleyecek kadar bol yağmur da yağmadığıİçin, "guana" adı verilen bu gübreler, uzun süre, bozulmadan kalabilir.Bu gübreler, genişliği 3 kilometre, uzunluğu 300 kilometre olan biralanı kaplamış durumdadır. Gübre tabakasının kalınlığı da 1,5 metreyibulur. İşte, bu çevre uzun süre, devletlerin barut yapması için gerekliolan ham maddeyi sağlamıştır.

Bütün devletler, Şili'den gübre satın almak zorunda kalmıştır. YalnızAlmanya, 1913 yılında, Birinci Dünya Savaşı'ndan önce, bu gübrelerdentam 750.000 ton satın almıştı. İngiltere de aynı miktar gübre almış vebu iki ülke, bu maddelerden yaptıkları barutları birbirlerine karşıkullanmışlardı. Ancak, Almanlar, savaş sırasında, havadan aldıklarıazotla, potasyum nitrat yapmayı başardılar. Böylece, barut yapımı için,Şili'deki gübreler yerine, bitmek tükenmek bilmeyen havadanyararlanılmaya başlandı.