Hava basıncını ölçmeğe yarayan alet. Yunanca ağırlık anlamına gelen "baros" ve ölçü anlamına gelen «metron»dan.
İnce bir kamışla su içtiğimiz zaman, kamışın içindeki havayı ağzımızlaiçimize çekeriz. Böylece yaratılan boşluk hemen, yukarı doğru çıkansıvıyla dolar. Bu olay bize doğal gibi gelir; ama bunu nasılaçıklamalı? Eskiçağ bilginleri bu soruya şöyle karşılık verirlerdi:«Doğa, boşluktan nefret eder», yani boşaltılan havanın yerini mutlakabir şey doldurmalıdır. Ama bu bir açıklama değildir.
Atmosfer her şeyi bastırır, sıkıştırır; tıpkı bulunduğu kabınçeperlerine ve içinde yüzen nesnelerin tümüne basınç yapan bir sıvıgibi. Dalgıçlar birkaç metre derine dalar dalmaz, hemen su basıncınıduyarlar. Hava için de az çok aynı şey söz konusudur: stratosferin enyüksek katmanlarına oranla biz, havanın «dibinde», çok derindesayılırız ve sıfır düzeyde (deniz düzeyi) havanın ağırlığı, sm2'ye l033 gramlık bir basınç yapar.
Bir kuyuya daldırılan borudaki hava tulumba ile emilince, atmosfer,borunun içindeki suya basınç yapmaz olur, ama kuyunun içindeki suyabasınç yapmağa devam eder. Böylece sıvı, borudan yukarıya doğru itilir.Ve su, 10,30 metrelik bir yüksekliğe ulaşınca, bu sıvı sütunununağırlığı, havanın kuyu yüzeyine yaptığı basınca eşit hale gelir. Bu ikigüç arasında denge kurulur ve su artık yükselmez.
BAROMETRENİN İCADI
Bu garip olayı ilk olarak 1643 yılında, İtalyan bilgini EvangelistaTorricelli açıkladı. Torricelli, suyun yerine, ondan on üç buçuk defadaha ağır olan civayı (sıvı maden) koymayı akıl etti, bu sayede sütununyüksekliği aynı oranda kısalmış oldu. Böylece Torricelli ilkbarometreyi gerçekleştirdi: bir ucu tıkalı ve içi civa dolu cam birboru. Bu boru başaşağı çevrilip açık ucu gene civayla dolu bir küvetedaldırılır. Borudaki civanın bir kısmı küvete akar ve civa sütunuborunun içinde aşağı yukarı 760 milimetreye kadar iner. O zaman civanınağırlığı, atmosfer basıncı ile eşdeğer olur.
YÜKSEKLİĞİN ÖLÇÜLMESİ VE HAVA TAHMİNİ
Aynı dönemde, Blaise Pascal, yükselti'yi ölçmek için barometredenyararlanmayı düşündü. Atmosferin ağırlığı, borunun içindeki civanınyüksekliğini belirlediğine göre, bu yükseklik, bir dağın tepesindeazalacaktır; dağın tepesinde, hava tabakasının yüksekliği denizdüzeyine göre daha az olduğundan ağırlığı da daha az olacaktır. Bunagöre civa sütununun yüksekliği, hangi yükseltide bulunduğumuzugösterir: altimetre'nin (yükseltiölçer) esası budur.
Daha sonra, atmosferdeki değişmelerin, atmosfer ağırlığını azaltıpçoğaltmakla civa sütununun yüksekliğini değiştirdiği anlaşıldı. Böylecebarometre işaretlerine bakılarak hava değişikliği'nin tahminiöğrenilmiş oldu; buna göre deniz düzeyinde, 760 milimetre yüksekliktekiciva, «güzel hava» belirtisidir. Atmosfer basıncı, havası boşaltılmışkutular olan madeni barometre'lerle de ölçülebilir.
