Atmosfer

[boxcigar]

Yerküreyi saran hava tabakası. Yunanca "atnos": buhar ve "sphaira": küre sözcüklerinden.

Atmosfer Yüksekliğe Göre Değişir

Hayvanlar ve bitkiler ancak atmosfer içinde yaşayabilir, çünkü atmosferonları dış tehlikelerden (göktaşları, morötesi ve kozmik ışınlar)korur, onlara hem ısı, hem de yaşamaları için mutlaka gerekli olanoksijen gibi maddeleri sağlar. Bunun için astronotlar, sürekli olarak,yapay bir atmosferin yaratıldığı bir kabinde veya uzay elbisesi içindeyaşayabilirler.

Yerden yukarıya yükseldikçe, atmosferin tekdüze olmadığını anlarız:basıncı, yoğunluğu, sıcaklığı ve bileşimi, yükseldikçe değişikliğeuğrar. Yükseklik sıfırken, yani deniz düzeyinde, Dünya'yı saran tümhava kalınlığının yükünü taşırız. Atmosfer basıncı denilen bu yükoldukça önemlidir: santimetrekareye l kg'dan fazla düşer (l 033 gr).Biz yükseldikçe bu basınç azalır. Bu olayı dağcılar çok yüksektepelere, örneğin Himalayalar'a (8 000 metre) tırmandıkları zaman dahaiyi anlarlar. Astronotlara gelince, uzay giysilerinden çıkacak olsalar,Dünya'da olduğu gibi vücutları her yandan basınç altında bulunmayacağıiçin düpedüz patlarlar.

500 Kilometre Yükseklikte Atmosfer

Sıcaklık da aynı şekilde değişir; önce azalır, sonra yavaş yavaşartarak çok yükseklerde birkaç yüz dereceye ulaşır. Atmosfer, sıcaklıkderecesinin düşey doğrultuda değişmesi göz önünde tutularak, şutabakalara ayrılmıştır: troposfer (yükseldikçe ısı, belli bir orandaeksilir), stratosfer (ısı değişmez denilebilecek bir durumdadır),mezosfer (ısı önce artar, sonra eksilir), termosfer (yükseldikçe ısıartar).

Vazgeçilmez Bir Korunma

Güneş, bizi aydınlatan ışık ışınlarından başka morötesi ışınlar dayayar; ama morötesi ışınlar yaşam için o kadar tehlikelidir ki, eğerbunlar yere kadar ulaşabilseydi yeryüzünde yaşama olanağı bulunmazdı.Neyse ki, 25 kilometre kadar yukarıda, bu ışınları geniş ölçüdedurduran bir ozon tabakası vardır. Ama bunların bir kısmı gene deatmosferden sızarak yere ulaşır. Tedbir almadan uzun süre güneş banyosuyapan dikkatsizlerin vay haline!

Tüm meteoroloji olayları atmosferde olup biten hareketlerden doğar. Buhareketlerin yarattığı yağmur yeryüzünde yaşamın sürüp gitmesini sağlar.