|
boxcigar
|
 |
« : Temmuz 25, 2007, 04:02:17 ÖS » |
|
Atatürk'ün Hayatı
Mustafa Kemal Atatürk (1881-1938)
TÜRKİYE CUMHURİYETİ'NİN KURUCUSU VE İLK CUMHURBAŞKANI ATATÜRK
MustafaKemal Atatürk 1881 yılında Selânik'te Kocakasım Mahallesi, IslâhhâneCaddesi'ndeki üç katlı pembe evde doğdu. Babası Ali Rıza Efendi, annesiZübeyde Hanım'dır. Baba tarafından dedesi Hafız Ahmet Efendi XIV-XV.yüzyıllarda Konya ve Aydın'dan Makedonya'ya yerleştirilmiş KocacıkYörüklerindendir. Annesi Zübeyde Hanım ise Selânik yakınlarındakiLangaza kasabasına yerleşmiş eski bir Türk ailesinin kızıdır. Milissubaylığı, evkaf katipliği ve kereste ticareti yapan Ali Rıza Efendi,1871 yılında Zübeyde Hanım'la evlendi. Atatürk'ün beş kardeşinden dördüküçük yaşlarda öldü, sadece Makbule (Atadan) 1956 yılına değin yaşadı.
KüçükMustafa öğrenim çağına gelince Hafız Mehmet Efendi'nin mahallemektebinde öğrenime başladı, sonra babasının isteğiyle Şemsi EfendiMektebi'ne geçti. Bu sırada babasını kaybetti (1888). Bir süre RaplaÇiftliği'nde dayısının yanında kaldıktan sonra Selânik'e dönüp okulunubitirdi. Selânik Mülkiye Rüştiyesi'ne kaydoldu. Kısa bir süre sonra1893 yılında Askeri Rüştiye'ye girdi. Bu okulda Matematik öğretmeniMustafa Bey adına "Kemal" i ilave etti. 1896-1899 yıllarında ManastırAskeri İdâdi'sini bitirip, İstanbul'da Harp Okulunda öğrenime başladı.1902 yılında teğmen rütbesiyle mezun oldu., Harp Akademisi'ne devametti. 11 Ocak 1905'te yüzbaşı rütbesiyle Akademi'yi tamamladı.1905-1907 yılları arasında Şam'da 5. Ordu emrinde görev yaptı. 1907'deKolağası (Kıdemli Yüzbaşı) oldu. Manastır'a III. Ordu'ya atandı. 19Nisan 1909'da İstanbul'a giren Hareket Ordusu'nda Kurmay Başkanı olarakgörev aldı. 1910 yılında Fransa'ya gönderildi. Picardie Manevraları'nakatıldı. 1911 yılında İstanbul'da Genel Kurmay Başkanlığı emrindeçalışmaya başladı.
1911 yılında İtalyanların Trablusgarp'ahücumu ile başlayan savaşta, Mustafa Kemal bir grup arkadaşıylabirlikte Tobruk ve Derne bölgesinde görev aldı. 22 Aralık 1911'deİtalyanlara karşı Tobruk Savaşını kazandı. 6 Mart 1912'de DerneKomutanlığına getirildi.
Ekim 1912'de Balkan Savaşı başlayıncaMustafa Kemal Gelibolu ve Bolayır'daki birliklerle savaşa katıldı.Dimetoka ve Edirne'nin geri alınışında büyük hizmetleri görüldü. 1913yılında Sofya Ateşemiliterliğine atandı. Bu görevde iken 1914 yılındayarbaylığa yükseldi. Ateşemiliterlik görevi Ocak 1915'te sona erdi. Busırada I. Dünya Savaşı başlamış, Osmanlı İmparatorluğu savaşa girmekzorunda kalmıştı. Mustafa Kemal 19. Tümeni kurmak üzere Tekirdağ'dagörevlendirildi.
1914 yılında başlayan I. Dünya Savaşı'nda,Mustafa Kemal Çanakkale'de bir kahramanlık destanı yazıp İtilafDevletlerine "Çanakkale geçilmez! " dedirtti. 18 Mart 1915'te ÇanakkaleBoğazını geçmeye kalkan İngiliz ve Fransız donanması ağır kayıplarverince Gelibolu Yarımadası'na asker çıkarmaya karar verdiler. 25 Nisan1915'te Arıburnu'na çıkan düşman kuvvetlerini, Mustafa Kemal'in komutaettiği 19. Tümen Conkbayırı'nda durdurdu. Mustafa Kemal, bu başarıüzerine albaylığa yükseldi. İngilizler 6-7 Ağustos 1915'te Arıburnu'ndatekrar taarruza geçti. Anafartalar Grubu Komutanı Mustafa Kemal 9-10Ağustos'ta Anafartalar Zaferini kazandı. Bu zaferi 17 Ağustos'taKireçtepe, 21 Ağustos'ta II. Anafartalar zaferleri takip etti.Çanakkale Savaşlarında yaklaşık 253.000 şehit veren Türk ulusu onurunuİtilaf Devletlerine karşı korumasını bilmiştir. Mustafa Kemal'inaskerlerine "Ben size taarruzu emretmiyorum, ölmeyi emrediyorum!" emricephenin kaderini değiştirmiştir.
Mustafa Kemal ÇanakkaleSavaşları'dan sonra 1916'da Edirne ve Diyarbakır'da görev aldı. 1 Nisan1916'da tümgeneralliğe yükseldi. Rus kuvvetleriyle savaşarak Muş veBitlis'in geri alınmasını sağladı. Şam ve Halep'teki kısa süreligörevlerinden sonra 1917'de İstanbul'a geldi. Velihat VahidettinEfendi'yle Almanya'ya giderek cephede incelemelerde bulundu. Buseyehatten sonra hastalandı. Viyana ve Karisbad'a giderek tedavi oldu.15 Ağustos 1918'de Halep'e 7. Ordu Komutanı olarak döndü. Bu cephedeİngiliz kuvvetlerine karşı başarılı savunma savaşları yaptı. MondrosMütarekesi'nin imzalanmasından bir gün sonra, 31 Ekim 1918'de YıldırımOrduları Grubu Komutanlığına getirildi. Bu ordunun kaldırılması üzerine13 Kasım 1918'de İstanbul'a gelip Harbiye Nezâreti'nde (Bakanlığında)göreve başladı.
Mondros Mütarekesi'nden sonra İtilafDevletleri'nin Osmanlı ordularını işgale başlamaları üzerine; MustafaKemal 9. Ordu Müfettişi olarak 19 Mayıs 1919'da Samsun'a çıktı. 22Haziran 1919'da Amasya'da yayımladığı genelgeyle "Milletin istiklâliniyine milletin azim ve kararının kurtaracağını " ilan edip SivasKongresi'ni toplantıya çağırdı. 23 Temmuz - 7 Ağustos 1919 tarihleriarasında Erzurum, 4 - 11 Eylül 1919 tarihleri arasında da SivasKongresi'ni toplayarak vatanın kurtuluşu için izlenecek yolunbelirlenmesini sağladı. 27 Aralık 1919'da Ankara'da heyecanlakarşılandı. 23 Nisan 1920'de Türkiye Büyük Millet Meclisi'ninaçılmasıyla Türkiye Cumhuriyeti'nin kurulması yolunda önemli bir adımatılmış oldu. Meclis ve Hükümet Başkanlığına Mustafa Kemal seçildiTürkiye Büyük Millet Meclisi, Kurtuluş Savaşı'nın başarıylasonuçlanması için gerekli yasaları kabul edip uygulamaya başladı.
TürkKurtuluş Savaşı 15 Mayıs 1919'da Yunanlıların İzmir'I işgali sırasındadüşmana ilk kurşunun atılmasıyla başladı. 10 Ağustos 1920 tarihindeSevr Antlaşması'nı imzalayarak aralarında Osmanlı İmparatorluğu'nupaylaşan I. Dünya Savaşı'nın galip devletlerine karşı önce Kuvâ-yiMilliye adı verilen milis kuvvetleriyle savaşıldı. Türkiye Büyük MilletMeclisi düzenli orduyu kurdu, Kuvâ-yi Milliye - ordu bütünleşmesinisağlayarak savaşı zaferle sonuçlandırdı.
Mustafa Kemal yönetimindeki Türk Kurtuluş Savaşının önemli aşamaları şunlardır:
* Sarıkamış (20 Eylül 1920), Kars (30 Ekim 1920) ve Gümrü'nün (7 Kasım 1920) kurtarılışı.
* Çukurova, Gazi Antep, Kahraman Maraş Şanlı Urfa savunmaları (1919- 1921)
* I. İnönü Zaferi (6 -10 Ocak 1921)
* II. İnönü Zaferi (23 Mart-1 Nisan 1921)
* Sakarya Zaferi (23 Ağustos-13 Eylül 1921)
* Büyük Taarruz, Başkomutan Meydan Muhaberesi ve Büyük Zafer (26 Ağustos 9 Eylül 1922)
SakaryaZaferinden sonra 19 Eylül 1921'de Türkiye Büyük Millet Meclisi MustafaKemal'e Mareşal rütbesi ve Gazi unvanını verdi. Kurtuluş Savaşı, 24Temmuz 1923'te imzalanan Lozan Antlaşması'yla sonuçlandı. Böylece SevrAntlaşması'yla paramparça edilen, Türklere 5-6 il büyüklüğünde vatanbırakılan Türkiye toprakları üzerinde ulusal birliğe dayalı yeni Türkdevletinin kurulması için hiçbir engel kalmadı.
23 Nisan 1920'deAnkara'da TBMM'nin açılmasıyla Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşumüjdelenmiştir. Meclisin Türk Kurtuluş Savaşı'nı başarıyla yönetmesi,yeni Türk devletinin kuruluşunu hızlandırdı. 1 Kasım 1922'de hilâfet vesaltanat birbirinden ayrıldı, saltanat kaldırıldı. Böylece Osmanlıİmparatorluğu'yla yönetim bağları koparıldı. 13 Ekim 1923'te Cumhuriyetidaresi kabul edildi, Atatürk oybirliğiyle ilk cumhurbaşkanı seçildi.30 Ekim 1923 günü İsmet İnönü tarafından Cumhuriyet'in ilk hükümetikuruldu. Türkiye Cumhuriyeti, "Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir"ve "Yurtta barış cihanda barış" temelleri üzerinde yükselmeye başladı.
AtatürkTürkiye'yi "Çağdaş uygarlık düzeyine çıkarmak" amacıyla bir dizi devrimyaptı. Bu devrimleri beş başlık altında toplayabiliriz:
1. Siyasal Devrimler:
· Saltanatın Kaldırılması (1 Kasım 1922)
· Cumhuriyetin İlanı (29 Ekim 1923)
· Halifeliğin Kaldırılması (3 Mart 1924)
2. Toplumsal Devrimler:
· Kadınlara erkeklerle eşit haklar verilmesi (1926-1934)
· Şapka ve kıyafet devrimi (25 Kasım 1925)
· Tekke zâviye ve türbelerin kapatılması (30 Kasım 1925)
· Soyadı kanunu ( 21 Haziran 1934)
· Lâkap ve unvanların kaldırılması (26 Kasım 1934)
· Uluslararası saat, takvim ve uzunluk ölçülerin kabulü (1925-1931)
3. Hukuk Devrimi:
· Mecellenin kaldırılması (1924-1937)
· Türk Medeni Kanunu ve diğer kanunların çıkarılarak laik hukuk düzenine geçilmesi (1924-1937)
4. Eğitim ve Kültür Alanındaki Devrimler:
· Öğretimin birleştirilmesi (3 Mart 1924)
· Yeni Türk harflerinin kabulü (1 Kasım 1928)
· Türk Dil ve Tarih Kurumlarının kurulması (1931-1932)
· Üniversite öğreniminin düzenlenmesi (31 Mayıs 1933)
· Güzel sanatlarda yenilikler
5. Ekonomi Alanında Devrimler:
· Aşârın kaldırılması
· Çiftçinin özendirilmesi
· Örnek çiftliklerin kurulması
· Sanayiyi Teşvik Kanunu'nun çıkarılarak sanayi kuruluşlarının kurulması
· I. ve II. Kalkınma Planları'nın (1933-1937) uygulamaya konulması, yurdun yeni yollarla donatılması
Soyadı Kanunu gereğince, 24 Kasım 1934'de TBMM'nce Mustafa Kemal'e "Atatürk" soyadı verildi.
Atatürk,24 Nisan 1920 ve 13 Ağustos 1923 tarihlerinde TBMM Başkanlığınaseçildi. Bu başkanlık görevi, Devlet-Hükümet Başkanlığı düzeyindeydi.29 Ekim 1923 yılında Cumhuriyet ilan edildi ve Atatürk ilkcumhurbaşkanı seçildi. Anayasa gereğince dört yılda bircumhurbaşkanlığı seçimleri yenilendi. 1927,1931, 1935 yıllarında TBMMAtatürk'ü yeniden cumhurbaşkanlığına seçti.
Atatürk sık sık yurtgezilerine çıkarak devlet çalışmalarını yerinde denetledi. İlgililereaksayan yönlerle ilgili emirler verdi. Cumhurbaşkanı sıfatıylaTürkiye'yi ziyaret eden yabancı ülke devlet başkanlarını,başbakanlarını, bakanlarını komutanlarını ağırladı.
15-20 Ekim1927 tarihinde Kurtuluş Savaşı'nı ve Cumhuriyet'in kuruluşunu anlatanbüyük nutkunu, 29 Ekim 1933 tarihinde de 10. Yıl Nutku'nu okudu.
Atatürközel yaşamında sadelik içinde yaşadı. 29 Ocak 1923'de Latife Hanımlaevlendi. Birçok yurt gezisine birlikte çıktılar. Bu evlilik 5 Ağustos1925 tarihine dek sürdü. Çocukları çok seven Atatürk Afet (İnan),Sabiha (Gökçen), Fikriye, Ülkü, Nebile, Rukiye, Zehra adlı kızları veMustafa adlı çobanı manevi evlat edindi. Abdurrahim ve İhsan adlıçocukları himayesine aldı. Yaşayanlarına iyi bir gelecek hazırladı.
1937yılında çiftliklerini hazineye, bir kısım taşınmazlarını da Ankara veBursa Belediyelerine bağışladı. Mirasından kızkardeşine, manevievlatlarına, Türk Dil ve Tarih Kurumlarına pay ayırdı. Kitap okumayı,müzik dinlemeyi, dans etmeyi, ata binmeyi ve yüzmeyi çok severdi.Zeybek oyunlarına, güreşe, Rumeli türkülerine aşırı ilgisi vardı. Tavlave bilardo oynamaktan büyük keyif alırdı. Sakarya adlı atıyla, köpeğiFox'a çok değer verirdi. Zengin bir kitaplık oluşturmuştu. Akşamyemeklerine devlet ve bilim adamlarını, sanatçıları davet eder, ülkeninsorunlarını tartışırdı. Temiz ve düzenli giyinmeye özen gösterirdi.Doğayı çok severdi. Sık sık Atatürk Orman Çiftliği'ne gider,çalışmalara bizzat katılırdı.
Fransızca ve Almanca biliyordu. 10Kasım 1938 saat 9.05'te yakalandığı siroz hastalığından kurtulamayarakİstanbul'da Dolmabahçe Sarayı'nda hayata gözlerini yumdu. Cenazesi 21Kasım 1938 günü törenle geçici istirahatgâhı olan Ankara EtnografyaMüzesi'nde toprağa verildi. Anıtkabir yapıldıktan sonra nâşı görkemlibir törenle 10 Kasım 1953 günü ebedi istirahatgâhına gömüldü.
|
