Sivas Lisesi'nde Geometri ders verirken - 13 Kasım 1937
Atatürk, Sivas Kongresi'nin toplandığı Sivas Lisesi'ne, Lise Müdürü veMatematik öğretmeni Ömer Beygo ve Başyardımcısı Felsefe öğretmeni FaikDranaz ve öteki ilgililerle Kongre salonuna geldiler. Burada önce, 4Eylül 1919 da tarihî kongrenin toplandığı Kongre salonunu ve özelodasını gezdi ve o günkü dekoru aynen korunan bu oda ve salonda o güneait hatıralarını anlattı. Sonra topluluk halinde Lisenin 9/A sınıfındaprogramdaki Hendese (Geometri) dersine girdi. Bu derste bir kızöğrenciyi tahtaya kaldırdı. Öğrenci tahtada çizdiği koşut iki çizgininbaşka iki koşut çizginin kesişmesinden oluşan açıların Arapça adlarınısöylemekte zorluk çekiyor ve yanlışlıklar yapıyordu. Bu durumdanetkilenen Atatürk, tepkisini, "Bu anlaşılmaz Arapça terimlerle,öğrencilere bilgi verilemez. Dersler, Türkçe, yeni terimlerleanlatılmalıdır." dedi ve tebeşiri eline alıp, tahtada çizimlerle"zaviye"nin karşılığı olarak "açı", "dılı" nın karşılığı olarak"kenar", "müselles"in karşılığı olarak da "üçgen" gibi Türkçe yeniterimler kullanarak, bir takım Geometri konularını ve bu aradaPythagoras teoremini anlattı.
Atatürk, dilimize karşılığı "koşut" olan "muvazi" kelimesinin yerinekullandığı "paralel" teriminin kökenini açıklarken Orta Asya'dakiTürklerin, kağnının iki tekerleğinin bir dingile bağlı olarak duruşbiçimine "para" adını verdiklerini anlattı.
Atatürk, bu derste aynı zamanda ders kitaplarının birkaç ay içindeTürkçe terimlerle yazdırılıp bütün okullara ulaştırılmasını emirbuyurdu.
(Önerkol: "Tarihsel Bir Anı", Bilim ve Teknik: Kasım 1981, Sayı: 180, s. 16.)
[/B]
ATATÜRK GEOMETRİ KİTABI YAZDI:
[/B]
A. Dilaçar Anlatıyor:
"Geometri kitabını Atatürk, ölümünden bir buçuk yıl kadar önce ÜçüncüTürk dil Kurultayı (24-31 Ağustos 1936)'ından hemen sonra 1936-19137yılı kış aylarında Dolmabahçe Sarayı'nda kendi eliyle yazmıştır.
1936 Sonbaharında bir gün Atatürk beni, Özel Kalem Müdürü SüreyyaAnderiman'ın yanına katarak Beyoğlu'ndaki Haşet Kitabevi'ne gönderipuygun gördüğümüz Fransızca Geometri kitaplarından bir tane aldırttı.Bunlar Atatürk'le birlikte gözden geçirildikten sonra, yazılacakGeometri kitabının genel tasarısı çizildi. Bir süre sonra ben ayrıldımve kış aylarında Atatürk bu eser üzerinde çalıştı. Geometri kitabı buemeğin ürünüdür.
(Dilâçar, A. : "Geometri" kitabının "Önsöz"ü, Türk Dil Kurumu Yayını, 1981, s. V)
Atatürk'ün, 10 Ocak-9 Mart 1937 tarihleri arasında yazdığı bu eseri,Millî Eğitim Bakanlığı tarafından 1937 yılında Devlet Basımevi'ndebastırılmıştır. "Geometri" adını taşıyan bu kitapta bu adın hemenaltına şu kayıt düşülmüştür:
"Geometri öğretenlerle bu konuda kitap yazacaklara kılavuz olarak Kültür Bakanlığı'nca neşredilmiştir".
ARIKAN'IN GEOMETRİ KİTABI HAKKINDAKİ EMRİ
Kültür (Milli Eğitim) Bakanı Saffet Arıkan, 1937-1938 Öğretim Yılındailkokulların dördüncü ve beşinci sınıflarında okutulacak Hendese(Geometri) ve Hesap (Matematik) kitapları hakkında 15 Ekim 1937tarihinde şu yazılı emri verdi:
"Atatürk tarafından yazılan eser asıl olmak üzere, buna uyan herhangi kitaptan (Hesap+Hendese) okutulması."
15.X.1937
S. Arıkan
[/B]
GEOMETRİ KİTABI HAKKINDA EMRİ:
[/B]
Asım Us anlatıyor:
"Atatürk, (Elâziz) seyahati esnasında Sivas'a uğradı. Burada bir okulda(Sivas Lisesi) talebeyi imtihan ederken Hendese (Geometri) terimlerininhalâ eskisi gibi devam ettiğini görmüş. Resimler üzerinde gama, deltagibi harfler konulmuş. Bundan canı sıkılmış. Derhal, Atatürk'ün yanındabulunan Celal Bayar, Millî Eğitim Bakanı Saffet Arıkan'a yazdığı birtelgrafla bu kitapların okullardan kaldırılmasını bildirmiş. Meğerevvelce verilen bir karara göre kitapların eski tarzda basılmaklaberaber yeni terimlerin de liste şeklinde kitaba eklenmesigerekiyormuş. Devlet Basımevi bu eki yetiştiremediği için okullaragönderilememiş.
Başbakan Celal Bayar, Millî Eğitim Bakanına bu Hendese kitabınınkaldırılmasını bildirince, Saffet Arıkan'ın cevabı şu oldu: "İlkirşadınıza bendeniz mazhar oldum."
(Us, Asım: Asım Us'un Hatıra Notları, 1966, s. 232, 234) 
