|
||
| Sadrazam Mahmut Sevket Pasa'nin öldürülmesi ile (21 Haziran 1913),Ittihat ve Terakki Firkasi, hükûmetin idaresini tamamen ellerinegeçirmisti. Enver, Talat ve Cemal Pasalar, Osmanli Devleti'nin iç vedis politikasini belirlemede en etkili nazirlardi. Balkan savaslarindansonra, ordu ve donanmayi güçlendirmek isteyen hükûmet, Avrupadevletlerinden mühendisler ve askerî uzmanlar getirtmekteydi. OsmanliDevleti, dis siyasetini de, dengeleri gözeterek yeniden belirlemekihtiyacini hissetmekteydi. Emperyalist devletler, nüfuz alanlarinikorumak veya genisletmek maksadiyla siyasî, askeriî ve iktisadî açidanittifaklar olusturmaktaydi. Ingiltere ve Fransa'ya nazaransömürgecilige geç baslayan Almanya, Afrika, Avrupa ve Orta Dogu'danüfuz sahasini genisletmek istiyor ve Osmanli Devleti'ne bu maksatlayakin durmayi yegliyordu . Avusturya-Macaristan Imparatorlugu da,Balkanlarda Panislâvizmi gerçeklestirmeye çalisan Rusya'ya karsiAlmanlarla is birligi içindeydi. Ingiltere ve Fransa tarafindan payedilmis Kuzey Afrika'da gözü olan Italya da bu ittifaka yakindi.Dolayisiyla Almanya önderligindeki Üçlü Ittifak'in (Almanya,Avusturya-Macaristan ve Italya) dogal rakibi, Ingiltere'ninöncülügündeki Fransa ve Rusya'dan olusan Üçlü Itilâf (Anlasma)devletleri idi. Avusturya-Macaristan Veliahti Ferdinand'in, Sirbistanziyareti esnasinda bir Sirp tarafindan öldürülmesi (28 Haziran 1914),bu iki cepheyi sicak savasa sokmaya yetti. Daha sonra Romanya, Japonya ve ABD Itilaf Devletleri, Bulgaristan veOsmanli Devleti ise Ittifak devletleri safinda bu savasa girdiler. Osmanli Devleti savastan önce Ingiltere ve Fransa'ya yakin bir politikaizlemek istedi. Ancak hem hükûmet ve halk içerisindeki tepkiler hem deItilaf Devletleri'nin buna sicak bakmamasi, Osmanlilari Almanya'yayanastirmaktaydi. Özellikle Enver ve Talat Pasalar, Osmanli Devleti'ninyeniden silkinmesi ve kaybettikleri topraklari kazanabilmesi içinAlmanya'nin yaninda yer almayi uygun buluyorlardi. Hükûmet baslangiçtatarafsiz kalmayi tercih etmisti. Almanlarin II.Abdülhamit devrindenitibaren Osmanli Devleti'nin yenilesme çabalarina katkida bulunmasi vebu maksatla gönderdikleri askerî ve sivil uzmanlarin varligi, ItilafDevletleri'nin, Osmanli Devleti'nin tarafsiz kalamayacagi süphesiniartiriyordu. Bu tutum, dolayisiyla Almanya yanlilarinin tezinikuvvetlendirmekteydi. Enver ve Talat Pasa'nin öncülük ettigi bu grup,Almanlarin yaninda savasa girmekle, Kafkaslar, Balkanlar ve Ege'dekaybedilen topraklarin geri alinabilecegi ve Osmanli Devleti'ni nefesalamaz hâle getiren kapitülâsyonlar ve düyun-i umumîdenkurtulunabilecegini öne sürmekteydiler. Nitekim Almanya'ya ait Goben veBreslav zirhlilarinin Türk bayragi çekilerek, Rus limanlarinibombalamasi, Osmanli Devleti'nin Almanya safinda savasa girmesinevesile olacaktir (1 Kasim 1914). Osmanli Devleti I.Dünya Savasi'nda tam yedi cephede mücadele etti;Kafkasya, Kanal, Hicaz ve Yemen, Irak, Suriye ve Filistin, Galiçya veÇanakkale. Bütün cephelerde Osmanli askerleri büyük bir kahramanlikörnegi gösterdiler. Ancak, yedi cephede birden savasi sürdürmek, zorsartlar içerisinde bulunan Osmanli Devleti için çok güçtü. EnverPasa'nin kumanda ettigi Kafkas Cephesi'nde Osmanlilar büyük zayiatverdiler. Dogu Anadolu ve Trabzon düstü. Kanal (Süveys) cephesinde iseCemal Pasa, Fransiz ve Ingilizlere basariyla direndi. Hicaz veYemen'deki Osmanli birlikleri, destek görmemelerine ragmen, kutsalyerleri korumak ugruna, harbin sonuna kadar Serif Hüseyin veIngilizlere karsi koydular. Basra'ya çikan Ingilizler Kuttü'l-Amare'debüyük bir bozguna ugradilar. Komutanlari General Townshend esir edildi(29 Nisan 1916) Ancak, 1918'de yeni birliklerle saldiran Ingilizler,ihanet eden Arap kabilelerinin de yardimiyla Basra'da oldugu gibi,Suriye'de de saldirilarini artirdilar. M.Kemal, Halep'te bir savunmahatti olusturdu. Galiçya, Makedonya ve Romanya'da Osmanli birlikleri,Avusturya ve Bulgaristan'a yardimci olmak için büyük bir özveriylesavastilar. Türkler, en büyük direnmeyi Çanakkale'de gösterdiler.Itilaf Devletleri 19 Subat 1915'den itibaren muazzam bir donanma ve yüzbinlerce askerle saldiriya geçtiler. 18 Mart'ta Itilaf donanmasina aitpek çok gemi batirildi. Ardindan Gelibolu Yarimadasi'ndakiSettü'l-Bahir ve Ariburnu'na asker çikararak, karadan da saldiriyageçtiler. Anzak ve Hint birliklerinin de katildigi kara savaslari, tambir ölüm kalim savasi oldu. M.Kemal'in de büyük bir askerî deha olarakortaya çiktigi bu savunma karsisinda Itilaf Devletleri geri çekilmekzorunda kaldi. Bütün dünyaya ögretilen "Çanakkale Geçilmez" sözü, 250 bin Türkevlâdinin sehit kaniyla yazilan bir büyük destan oldu. ItilafDevletlerinin Çanakkale bozgunu, Rusya'nin yardim alma ümitlerini suyadüsürmüs ve bunun neticesinde gerçeklesen Bolsevik Ihtilâli, ÇarlikRusyasi'nin sonu olmustur. Rusya'nin savastan çekilmesi üzerine 7Aralik 1917'de imzalanan anlasmayla Dogu cephesinde Türk-Rus Savasisona ermistir. Osmanli Devleti, I.Dünya Savasi'nda yedi düvele karsi muhtesem birmücadele sergilemistir. Ancak 29 Eylül 1918'de Bulgaristan'in teslimolmasi Osmanlilar ile Almanya arasindaki irtibatin kesilmesine yolaçmistir. Müttefiklerinin savastan yenik ayrilmasiyla birlikteOsmanlilar da ateskes anlasmasini imzalamak durumunda kalmislardir.Ittihat ve Terakki Firkasi'nin hükûmetten çekilmesinin ardindan kurulanAhmet Izzet Pasa baskanligindaki hükûmet, Bahriye Naziri Rauf Beybaskanligindaki bir heyeti Limni'nin Mondros limanina göndermis veMondros Ateskes Anlasmasi'nin imzalanmasiyla (30 Ekim 1918), Osmanlilarresmen savastan çekilmislerdir. Ateskes anlasmasiyla Itilaf Devletleri,Osmanli ülkesini isgal etme hakkini elde etmislerdir. Bu durum, OsmanliDevleti'nin fiilen paylasilmasi demekti. Nitekim, Ingiliz, Fransiz, Italyan birlikleri bu anlasmaya dayanarakAnadolu'da isgallere baslamislar, Asirlarca Osmanlinin hâkimiyetindeyasayan Yunanlilar da, agabeylerinin müsaadesiyle Izmir'e askerçikarmislardir (15 Mayis 1919). Isgallere karsi Anadolu Türk'ünde büyükbir infial yaratmis ve 19 Mayis 1919'da Mustafa Kemal Pasa'nin Samsun'açikmasiyla, düsmana karsi "Milli Mücadele" baslamistir. ItilafDevletlerinin Sevr Anlasmasi'ni Istanbul hükûmetine imzalatmasi (10Agustos 1920), Milli Mücadele'nin güçlenmesinden endise edendüsmanlarin bir an önce Türk millî varligini ortadan kaldirmayiamaçlamalarindan baska bir sey degildi. Fakat bu anlasma hükümlerihiçbir zaman uygulanamadi. Ankara'da açilan Milli Meclis'in iradesi,Mustafa Kemal ve arkadaslarinin büyük ve onurlu mücadelesi bu oyunlaribozdu. Istiklâl Harbi'ni kazanilmasiyla Türkiye Cumhuriyeti Devletikurulmus oldu. Yeni Türk devleti "Millî Hâkimiyet" ilkesinin tabii birneticesi olarak 1 Kasim 1922'de saltanati kaldirdi. Dolayisiyla butarih 622 yil devam eden Osmanli Devleti'nin de resmen sonu oluyordu. |
||