|
||
| Peyami Safa (1899- 15 Haziran 1961): Yazar. İstanbul'da doğdu. Meşhur şair İsmailSafa'nın oğludur. Düzenli bir öğrenim göremedi. Kendi kendisiniyetiştirdi. 13 yaşında hayata atıldı. Posta Telgraf Nezaretindeçalıştı. Öğretmenlik (1914-1918), gazetecilik (1918-1961) yaptı.Hayatını yazıları ile kazandı. İstanbul'da öldü.Kardeşi İlhami ileYirminci Asır adlı bir akşam gazetesi çıkardı. Bu gazetede "Asrınhikâyeleri" ilk hikâyelerini imzasız yayınladı (1919), Kültür Haftası(21 sayı, 15 Ocak-3 Haziran 1936) ve Türk Düşüncesi (63 sayı,1953-1960) adlarında iki de dergi çıkardı. Tasvîr-i Efkâr, Cumhuriyet,Milliyet, Tercüman, Son Havadis gazetelerinde yazdı. Çok sevdiği oğluMerve'yi askerliğini yaptığı sıra kaybetmesi Peyami Safa'yı çok sarstı.Bu olaydan birkaç ay sonra İstanbul'da öldü. Edirnekapı Şehitliği'ndegömülüdür.Peyami Safa kendi kendisini yetiştirmiş ender şahsiyetlerdenbiridir. Fransızcayı Fransızca gramer kitabı yazabilecek kadaröğrenmiştir. 43 yıl hiç durmadan yazdı. Güçlü bir fikir adamı, romancıve polemikçidir. Nâzım Hikmet Ran, Nurullah Ataç, Zekeriya Sertel,Muhsin Ertuğrul, Aziz Nesin'le polemiğe giriştir. Öldüğü zaman Son Havadis gazetesi baş yazarı idi. Peyami Safa halk için yazdığı edebî değeri olmayan romanlarını "ServerBedi" imzası ile yayınladı. Sayıları 80'i bulan bu eserler arasında;Cumbadan Rumbaya (1936) romanıyla, Cingöz Recai polis hikâyeleri dizisien ünlüleridir. Ayrıca ders kitapları da yazdı. Peyami Safa'nın fıkrave makalelerinde sağlam bir mantık dokusu ve inandırıcılık görülür.Romanlarında olaydan çok tahlile önem verdi. Toplumumuzdaki ahlâkçöküntüsünü, medeniyetin yarattığı bocalamayı, nesiller ve sosyalçevreler arasındaki çatışmayı dile getirdi. Zıt kavramları, duygu vedüşünce tezadını ustaca işledi. Romanları: Gençliğimiz (1922), Şimşek (1923), Sözde Kızlar (1923),Mahşer (1924), Bir Akşamdı (1924), Süngülerin Gölgesinde (1924), BirGenç Kız Kalbinin Cürmü (1925), Canan (1925), Dokuzuncu Hariciye Koğuşu(1930), Fatih-Harbiye (1931), Atilla (1931), Bir Tereddüdün Romanı(1933), Matmazel Noralya'nın Koltuğu (1949), Yalnızız (1951), Bizİnsanlar (1959). Hikâyeleri: Hikâyeler (Halil Açıkgöz derledi, 1980).Oyunu: Gün Doğuyor (1932). İnceleme- denemeleri: Türk İnkılâbınaBakışlar (1938), Büyük Avrupa Anketi (1938), Felsefî Buhran (1939),Millet ve İnsan (1943), Mahutlar (1959), Mistisizm (1961), Nasyonalizm(1961), Sosyalizm (1961), Doğu-Batı Sentezi (1963), Sanat-Edebiyat-Tenkid (1970), Osmanlıca-Türkçe- Uydurmaca (1970),Sosyalizm-Marksizim- Komünizm (1971), Din-İnkılâp-İrtica (1971),Kadın-Aşk-Aile (1973), Yazarlar-Sanatçılar- Meşhurlar (1976),Eğitim-Gençlik-Üniversite (1976), 20. Asır- Avrupa ve Biz (1976). DersKitapları: Cumhuriyet Mekteplerine Millet Alfabesi (1929), CumhuriyetMekteplerine Alfabe (1929), Cumhuriyet Mekteplerine Kıraat (I-IV,1929), Yeni Talebe Mektupları (1930), Büyük Mektup Nümuneleri (1932),Türk Grameri (1941), Dil Bilgisi (1942), Fransız Grameri (1942), Türkçeİzahlı Fransız Grameri (1948). Beşir Ayvazoğlu, Peyami, Hayatı, Sanatı Felsefesi Dramı'nı yayınladı (1998). ESERLERi: BiZ INSANLAR Mütefekkir romancı bu eserde insan ruhunun derinliklerine büyükzekasının ışığını tutmaktadır. romanda asil bir ruhun insanınanlaşılmazlığı karşısındaki bunalımları, ikiyüzlülüğe ve bayağılıklarakarşı isyanı verilmektedir. Harb yıllarının ahlâkı ve içtimâi hayanıverilmektedir. Harb yıllarının ahlâkı ve içtimâî hayatı perişan edenhavası iinde dürüstlüğün ve ülkücülüğün savunması yapılmakta,kozmopolitliğe karşı milliyetçilik, materyalizme karşı maneviyatçılıkbayraklaştırılmaktadır. YALNIZIZ Peyami Safa, bu eserinde insanlığı materyalizmin kör çenberini kırmağa,kendini kaybettiği ruhunu bulmaya çağırmaktadır. Asrımızda insanınbütün problemleri bu noktada düğümlenmektedir. Ve Allah'ı bilmedikçe,insanlık buhrandan buhrana yuvarlanacak, huzur ve sükun bulamayacaktır. FATiH HARBiYE Yazar bu romanında Tanzimat'tan kopup gelen, Millî Mücadelede vesonraki yıllarda alevlenen batılılaşma hareketlerinin Türk tipindeki vecemiyetindeki etkilerini incelemektedir. MATMAZEL NORALiYA' NIN KOLTUĞU Peyami Safa'nın mizac ve ruh yapısına uygun düşen bir konuyu ihtivaetmektedir. Ruhçu ve akılcı dünya görüşünün yazarın anlayışıçerçevesinde birleştirilmesi esasına dayanır. DOKUZUNCU HARİCİYE KOĞUŞU Roman, yalnız ve hasta bir çocuğun ızdırabını, çocukça aşkını vekıskançlığını; mes'ud olmak isteyen bir genç kızın temiz sevgisini;inanmak arzusu bütün benliğini saran bir insaın kuruntularını ve çıplakhastahane duvarı gerisindeki hıçkırıklarını anlatır. MAHŞER Yazarın görüşlerini değişik bir tarzda işlediği bir romandır. ŞİMŞEK Yazarın ilk romanlarındandır. Yazar bunda da bütün eserlerinde işlediği konuları, bir başka tarzda yeniden işlemektedir. CANAN Peyami Safa'nın "Şimşek", "Bir Akşamdı", "Mahşer" romanları tarzında bir diğer eseridir. SÖZDE KIZLAR Günümüzün kızlarını, onları mesud yahud bedbaht edebilecek hususları birer ibret levhası gibi yansıtmaktadır. TÜRK İNKILABINA BAKIŞLAR Atatürk İnkılâbları öncesindeki fikir cereyanlarını en gerçek kaynaklarıyla ortaya koymaya çalışmıştır. |
||