|
||
| Tikler ani ortaya çıkan, tekrarlayan ve ritmik olmayan sesler ve davranışlardır. Tiklerin sıklığı ve şiddeti zaman zaman kişinin kendi istemi ile,istirahat halinde veya konsantrasyonla azalabilir veya kaybolabilirveya stresle artabilir. Bazı hastalarda uykuda tikler kaybolabilir.Bazı hastalar birkaç dakikadan birkaç saate kadar değişebilen sürelerdetiklerini kontrol altında tutabilir, bu nedenle muayene sırasındatikler görülmeyebilir. Özellikle çocuk hastalar ve bazı yetişkinhastalar ise tiklerini kontrol edemezler ve geçici bir süre içinde olsaengelleyemezler. Tiklerin ortaya çıkışı organik veya psikolojik nedenlerle olabilir.Organik nedenlerle ortaya çıkan tikler genelde kalıcıdır ve zamaniçinde Tourette bozukluğu gelişebilir. Psikolojik nedenlerle ortayaçıkan tiklerde ise hastalık genelde geçicidir ve zaman içinde tiklerkendiliğinden ortadan kalkar. Stresin tikleri ortaya çıkaran bir nedenolduğunu gösteren bir veri yoktur ancak stresle tiklerin alevlendiğiherkesçe bilinmektedir. Basit motor tikler hızlıdır, tekrarlayıcıdır ve belli bir amaca yönelikdeğildir. Göz kırpma, burun kırıştırma, yüz kaslarında oynama, başı birtarafa çevirme veya omuz sallama gibi tek bir kas grubunu ilgilendirenve belli bir bölgeye lokalize olan davranışlar görülür. Karmaşık motor tikler basit tiklere göre daha yavaş, törensel ve bellibir amaca yöneliktir. Dokunma sıçrama, koklama, karşısındaki kişinindavranışlarını taklit etme (ekopraksi), garip şekilde durma(kopropraksi) v.b. karışık motor tiklerdendir. Basit vokal tiklerde öksürme, boğazı temizleme, burundan soluma,hırıltı ve horlama gibi sesler aniden ortaya çıkar. Ayrıca vokaltiklerde ritm bozukluğu, sesin şiddetini ayarlayamama veya kelimelerinuzatılması gibi konuşma bozuklukları da olabilmektedir. Karmaşık vokaltiklerde ise normal konuşmanın içeriğine uymayan kelime veya cümlelerinaniden söylendiği görülür. Küfür veya cinsel içerikli sözcükler gibisosyal olarak kabul edilemeyecek garip kelimeler ve cümleler konuşmanınarasına girebilir veya aniden patlar gibi ortaya çıkabilir. İstemsizolarak kişinin kendi kelimelerini tekrar etmesi (palilali), veyabaşkalarının son söylediği sözcükleri tekrarlaması da (ekolali)karmaşık vokal tiklerdendir. Tikler belli bir süre devam edip ortadan kalkabilir, sürekli hale gelebilir veya Tourette hastalığının bir belirtisi olabilir. GEÇİCİ TİK BOZUKLUĞU Bu tanı ancak geriye dönük olarak konabilir. Çünkü bu tanınınkonabilmesi için hastalığın bir yıl içinde ortadan kalkmış olmasıgerekir. Bir yıl geçmesine rağmen hala hastalık devam ediyorsa süregentik bozukluğundan söz edilir. Özellikle 5-9 yaşları arasında erkek çocuklarda sıktır. Okul çağındaki çocukların %5-24’ünde geçici tik öyküsü vardır. Geçici tik bozukluğunda basit motor ve vokal tikler görülür. Geneldegün içinde değişik zamanlarda ortaya çıkabilir. Göz kırpma, yüzkaslarında seğirme, ağız-burun oynatma, boğaz temizleme, hırıltı,öksürme ve burundan nefes verme gibi sesler çıkarma gibi vokal ve motortikler olabilir. İlsçls tedavi edilmesi gerekmez. Ailelerin ve öğretmenlerin bu hastalıkkonusunda bilgilendirilmeleri ve hastalığın seyri açısından hastalarıntakibi genelde yeterli olmaktadır. KRONİK (SUREGEN) TİK BOZUKLUGU Toplumda sıklığı tam olarak bilinmemekle beraber %1-2 oranındagörüldüğü tahmin edilmektedir. Genelde 18 yaşından önce başlar ve enyoğun görüldüğü dönem 7-11 yaş grubudur. 6-8 yaşlarında başlayantiklerin iyileşme oranı yüksektir. Bu rahatsızlıkta genelde tikler 4-6yıl kadar sürer ve ergenlik döneminde kendiliğinden ortadan kalkar.Zaman içinde belirtilerin ortadan kalkması özellikle yüz bölgesindegörülen tiklerde kol, bacak ve gövdede görülen tiklere göre dahafazladır. Aynen geçici tik bozukluğunda olduğu gibi hastalarda tekrarlayandavranışlar veya tekrarlayan sesler görülür. Geçici tik bozukluğundatek farkı tiklerin daha uzun süre devam etmesidir. Ayrıca basittiklerin yanında karmaşık tikler de görülebilir. Tiklerin başka ruhsal ve bedensel hastalıklarda görülen istemsiz hareket ve seslerden ayrılması gerekir. Süreğen tiklerin ortaya çıkışında genetik yatkınlıktan söz edilir. Buhastaların ailelerinde tik bozukluğunun ve Tourette hastalığınıngörülme sıklığı normal topluma göre daha fazladır. Tedavide bazı nöroleptik ilaçlar ve psikoterapi yöntemlerinden faydalanılabilir. TOURETTE BOZUKLUGU (Gilles de la Tourette) Çok sayıda motor ve vokal tiklerle karakterizedir. Tikler gün içindesıklıkla ortaya çıkar ve kişinin toplumsal uyumunu ileri derecedebozar. Toplumda %oo 4-5 oranında görülür. Motor tikler genelde 7yaşından önce, vokal tikler ise 11 yaşlarında görülür. Başkalarınınsözcüklerini tekrarlama ise en son ortaya çıkan belirtilerdir. Bu hastalığın görülmesi erkek çocuklarında kız çocuklarına göre üç kat daha fazladır. Hastalığın nedenleri nelerdir? Bu hastalıkta genetik yatkınlık fazladır. Tourette hastalarınınyakınlarında obsesif kompulsif bozukluk ve dikkat eksikliği vehiperaktivite bozukluğuna daha sık rastlanmaktadır. Tourettehastalarında da %60 oranında dikkat eksikliği ve hiperaktivite, %40oranında da obsesif kompulsif bozukluk görülmektedir. Beyindeki dopamin sisteminin bu hastalığın oluşumunda rol oynadığıbelirtilmektedir. Dopamin sistemini baskılayan ilaçların tiklerdeazalmaya yol açtığı, bu sistemi uyaran ilaçların ise tikleri artırdığıgörülmektedir. Bazı hastalarda enfeksiyon hastalıklarını takiben bu hastalığın ortayaçıktığı görülmektedir. Bu vakalarda bağışıklık sisteminin hastalığınortaya çıkışında rol oynadığı düşünülmektedir. Hastalığın Belirtileri Nelerdir? Sıklıkla 7 yaşlarında başlar. Ancak 2 yaşında semptomları ortaya çıkanhastalara da rastlanmaktadır. Bu hastalığın tanısını koyabilmek içinbelirtilerin 18 yaşından önce başlaması şarttır. Hastalığın belirtilerisürekli görülebilir veya zaman zaman ortaya çıkabilir. Motor tiklergenelde yüzden başlar ve zamanla vücuda kollara, bacaklara yayılır. Yüz kaslarında oynama, burnu kırıştırma veya hareket ettirme, gözkapaklarını kaldırma, göz kırpma, ağız bükme, dili dışarı çıkarma, başsallama, omuzu, kolları ve bacakları sallama, sıçrama, esneme, iççekme, koklama, emme ve yalama sesleri çıkarma, boğaz temizleme sesleriçıkarma gibi istemsiz sesler ve davranışlar görülür. Bu hastalarda tanıkoyabilmek için motor ve vokal tiklerin bir arada olması gerekir. Hastalık genelde unutkanlık, dalgınlık ve çabuk sinirlenme belirtileriile ortaya çıkar ve bunu sıklıkla yüzde ortaya çıkan tikler takip eder.Birkaç yıl içinde de karmaşık tikler ortaya çıkar. Dikkat eksikliğihastalığın ilk belirtileri olmasına karşın obsesyon ve kompulsiyonlarınbaşlaması hastalığın ileri evrelerindedir. Bu hastalığın tanısı konmadan önce benzeri semptomlar ortaya çıkaranbaşka bedensel ve ruhsal hastalıklar gözden geçirilmelidir. Hastalıktedavi edilmediği taktirde kendiliğinde alevlenmeler ve düzelmelerledevam eder ve genelde yaşam boyu sürer. Bazen bir tik ortadan kalkıpyerine yeni tikler başlayabilir. Hastalık uzun sürelidir ve buna bağlıolarak başka psikiyatrik sorunlar ortaya çıkabilir. Belirtiler nedeniile hastalar sıklıkla toplumdan dışlanır veya utanmaları nedeni iletoplum içine giremez. Buna bağlı olarak sosyal, akademik ve meslekiperformansta düşme görülür. Hastalığın Tedavisi Nasıl Yapılır? İlaç tedavisi bu hastalarda genelde faydalı olmaktadır. Tek başınapsikoterapinin bu hastalarda yararlı olmadığı görülmüştür. Hastalarıntoplumsal uyumunu artırmak ve psikiyatrik sorunlarının çözülmesineyardımcı olmak için ilaç tedavisine psikoterapi eklenebilir. Ailelerin ve okulun bu hastalık konusunda bilgilendirilmesi ve işbirliğine girmesi tedavi açısından önemlidir. BAŞKA TÜRLÜ ADLANDIRILAMAYAN TİK BOZUKLUĞU Hastalık dört haftadan kısa sürmüş ise veya 18 yaşından sonra başlamışise bu tanı konabilir. Belirtileri diğer tik bozuklukları ile aynıdır |
||