|
||
| Birçoğumuz hayatımızda en az bir kere elektriğe çarpılmışızdır. Sonucutehlikeli olmasa da, acı vermese de vücudumuz anında reflekslerlesıçradığı için şaşırmış ve korkmuşuzdur. Aslında belirli şartlarda azmiktarda elektrik dahi hayati tehlike yaratabilir, kalbin ve solunumundurmasına, deri yanıklarına ve doku zedelenmelerine sebep olabilir. Arabaların akülerinde ve pillerde olduğu gibi hep aynı yönde akan akıma'doğru akım' denilir. Günlük hayatta, evlerde kullanılan akım isefarklıdır. Düzenli aralıklarla yönünü değiştirir. Önce bir yana sonraaksi yöne devamlı hareketlerle akar. Bu tip akıma da 'alternatif akım'deniliyor. Akım yönündeki bu değişiklikler yani akımın frekansı o kadarhızlıdır ki örneğin bir lambada kırpışan bir ışık yaratmazlar. Alternatif akımın en büyük avantajı uzak mesafelere az bir kayıplailetilebilmesidir. Alternatif akımın uzaklara taşınabilmesinde enönemli faktör voltajıdır. Elektrik akımını bir borudan geçen suyabenzetirsek 'volt' suyun basıncına, 'amper' de birim zamanda geçen sumiktarına karşı gelir. Borudaki suyun basıncı ne kadar yüksekse su da okadar uzağa taşınabilir. Elektrik akımında da akım 400 bin volt gibiyüksek gerilimlerle taşınır, bölgeye gelince 11 bin volta, evlereverilmeden önce de 220 volta, trafolar vasıtasıyla düşürülür. Elektrik akımında volt da, amper de, frekans da ölüme sebep olabilirancak en tehlikelisi yüksek voltajdır. Aslında insan derisi iyi birizolatördür. Voltaj çok yüksek olmadıkça akımın geçip girmesine izinvermez. Akım bir kere girmeyi başarırsa içerde rahatça ilerler, çünküvücudumuzun çoğunluğu iyi bir iletken olan sudur. Elektrik akımı deriyi yüksek voltajla deler ama 0,030 amper yani 30mili amper bile vücutta tehlike oluşturur. 100 mili amperde sinirleretkilenmeye başlarlar. Daha yüksek amperde ise şok oluşur. Görüldüğügibi alternatif akım doğru akıma göre daha tehlikelidir. Arabaaküsündeki 12 volt, 45-60 amper tehlike yaratmazken tost makinesindeki220 volt, 10 amper öldürücü olabilir. İlginçtir, yüksek frekanslı alternatif akım hastalıkların tedavilerindekullanılırken insana en tehlikeli olan frekans aralığı evlerdekullanılan 50-60 Hz.dir. Bu frekansta 110 volttan bile düşük voltajlartehlikeli olabilirler. Kalbi etkileyerek kasların çalışmasınıdurdururlar, kan basıncını sıfıra düşürürler. 120 ile 1200 volt arasındaki akım kalbe ve soğancığa aynı anda etkieder. 1200 voltun üstündeki akımlar kalbe etki yapmadan soğancığıetkileyip soluğun tıkanmasıyla ölüme yol açarlar. Elektriklisandalyede, ölüm mahkumlarına bir elektrot baldıra diğeri alın üzerinekonularak, şahıs ölene kadar 1300 volt verilir. 50-60 Hz. frekanslı akım insan için tehlikelidir ama organizma 100 binHz. ve daha yüksek frekanslı akımlara dayanıklıdır. Bu akımların sadeceısısal etkileri vardır. 100 bin Hz. ötesinde kas sinirlerine etkiyapmadan, insan bedeninde tehlike yaratmadan birçok amperlik akımlaruygulanabilir. Bu nedenle yüksek frekanslı akımlar sinir, kas ve eklemağrılarının tedavilerinde kullanılırlar. |
||