|
||
| Beygir, yük taşıyan ve araba çeken atlara verilen isimdir. Farsça'bargır' (yük taşıyan) kelimesinden dilimize girmiştir. Uluslararasıgüç ölçüm birimi olan 'horsepovver'ın tam Türkçe karşılığı 'atgücü'dürama kökenleri itibariyle at kültürü çok geniş olan Türklerde atıncinsine, cinsiyetine, rengine, faydalanıldığı yere göre ayrı ayrıisimleri vardır. Güç, birim zamanda meydana getirilen iş diye tarif edilir. Bir şeyingücünü sınırsız bir zamanda yaptığı iş değil, belirli bir zamansüresinde yapabildiği iş belirler. Beygirgücü ifadesine günümüzde ençok araba motorlarının tanıtımında rastlanıyor. Bir araba methedilirkenilk söylenenlerden biri motorunun beygirgücünün ne kadar yüksekolduğunu belirtmek oluyor. 100 beygirlik bir araba deyince motorunun yerine arabanın önüne 100tane at bağlandığında elde edilecek güç gibi algılanıyor. Gücü, atıngücünü birim olarak kabul edip ölçmenin hikayesi 200 yıl öncelerine,yük taşıma deyince attan başka bir şeyin bilinmediği zamanlara uzanıyor. Beygirgücü terimi ilk olarak buhar makineleri geliştirmede en ünlü isimolan İskoçyalı mühendis James Watt tarafından kullanılmıştır. Onuntanınmışlığı sadece bu alanda yaptığı çalışmalar ile sınırlı değildir.Günlük yaşantımızda da sık sık ismi anılır. 'Ampul şu kadar watt','elektrikli süpürge bu kadar kilowatt' derken onun ismini de yad etmişoluruz. James Watt geliştirdiği makineleri daha iyi pazarlayabilmek içinmüşterileri onların güçleri hakkında ikna etmesi gerekiyordu. Ozamanlar iş yapıcı güç deyince insanların beyinlerindecanlandırabilecekleri en uygun şey attı. Bu nedenle Watt makineleriningüçlerini ifade edebilmek için 'beygirgücü' birimini seçti. Böylecemüşteriler satın alacakları makinenin gücünü atın gücü ile mukayeseedebiliyor, daha çabuk tatmin olup karar verebiliyorlardı. James Watt geliştirdiği buhar pompasının gücünü ölçebilmek için kömürmadeni yataklarında yük taşımada çalıştırılan atları incelemeye aldı.Ölçümleri sonucu bir atın 45 kilogramlık kömürü bir saniyede 1,11 metreuzaklığa taşıyabildiğini tespit etti. Böylece bir at, ağırlık çarpı yololarak 50 kilogram-metrelik iş yapmış oluyordu. Nedeni nedir bilinmezbu değeri yüzde 50 arttırarak 75 kilogram-metreyi, beygirgücü(horsepower) ismi ile güç birimi olarak kabul etti. Bugün halterciler 75 kilogramlık ağırlığın birkaç mislini saniyedehavaya kaldırıyorlar. O halde insan gücü de beygir gücü ilekarşılaştırıldığında pek düşük sayılmaz. Bir beygirgücü elektrikenerjisi birimine çevrildiğinde 746 watt yapar ki evde orta boy birelektrikli ısıtıcıya zor yeter. Bu nedenle beygirgücü ifadesini birfizik birimi olarak kabul edip atlarla mukayese etmemekte fayda vardır.Yoksa bir uçak gemisinin 200 bin beygirgücündeki motorlarının yerinebeşer metre aralıklarla 200 bin tane at bağladığımızı düşünürsekneredeyse 1.000 kilometre uzunluğunda bir yer kaplar. |
||