|
||
| Hacı Bektaş-ı Veli Hacı Bektaş Veli, Osmanlı İmparatorluğunda XIV. yüzyıldan itibaren,sosyal ve siyasi bakımdan büyük etkinliği olan, II. Mahmut tarafındanYeniçeri Ocağı ile birlikte kapatılan, Abdülaziz zamanında tekrarcanlanan ve 25 Kasım 1925 tarihinde Tekke ve Zaviyelerin kapatılmasınakadar devam eden Bektaşi tarikatının piridir. Hacı Bektaş Veli'ninharcını kardığı Alevi-Bektaşi anlayışı, Anadolu’nun yanı sıraBalkanlar, Arnavutluk, Yunanistan, Bulgaristan, Bosna, Kosova,Makedonya, Gül Baba türbesinin bulunduğu Macaristan'ın Budapeşteşehrinden Azerbaycan'a kadar birçok yerde kabul görmüş vebenimsenmiştir. Hacı Bektaş Veli'nin düşünce ve öğretisinin yayılması, ölümünden çokdaha sonra, 14.yüzyıl başlarında kurulan tarikatının, 16.yüzyılbaşlarında etkinlik kazanması ile olmuştur. Hacı Bektaş Veli, hakkındaanlatılan söylencelerle, tarihsel gerçekliklerden kopuk olarakyaşatılmıştır. Kendi döneminde tanınmaktadır ve Mevlana, Baba İlyas,Ahi Evren'le çağdaştır. Kaynaklar bu dönemin ünlülerinin ilişkilerinimistik bir dille anlatırlar. Döneme ait bilgiler aktaran Aşıkpaşazade,Eflâki, Elvan Çelebi, Vasiti gibi yazarlar, Hacı Bektaş’a ait bilgilereyer vermişlerdir. Ölümünden sonraki yıllarda, hakkında Vilayetnamedüzenlenir. Adına tarikat kurulur. Mevlevi inançlı Eflâki'nin, HacıBektaş Veli’yi kendi tarikat önderleriyle kıyaslayarak, küçük düşürücüöyküler anlatması, dönemin mezhep ve tarikat bağnazlığındankaynaklanmaktadır. Alevi-Bektaşilik'le ilgili belge ve kaynaklarınyokedildiği de, tarihsel bir gerçektir. Bu durum da, Hacı BektaşVeli'ye ilişkin, sağlıklı bilgilere ulaşmamıza engel olmuştur. Hoca Ahmet Yesevi tarafından yetiştirilip Anadolu’ya gönderildiğiiddialarına karşılık, yaşadıkları dönem göz önünde bulundurulduğunda,1166’da ölen Ahmet Yesevi ile 1209-1271'de yaşayan Hacı Bektaş Veli'ninaynı zaman diliminde yaşamadıkları açıktır. Yaygın olan kanaate göre,Lokman Perende'nin himayesinde ve Yesevilik öğretisinin etkin olduğubir ortamda yetişmiştir. Tarihçi Âşıkpaşazâde'nin (Ölümü:1481) 1478'de yazdığı Vekayinâmesinden,Hacı Bektaş Veli'nin kardeşi Menteş ile Horasan'dan gelerek, 1240yılındaki Babai ayaklanmasının öncüsü Baba İlyas'ın yanında yerlerinialdıklarını öğreniyoruz. Hacı Bektaş’ın Anadolu’ya gelmesini beyanedeyim” diye başlayan Âşıkpaşazâde'nin anlatımı şöyle: Bu Hacı BektaşHorasan’dan kalktı. Bir kardeşi vardı, Menteş derlerdi. Birliktekalktılar. Anadoluya gelmeye heves ettiler.. O zamanda Baba İlyasgelmiş, Anadolu’da oturur olmuştu. Meğer onu görmek isteğiylegelmişler. Onun dahi hikayesi çoktur. Hacı Bektaş kardeşiyle Sivas’a,Sivas’tan Baba İlyas’a geldiler. Oradan Kırşehir’e, Kırşehir’denKayseriye geldiler.. Hacı Bektaş kardeşini Kayseri’den gönderdi. VardıSivas’a çıktı. Oraya varınca eceli yetişti onu şehit ettiler. Baba İlyas'ın örgütlediği, Baba İshak'ın yönettiği 1240'daki Babaiayaklanmasında Sivas'da öldüğü anlaşılan Menteş ile kardeşi Hacı BektaşVeli'nin yollarının, ayaklanmadan önce ayrıldığı; Hacı Bektaş Veli'ninBabailerin kırımı ile sonuçlanan, Malya Ovası'ndaki savaşa katılmadığıve Sulucakarahöyük'e (Hacıbektaş'a) geldiği anlaşılmaktadır. Vilayetname'de, Hacı Bektaş Veli'nin Osman Gazi'ye kılıç kuşatıp ElifTac giydirdiği yazılı ise de, Aşıkpaşazade bu konuda açık ve kesin birbilgi vererek, Hacı Bektaş Veli’nin Osmanlı Hanedanından kimse ilegörüşmediğini açıkca ifade etmektedir. Aşıkpaşazade, Eflâkî ve ElvanÇelebi'nin anlatımları ile Hacı Bektaş Veli Türbesinden gelen ve AnkaraKütüphanesinde korunan, Ciritli Derviş Ali (Resmî Ali Baba) tarafından1176 (1765)'da kopya edilmiş Vilayetnamede, Hacı Bektaş Veli'nin 606(1209/1210)'da doğduğu, 63 yıl yaşayarak 669 (1270/1271)'de öldüğünedair verilen bilgi örtüşmektedir. 1281'de, 23 yaşındayken Kayı Boyu'nunyönetimini üstlenen Osman Gazi'ye, Hacı Bektaş Veli'nin kılıç kuşatıpElif Tac giydirmesinin, Hacı Bektaş Veli ile ilişkilendirilen YeniçeriOcağının kurulmasından sonra, Vilayetname'ye eklenmiş olabileceğinidüşündürtmektedir. Hayatının büyük bir kısmını Sulucakarahöyük’te (Hacıbektaş) geçirenHacı Bektaş Veli, ömrünü de burada tamamlamıştır. Mezarı, Nevşehirİli’ne bağlı Hacıbektaş İlçesi’nde bulunmaktadır. Hacı Bektaş Veli'nin 13.yüzyılda temellerini attığı ve günümüzde degeçerliliğini koruyan düşüncelerinin ışığını; O'nun (yada O'naatfedilen) şiirleri ve özdeyişlerinde; hakkında anlatılan söylencelerinsatır aralarında buluyoruz. Bu şiir ve özdeyişlerle, söylencelerinsatır aralarında; Hacı Bektaş Veli'nin, sevgi, eşitlik, tanrı, din,paylaşım, hoşgörü, bilim, eğitim gibi kavramlara bakışını yakalıyoruz.Felsefesini insan sevgisi, hoşgörü, paylaşım ve toplumsal eşitlikilkeleri üzerine oluşturduğunu görüyoruz. Hacı Bektaş Veli’nin, Hoca Ahmed Yesevi Dergahı’ndaki eğitim veöğrenimini tamamladıktan sonra; 12. ve 13. yüzyılın savaş ve kargaşaortamında, barışın simgesi olan bir güvercin donuyla Anadolu'ya geldiğisöylencesi oldukça anlamlıdır. (Velayetname'de her ne kadar Hacı BektaşVeli’nin Hoca Ahmed Yesevi’den emanetlerini aldığı ifade edilerek, HacıBektaş Veli onun çağdaşıymış gibi gösterilmekte ise de, aslındaikisinin yaşamı arasında bir asırlık fark vardır. Bu ilişki, sadecemanevi bir ilişkidir.) Anadolu’ya geldiğinde, mazlumun ve yoksulAnadolu halkının safında yerini alan, bir süre Amasya’da Baba İlyas'labirlikte hizmet veren Hacı Bektaş Veli; daha sonra güvercin donundaSulucakarahöyük’e, bugünkü Hacıbektaş ilçesine yerleşerek, Anadoluinsanının yaşam biçimleri, inançları ve kültürel değerlerininsentezinden oluşturduğu, Anadolu Alevi ve Bektaşi inancını ve yaşamfelsefesini burada yeşertmiştir |
||