Aksemseddin

[boxcigar]

Akşemseddin
"Hastalıklar insandan insana bulaşmak suretiyle geçer. Bu bulaşma gözlegörülemeyecek kadar küçük fakat canlı tohumlar vasıtasıyla olur."diyerek, bundan beş yüz sene önce mikrobun tarifini yaptı.

Osmanlılar zamanında yetişen büyük evliya ve İstanbul’un manevi fatihi.İsmi, Muhammed bin Hamza’dır. Saçının sakalının ak olması veya beyazelbiseler giymesinden dolayı Akşeyh veya Akşemseddin lakaplarıylameşhur olmuştur. Evliyanın büyüklerinden Şihabüddin Sühreverdi’ninneslinden olup, soyu hazret-i Ebu Bekr-i Sıddik’a kadar ulaşır. 1390(H. 792) senesinde Şam’da doğdu. 1460 (H.864)da Bolu'nun Göynükilçesinde vefat etti.

Küçük yaşta ilim tahsiline başlayan Akşemseddin Kur’an-ı kerimiezberledi. Yedi yaşında babası ile Anadolu’ya gelip, o tarihteAmasya’ya bağlı olan Kavak nahiyesine yerleşti. Alim ve veli bir zatolan babası vefat edince, tahsiline devam etti. Genç yaşta akli venakli ilimlerde akranlarından daha üstün derecelere ulaştı. İlimtahsilini tamamladıktan sonra, Osmancık’a müderris oldu. İlimöğretmekle ve nefsinin terbiyesiyle meşgulken, tasavvufa yönelip,Ankara’da bulunan zamanın büyük velisi Hacı Bayram-ı Veli’ye talebeolmak üzere gitti. Fakat ona talebe olamadı. Halep’te bulunan ŞeyhZeynüddin’e talebe olmak için Halep’e giderken, gördüğü bir rüyaüzerine Hacı Bayram-ı Veli’ye talebe olmak üzere Ankara’ya geri döndü.Hacı Bayram-ı Veli tarafından kabul edilip, onun sohbetinde tasavvufyolunun bütün inceliklerini öğrendi ve Hacı Bayram-ı Veli’den icazet(diploma) aldı. Aynı zamanda tıp ilminde de kendini yetiştirenAkşemseddin, bulaşıcı hastalıklar üzerinde çalıştı. Araştırmalarsonunda Maddet-ül-Hayat adlı eserinde:

"Hastalıkların insanlarda birer birer ortaya çıktığını sanmakyanlıştır. Hastalıklar insandan insana bulaşmak suretiyle geçer. Bubulaşma gözle görülemeyecek kadar küçük fakat canlı tohumlarvasıtasıyla olur." diyerek, bundan beş yüz sene önce mikrobun tarifiniyaptı.

Pasteur’un teknik aletlerle Akşemseddin’den dört asır sonra varabildiğineticeyi dünyada ilk defa haber verdi. Buna rağmen mikrop teorisiyanlış olarak Pasteur’a mal edilmiştir. Aynı zamanda ilk kanseraraştırmacılarından olan Akşemseddin, o devirde seratan denilen buhastalıkla çok uğraştı. Sadrazam Çandarlı Halil Paşanın oğlu KazaskerSüleyman Çelebi’yi tedavi etti. Ayrıca hangi hastalıkların hangibitkilerden hazırlanan ilaçlarla tedavi edileceğine dair bilgiler veformüller ortaya koydu.

Akşemseddin, zahiri ve batıni ilimleri bilen birçok alim yetiştirdi.Oğulları Muhammed Sa’dullah, Muhammed Fazlullah, Muhammed Nurullah,Muhammed Emrullah, Muhmmed Nasrullah, Muhammed Mir-ul-Huda ve MuhammedHamdullah ile Harizat-üş-Şami Mısırlıoğlu, Abdurrahim Karahisari,Muslihuddin İskilibi ve İbrahim Tennuri bunlardan bazılarıdır.

Fatih Sultan Mehmed Han muhteşem ordusuyla İstanbul’un fethineçıktığında, Akşemseddin, Akbıyık Sultan, Molla Fenari, Molla Gürani,Şeyh Sinan gibi meşhur veliler ve alimler de talebeleriyle birlikteorduya katıldılar. Akşemseddin hazretleri savaş esnasında Sultan’agerekli tavsiyelerde bulunarak, yeni müjdeler veriyordu. Kuşatmanınuzaması ve Sultan’ın ısrarı üzerine ve Allahü tealanın izni ile fethinne gün olacağını bildiren Akşemseddin, Sultan şehre girerken yanındayer aldı. Fetih ordusu İstanbul’a girdikten sonra İslamiyetin harpleilgili hukukunun gözetilmesini genç Padişah’a hatırlattı ve buna görehareket edilmesini bildirdi. Sultan’ın Eshab-ı kiramdan Ebu Eyyubel-Ensari’nin kabrinin bulunduğu yeri sorması üzerine:

"Şu karşı yakadaki tepenin eteğinde bir nur görüyorum. Orada olmalıdır." cevabını verdi.

Daha sonra orası kazıldı ve Eyyub Sultan’ın (radıyallahü anh) kabriortaya çıktı. Fatih Sultan Mehmed Han, Ebu Eyyub el-Ensari’nin kabr-işerifinin üzerine bir türbe,yanına bir cami ve ilim öğrenmek için gelentalebelerin kalabileceği odalar inşa ettirdi. Sultan, Akşemseddin’denİstanbul’da kalmasını istediyse de, Akşemseddin Padişah’ın bu teklifinikabul etmedi.

Akşemseddin, İstanbul’un fethinden sonra, Göynük’e yerleşti ve vefatınakadar orada kaldı. Göynük’e yerleştikten sonra, bir taraftan ahirethazırlığı yapıyor, diğer taraftan da küçük oğlu Hamdullah’ın ilim veterbiyesi ile meşgul oluyordu. “Bu küçük oğlum, yetim, zelil kalır,yoksa, bu zahmeti çok dünyadan göçerdim.” derdi. Bir gün hanımının;“Göçerdim dersin yine göçmezsin!” demesi üzerine; “Göçeyim!” deyipmescide girdi. Akrabasını ve evladını toplayıp, vasiyetini yaptı.Helalleşip veda etti. Yasin-i şerifi okumaya başladı. Sünnet üzereyatıp temiz ruhunu teslim etti (1460). Göynük’teki tarihi Süleyman PaşaCaminin bahçesine defnedildi. Daha sonra oğullarının kabri ile beraberbir türbe içine alındı.

Buyururdu ki: “Her işe besmele ile başla. Temiz ol, daim iyiliği adetedin, tembel olma, namaza önem ver. Nimete şükür, belaya sabret.Dünyanın mutluluğuna mağrur olma. Ömrüm uzun olsun dersen, kimseyekızma, eziyet etme. Kimsenin nimetine haset etme. Senden üstün olankimsenin önünden yürüme. Tırnağını asla dişinle kesme. Çok uyumakkazancın azalmasına sebeb olur. Akıllı isen yalnız yolculuğa çıkma.Gece uyanık ol, seher vakti Kur’an-ı kerim oku. Zikrin daima hamd-iHüda (Allahü tealaya hamd etmek) olsun. Hem Cehennem azabından endişeliol. Hasedi terk et, kendini başkalarına medh etme. Namahreme (harama)bakma, harama bakmak gaflet verir. Kimsenin kalbini kırma. Düşen şeyialıp (temizleyerek) yersen fakirlikten kurtulursun. Edepli, mütevazı vecömert ol. Cünüp kimse ile yemek yemek gam verir. Yalnız bir evdeyatmaktan sakın. Çıplak yatmak fakirliğe sebep olur.”

Eserleri:

1) Risalet-ün-Nuriyye: Tasavvufa ve tasavvuf ehline dil uzatanlaracevab mahiyetindedir. Arapça olup, kardeşi Hacı Ali tarafındanTürkçe’ye çevrilmiştir. 2) Def’ü Metain, 3) Risale-i Zikrullah, 4)Risale-i Şerh-i Ahval-i Hacı Bayram-ı Veli, 5) Malumat-ı Evliya, 6)Maddet-ül-Hayat, 7)Nasihatname-i Akşemseddin.