Akadlar (M.Ö 4000-M.Ö 2100)
- M.Ö 4 binde Arap Yarımada'sından Mezopotamya'ya ilk gelen ve yerleşen Sami(arap)asıllı bir kavimdir.
- Akad kralı Sargon Sümerlileri yenmiş ve bu devleti kurmuştur.
- Devletin başkenti Akad'dır.
- İlk düzenli ordu sistemini kurmuşlardır.
- Sümerliler'in kuzeyinde, Fırat Nehri boylarında tarihte ilk bilinen imparatorluğu kurdular.
- Sümer kültüründen etkilendiler ve bu kültürü Ön Asya'ya yaydılar.
- Sargon'un ölümmünden sonra devlet zayıfladı ve Sümerliler tarafından ortadan kaldırıldı (M.Ö 2100)
Sami kökenli bir halk olan Akadlar (veya Akkadlar) 3. binyılınortalarında yaklaşık iki yüzyıl boyunca Mezopotamya'da hükümsürmüştürler. Bütün Mezopotamya'yı egemenlikleri altına alan ilktopluluk oldukları gibi idarecileri önceki Kent Kralı imgesinin yerineEvrenin Kralı simgesini ortaya çıkarmışlardır. Bu kavramı belki de ilkkullanan topluluk olarak Akadlar kültürel anlamda Sümerlerinmirasçılarıdırlar ve Sümer kültürünü büyük oranda benimsemiştirler.Akad sülalesinin kurucusu Sargon ve torunu Naram-Sin Akadİmparatorluğunun en önemli liderleri olmuşlardır. Akadların zayıflamadöneminde Sümer kentleri tekrar egemenliklerini elde etmiş ve 3. UrSülalesi'nin Mezopotamya'daki yükselişiyle birlikte Akadların dönemison bulmuştur.
Akad Kralı SargonKuzey Mezopotamya'dan güneye doğru genişleyen Sami halkının yerleşimyerleri, Sümer şehirlerine kadar dayanmıştır. Hatta birçok şehirde,Samiler ücretli asker olarak Sümer ordularında yeralmışlardır.
Sümer tarihinde çok önemli bir yer alan Kiş şehrinin sarayında kralUrzababa'nın baş muhasebecisi olan ve Sami halkına mensup olan Sargon,M.Ö. 2350 yılında bir savaştan yenik dönen kralına darbe düzenleyerektahta geçmiştir. Sami halkının ilk kralı olan Sargon, Kiş şehrini elegeçirdikten sonra, güneye doğru ilerleyerek diğer Sümer şehirlerini desınırları içine aldı. Sargon yaptığı bütün seferlerinde kuşattığıtopraklara, Sami kültürünü ve dilini de götürmüştür. Sümer kültürünütemel alan ve kendi kültürüyle bütünleştirerek özümseyen Akadlılar,büyük bir medeniyeti geliştirdiler. Böylece dünyada ilk kez, bu kadargeniş bir alan üzerinde, merkezi bir devlet kuruldu.
Akad Kralı Naram-SinAkad şehrinin merkez haline gelmesinden sonra Sargon'un kurduğu devleteAkad Devleti, konuştukları doğu Sami diline de, Akadca denildi. Akaddili bütün Mezopotamya'da Sümer dilinin yerine geçerek, günlük yaşamdave ticarette kullanılandı.
Kral Sargon kurduğu merkezi devletiyle asırlar boyu Mezopotamya'dasüren teokrat tapınak şehir yönetimine son vermiş ve yerine güçlü birmemur mekanizmasıyla idare edilen bir devlet kurmuştur. Sargon,Mezopotamya'da iktidarı ele geçirmekle beraber sosyal, siyasal veekonominin yanında sanatta da değişiklikler yapmıştır.
Dinsel açıdan Güneş tanrısı Şamaş, Ay tanrısı Sin ve Venüs tanrıçasıİştar en çok tapılan tanrılardı. Sargon'dan sonra güçlü bir otoritekuran torunu Naram-Sin, kendisini "Akad'ın tanrısı ve dünyanın dörtbölgesinin kralı" ilan ederek, ilk tanrılaşıtrılan kral olmuştur.Sınırlarını Zagros Dağlarına kadar genişleterek burada yaşayan savaşçıLulubi kabilelerini dağıtmıştır.
Naram-Sin döneminde Elam ve Lulubiler Akad dilini ve alfabesinikullanmaya başlamışlardır. Naram-Sin'in ölümünden sonra Akad devletiparçalanır ve egemenlik Zagroslar'dan gelen barbar Gutilerin elinegeçer.
Mezopotmaya'daki insanlar tarafından "dağların canavarı'" olarakadlandırılan Gutiler, hüküm sürdürdükleri 70 senelik süre içindeMezopotamya'da büyük tahribatlar yaratarak, en karanlık bir dönemineneden olmuşlardır. Barbarlık ve talandan başka birşey yapmayan Gutiler,Mezopotamya'da açlığa ve sefalete yol açtılar. Olumlu hiçbir gelişmekaydedemeyen Gutiler yenilip bölgeden çıkarıldılar.
