Ahmed El-Biruni

[boxcigar]

İslam Dünyası'nın en büyük bilim adamı ve bütün çağlar gözönünealındığında ise, en büyük bilim adamlarından biri." Ünlü bilimtarihçisi George Sarton El-Bîrunî’yi böyle değerlendirir. Harezm’dedoğan El-Bîrunî, küçük yaşta, Harezmşahların sarayıyla ilişki kurdu.El-Hakim ve İbn-i Sina gibi dönemin en ünlü İslam bilim ve düşünadamlarından ders alan, prens ve hükümdarlardan itibar gören El-Bîrunî,Gazneli Mahmud’un Hindistan’ı zaptından sonra Hindistan’a giderek HintUygarlığı'nı inceledi.

Felsefe, matematik, astronomi, fizik, coğrafya ve tıp gibi birçokalanda bilime katkılarda bulunmuş olan bilim adamı; gerçekliğini,düşünsel cesareti, hoşgörüsü ve eleştirel bakış açısı ile Ortaçağ’dakibilim anlayışını çok geride bırakmıştı. Ona göre "Her şeyi Allah bilir"düşüncesi bilgisizlik için bir özür olamazdı. Arapça, Farsça veSanskritçe’yi çok iyi bilen El-Bîrunî’nin anadili saptanamamıştır.

Geometri ve trigonometride büyük başarılar gösteren, çeşitli astronomialetleri yapan, kendi metodu ve aletleriyle madenlerin özgülağırlıklarını yaklaşık olarak saptayan El-Bîrunî, bilimsel çapı veönemi itibarıyla, gerçekleşemeyen Doğu Rönesansı’nın olası temeldayanaklarından biri olabilme niteliğine sahipti.

Matematik alanında sinüs, kosinüs gibi trigonometrik fonksiyonlarınbirer oran, yani sayı olduğunu vurgulayan El-Bîrunî, bu fonksiyonlardaçember yarıçapının birim olarak kabul edilmesini önermiş, bugünHint-Arap rakamları olarak bilinen rakamları çok açık bir biçimdeaktarmış, düzgün polinomların çizimi ve bir açının üç eşit parçayabölünmesi sorunlarıyla uğraşmıştır.

Çeviri ve siyasetle de uğraşmış olan El-Bîrunî, 1048’de Gazne’deöldüğünde, geride birçok önemli eser bıraktı. Bunlardan bazılarışunlardır: "Hareketsiz Yüzyıllardan Kalan Eserler", "Hint Tarihi","Meskenlerin Arasındaki Mesafeyi Düzeltmek İçin Mekanların SonunuSınırlama", "Cevherlerin Tanımasında Topluluk Kitabı", "EczacılıkKitabı", "Dairedeki Kirişlerin Dairenin Çember Parçasının KavsiHesabıyla Çıkarma Kitabı" Yaşadığı çağın ‘Bîrunî Çağı’ olarak anılmasıkadar bilime ve insanlığa katkıda bulunan El-Bîrunî, Ortaçağ’ın enbüyük bilginlerindendir.