sonraki »

[boxcigar]

Merhaba arkadaşlar;
Nasılgiriş yapacağım konusunda gerçekten düşündüm ama bana bayağı birstandart geldi hepsi. Giriş yapmak zorunda hissettim çünkü uzunzamandır yazı yazmıyorum. Buna bir sürü sebep gösterebilirim ama hiçgereği yok, çünkü temelinde kendini doğru ayarlayamama ve hedeflerindensapma var. Neyse şaka maka bir giriş yaptık böylece. Beni tanımayan birçok arkadaşım vardır ama durupda burda kendimi tanıtmaya çalışmam birazayıp olur o yüzden gevezeliği bırakayım ve konumuza başlayalım.
Elealacağım konu başlıktanda anlayabileceğiniz gibi ABS (Anti BlockingSystem - Anti Blokaj Sistemi) ile cep telefonları arasındaki ilişki. Bukonu zaten bir şehir efsanesidir, dilden dile anlatılır. Kaza yapmışolduğu söylenen otobüsler, fren diskleri nar gibi olan araçlar, frenipatlayan kamyonlar vs vs. Liste böylece uzayıp gider. Bu efsanelere birparantez açıp ABS nin nasıl çalıştığını size kısaca anlatmak isterim.
ABSyakın sayılabilecek bir zamanda (mekanik teknoloji için konuşuyoruz)geliştirildi. Aktif güvenlik önlemleri arayışı içinde önemli bir noktaüzerinde duruluyordu hep. Tehlike anında yapılan ani frenajlarda aracayön veren tekerlekler kilitlenir ve araca yön veremezsiniz. ABS bu andadevreye girer ve araca yön verebilmenizi sağlar.
Bumuhtemelen zaten bildiğiniz bir yönü ABS'nin. Ancak genelliklebilinmeyen bir yönü daha var. Fizik okumuş ya da liseden ilgilenmişarkadaşlarım hatırlayacaktır "statik sürtünme kuvveti , dinamiksürtünme kuvvetinden daha yüksektir". Peki bunun ABS ile ne ilgisi vardiyebilirsiniz. Şöyle bir ilgisi var:
Sizenormalde tekerlekler dönerken kuvvet dinamikmiş gibi gelebilir. Şimdibir kutu düşünün yerde sürüklemeye başlayacaksınız. İlk başlarkenmizorlanırsınız yoksa başladıkdan sonra dahamı kolaydır? Tabiiki herikiside. çünkü başlangıçtan sonra kuvvet dinamik sürtünme halinialmıştır.
Şimdilastiğin dönel hareketini düşünün. Tamam hareket ediyor ama dikkatettiğinizde aslında lastik yüzeyi ile yol yüzeyi arasında bir dinamiksürtünme hareketi yok. Anlık duruyor gibi sürekli. Tekerlekkilitlendiğinde ise lastik yol yüzeyi üstünde tıpkı az önceki kutuörneği gibi dinamik olarak kaymaya başlıyor.
İşte ABS bu yönü ile de fren mesafesini (frene bastığınızda durabildiğiniz mesafe) kısaltmış oluyor.
Şimdi ABSnin parçalarına bir göz atalım...

Resim kaynağı: HowStuffWorks
Biradet "Beyin" diye tabir edilen ECU (Electronic Control Unit -Elektronik Kontrol Ünitesi), Dingil sayısının iki katı kadar manyetikhız sensörü ve fren sisteminin yapısına bağlı olarak (Pnömatik yadahidrolik) modulatörler (Akışkan kontrolünü sağlayan valf sistemleri).
Sisteminbasit işleyişi ise şu şekilde; araç hareket halinde iken her birtekerlekden hız sensörleri vasıtasıyla tüm tekerleklerin hızlarıalınır. Makine mühendisi arkadaşlarım bilirler tekerlek hızlarıbirbirinden araç düz gitmediği sürece hep farklıdır. Ancak bu çok büyükbir fark değildir.
Kontrolünitesi tekerleklerden bir yada bir kaçının "0" yada sıfıra yakın birhızda bulunduğunu gördüğü an o tekerlerği kontrol eden modulatörükullanarak fren basıncında dalgalanmalar oluşturur. Bu o anda gereklibasıncı orjin olarak alan daha yüksek ve alçak basınçlardır. Bunu basitbir kare dalga grafiği gibi düşünebilirsiniz.
İşteABS devreye girdiğinde duyduğunuz "DIGI DIGI DIGI" sesleri bunlardır.ABS statik sürtünmeyi işte burada iyi kullanır. Çünkü ataletmomentinden (eylemsizlik) dolayı daha büyük bir basınç uygulandığıhalde lastik kilitlenecek zamanı bulamadan ABS uyguladığı basıncınormalin altına çeker. Böylece lastik kilitlenmediği halde daha yüksekbir enerji ısıya çevrilmiş olur.
"Peki tamam. Buraya kadar herşey iyi güzel. Eee cep telefonu diyorduk hala devreye girmedi?" diyorsunuz ve haklısınız.
ABSnin bu anlattığımız sistemi maalesef herzaman böyle tıkır tıkıryürümez. Bir çok insan ABS nin "beyni" etkileniyor tabiri ile Ceptelefonlarının Kontrol ünitesi ile interferans oluşturduğunu zanneder.Maalesef konu bu değildir. Bu kontrol üniteleri manyetik alanlardan çokiyi korunmuştur, tabii abartı olmadıkları şartıyla.
Veevet işin can alıcı noktası: Az önce parça listesini sayarken özelliklebir parçanın adını tam yazdım. "Manyetik hız sensörü". Kilit parçamızbu arkadaşlar. Evet cep telefonumuz devreye girsin ve neler oluyor birbakalım...
Normaldebir manyetik parçanın diğerinden etkilenebilmesi için rezonans halindeolması gereklidir (yada en azından yansımaları ile). Cep telefonlarıbildiğiniz üzere 900 MHz ve 1800 Mhz dir (ülkemizde 1900 kullanılmadığıiçin belirtmedim). Peki tekerlek hızlarını ölçen manyetik atımlarınfrekansı bu seviyedemidir? Hayır. Bu seviyede değildir.
Ancakwalkmen dinlerken yada televizyon seyrederken telefonunuz çaldığındaduyduğunuz cızırtıları anımsayın. "Cızzzzt dozzzzt cazır cuzur". Bizduyabildiğimize göre bu parazitlerin frekansı 22 KHz'den daha aşağıdaolmalı. Demekki bir diğer ayrıntımız daha var.
GSMteknolojisinde taşıma frekansı baz alınarak (900 yada 1800 MHz)bilgiler paketler halinde gönderilir. İşte bu paket halindeki bilgilerbir zarf (envelope) oluşturarak düşük frekans paraziti oluştururlar.Duyduğumuz ve sistemleri etkileyen parazit işte budur.
Buparazit zaten çok düşük manyetik alanla çalışan hız sensörlerinedeetkir ve ABS ECU o tekerlekden gelen hız bilgisini yanlış algılar. Tamparazit etkiliykende frene basıldığında dengesiz bilgilerden dolayıkararsız bir frenaj yapar ve sonuçlar pek tahmin edilemezdir. Tekerlersürekli kilitlenmiş gibi gözüküp sürekli baskı altında kalarakbalataları yakabilir yada yürüyormuş gibi diğer tekerleklerle doğruçalşamaz ve araca hatalı yön vererek takla atmasına bile yol açabilir.
Dikkatettiyseniz problem frenajda ortaya çıkıyor. Diğer zamanlarda o kadardaetkili değil. Değilmi? Acaba öylemi? Maalesef hayır. Etkili ancak ABSnedeniyle değil. Problem ASR!...
ASR(Anti Spin Recovery - Anti Patinaj Sistemi) genellikle ABS sistemleriile iç içedir. Çünkü aynı modulatör ve sensörleri kullanır ve ABS ilebenzer bir çalışma prensibine sahiptir. Ancak ASR ABS gibi tekerleğinkilitlenip kilitlenmediğine değil tekerleğin patinajda olup olmadığınabakar. Genellikle patinajda kalan tekerlekler çekiş tekerlekleridir. Buyüzden bazı ASR sistemlerinde difransiyel için ayrıca bir modulatörbulunabilir.
ASR,ABSden farklı olarak sürekli devrededir. ABS ise sadece frenajdadevreye girer. ECU (Artık ECU lar hem ABSyi hem ASRyi içeriyorlar) birtekerleğin diğerlerinden çok daha farklı bir hızda döndüğünü görürse otekerlek diskine tıpkı ABS gibi baskı yaparak kararlı bir biçimdehareket etmesine çalışır. Bunu yaparken ASR kontrol ünitesi genellikleMotor kontrol ünitesine bilgi göndererek Torkunu düşürmesini ister. Ekolarak bu aşamada difransiyel modulatörü TCS (Traction Control System -Çekiş Kontrol Sistemi) sistemi için devreye girebilir. Bu yinegenellikle lüks arabalardaki kalkış "DIGI DIGI" larını açıklar.
İştecep telefonu kullandığınızda en tehlikeli şey budur. Bir hız sensörü(yada duruma göre birkaçı) aşırı etkilenir ve kontrol ünitesine hatalıbilgi gönderir. Araç gayet normal yol aldığı halde kontrol ünitesi oetkilenen tekerleği durduk yere kontrol altına almaya çalışır vesürekli disklere baskı uygulayar. Buda balataların ve diskin haddindenfazla ısınmasına ve sonuçta sürtünme katsayısının büyük bir bölümünükaybetmesine yol açar ve artık frenler güvensizdir.
Busenaryo her zaman böyle olmaz ancak sistemlerin bu şekildeetkilendiğide bir gerçektir. Üreticiler artık bu sistemlerinetkilenmemesi için sensörler ve sensörlerin üzerinde bulunduğu yataklarüzerinde çalışmaktadır.
Hayatınıziçin hiç bir zaman risk almaya değmez. "Ehehehe , muavine çaktırmadannasıda telefonu kullanıp hatuna mesaj çekiyom ohbe!" şeklinde düşünenyada düşünecek arkadaşlar varsa da bidaha gelipde benim yazılarımıokumaya kalkmasın Fena bozuşuruz bak önceden söyleyim...
Herkese güzel ve ABS'nin devreye girmeyeceği günler diliyorum.